Những “cái bẫy” rình rập người trẻ

Chỉ từ một cuộc gọi, một đường link lạ hay một tài khoản mạng xã hội giả mạo, nhiều người trẻ đã trở thành nạn nhân của những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi.

Tháng 10/2025, một nam sinh viên ở Gia Lai bị các đối tượng giả danh công an gọi điện, thông báo có liên quan đến một vụ án và yêu cầu chuyển tiền để “chứng minh mình vô tội”. Để tạo lòng tin, các đối tượng sử dụng hình ảnh người mặc sắc phục công an, yêu cầu nạn nhân giữ bí mật với gia đình. Sau đó, chúng dựng lên cả câu chuyện về một chương trình du học để nam sinh xin tiền mẹ. Tin tưởng con, gia đình đã gom góp, vay mượn và chuyển tổng cộng gần 1,3 tỷ đồng.

Trước đó, một nữ sinh viên 20 tuổi ở Hà Nội cũng bị nhóm đối tượng giả danh công an thao túng theo thủ đoạn tương tự. Cô gái trẻ được thông báo là nghi can trong một vụ án, yêu cầu giữ bí mật, chia sẻ màn hình điện thoại và máy tính, sau đó bị hướng dẫn nói dối gia đình để có tiền “phục vụ điều tra”. Kết quả, hơn 3 tỷ đồng đã bị chiếm đoạt.

Những vụ việc trên không phải cá biệt. Theo thống kê của Bộ Công an, giai đoạn 2020-2025, toàn quốc xảy ra 24.295 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, tổng thiệt hại ước tính gần 40.000 tỷ đồng.

Trung tá Trần Thị Minh, Phó Đội trưởng Đội tham mưu cảnh sát, Phòng Tham mưu (Công an Hà Nội) cùng đồng đội tham gia các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho giới trẻ. Ảnh: CATPHN

Thực tế này cho thấy, thành thạo công nghệ không đồng nghĩa là đủ kỹ năng pháp lý để tự bảo vệ mình. Trong nhiều trường hợp, người trẻ có khả năng tiếp cận thông tin rất nhanh nhưng lại thiếu kiến thức để nhận diện một tình huống có dấu hiệu vi phạm pháp luật, thiếu kỹ năng xử lý khi quyền lợi bị xâm phạm.

Không chỉ có nguy cơ trở thành nạn nhân, người trẻ còn có thể vô tình trở thành người vi phạm nếu thiếu hiểu biết pháp luật. Trong môi trường số, việc chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng, phát tán nội dung cắt ghép, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc công khai dữ liệu cá nhân của người khác đều có thể dẫn tới những hệ quả pháp lý.

Đời sống của người trẻ vì thế đang đặt ra những yêu cầu mới đối với nhận thức pháp luật. Một hợp đồng lao động, một giao dịch trực tuyến, một sản phẩm sáng tạo bị sao chép hay một thông tin được chia sẻ trên mạng xã hội đều có thể trở thành vấn đề pháp lý.

Từ hiểu luật đến biết cách tự bảo vệ mình

Từ những vấn đề đặt ra trong thực tiễn, việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người trẻ không thể chỉ dừng ở việc phổ biến các quy định, mà quan trọng hơn là giúp họ hiểu luật và biết cách áp dụng pháp luật trong những tình huống cụ thể của cuộc sống.

Theo ông Phan Văn Lâm, Tổng Biên tập Tạp chí Pháp luật và Phát triển, trước hết người trẻ cần chủ động trang bị kiến thức pháp luật.

Ông cho rằng, khi có kiến thức pháp luật, người trẻ mới có đủ năng lực để tự bảo vệ trước những hành vi xâm phạm quyền và lợi ích chính đáng của mình. Đồng thời có khả năng phân biệt đúng - sai và bảo vệ lẽ phải.

“Đây được xem là một kỹ năng quan trọng đối với người trẻ. Bởi trong từng trường hợp, mỗi người cần phải biết rõ quyền của mình, phải làm gì và tìm đến đâu khi quyền đó bị xâm phạm”, ông Lâm nhấn mạnh.

Ảnh: Bảo Anh

Theo ông Lâm, kiến thức pháp luật cần được nhìn nhận như một kỹ năng thiết yếu của đời sống, thay vì chỉ là những nội dung được tiếp cận khi có tranh chấp hoặc khi xảy ra vi phạm.

Một người trẻ đi làm cần biết những quyền cơ bản của mình trong quan hệ lao động; người kinh doanh trên môi trường mạng cần hiểu trách nhiệm đối với khách hàng và dữ liệu cá nhân; người sáng tạo nội dung cần biết tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

Ông Lâm cho hay, trong kỷ nguyên số, mỗi người trẻ đều sở hữu một “tiếng nói” có sức ảnh hưởng nhất định trên không gian mạng.

“Thay vì cuốn vào các trào lưu vô bổ, người trẻ hãy tận dụng mạng xã hội để chia sẻ kiến thức pháp lý đúng đắn, lên án các hành vi bất công và định hướng dư luận theo hướng tích cực”, ông nhấn mạnh.

Cũng theo ông Lâm, việc tạo ra các làn sóng truyền thông văn minh sẽ cổ vũ cộng đồng từ bỏ văn hóa ứng xử bằng bạo lực hay quyền lực ngầm, thay vào đó là thói quen giải quyết mọi tranh chấp bằng công cụ pháp lý. Đây cũng là cách để người trẻ sử dụng tiếng nói của mình, góp phần xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Tuy nhiên, theo trung tá Trần Thị Minh, Phó Đội trưởng Đội tham mưu cảnh sát, Phòng Tham mưu (Công an Hà Nội), chính không gian mạng cũng đặt ra một ranh giới mà người trẻ cần nhận thức rõ. Có những thông tin dù chưa được kiểm chứng, xong phản ứng của cộng đồng có thể nhanh chóng biến thành một “phiên tòa” trên mạng. Người bị nghi ngờ sai phạm có thể trở thành đối tượng bị công kích trước khi cơ quan có thẩm quyền đưa ra kết luận.

“Vì vậy, bảo vệ công lý không đồng nghĩa với việc tự trao cho mình quyền phán xét và trừng phạt người khác”, trung tá Minh nhấn mạnh.

Bà Minh lưu ý, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, người trẻ cần biết kiểm chứng thông tin, lưu giữ những tài liệu liên quan và nhanh chóng phản ánh hoặc tố giác đến cơ quan có thẩm quyền. Đó mới là cách biến sự bất bình trước cái sai thành hành động có trách nhiệm.

Luật An ninh mạng năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 cũng đặt ra những yêu cầu mới trong quản lý, bảo vệ con người trên không gian mạng, nhất là trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, các hình thức giả mạo bằng AI ngày càng tinh vi.

“Do đó, vấn đề không chỉ nằm ở việc người trẻ có hiểu luật hay không, mà còn ở cách họ lựa chọn ứng xử khi đứng trước một vấn đề pháp lý”, bà Minh cho hay.

Ảnh: Bảo Anh

Chuyên gia cảnh báo: Nhiệt huyết cần đi cùng bản lĩnh và hiểu biết

Theo ông Phan Văn Lâm, người trẻ cần mạnh dạn lên tiếng và kiên quyết tố giác các hành vi sai phạm. Bảo vệ công lý không cho phép sự thờ ơ hay thỏa hiệp với cái xấu, nhưng phải biết sử dụng đúng công cụ pháp lý.

Khi phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật, người trẻ cần dũng cảm tố giác với cơ quan có thẩm quyền. “Sự quyết liệt, không lùi bước trước áp lực hay hành vi xem thường pháp luật của người trẻ chính là vũ khí mạnh mẽ nhất để giữ gìn kỷ cương, phép nước, đảm bảo mọi sai phạm đều phải bị xử lý”, ông Lâm nói.

Từ góc nhìn của chuyên gia, trách nhiệm của người trẻ không chỉ dừng lại ở việc tự bảo vệ mình. Họ còn có thể góp phần xây dựng một môi trường xã hội trong đó pháp luật được tôn trọng và những hành vi xâm phạm quyền, lợi ích chính đáng của người khác không bị xem nhẹ.

Theo ông Lâm, người trẻ cần đặc biệt lưu tâm đến 4 mặt trận cốt lõi gắn trực tiếp với đời sống như: bảo vệ quyền lợi chính đáng trong lao động; đấu tranh phòng, chống tội phạm trên không gian mạng; gìn giữ môi trường và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

“Đây đều là những “mặt trận” mà người trẻ không nên đứng ngoài”, ông Lâm nhấn mạnh.

Nhận định hành trình bảo vệ công lý chưa bao giờ là dễ dàng, theo ông Lâm, người trẻ cần chuẩn bị bản lĩnh vững vàng để đối mặt với các thách thức. Bên cạnh đó, việc thiếu kinh nghiệm chuyên sâu, áp lực về chi phí, thời gian kéo dài của các vụ kiện tụng, hay thậm chí là sự đe dọa từ phía sai phạm cũng sẽ là những rào cản không nhỏ với người trẻ. Do đó, việc không ngừng rèn luyện bản lĩnh tâm lý, đồng thời chủ động tìm kiếm sự cố vấn từ các luật sư, chuyên gia hoặc tham gia vào các câu lạc bộ luật gia trẻ là bước chuẩn bị sống còn giúp người trẻ đi đến cùng trên con đường thực thi lý tưởng.

Nhưng bản lĩnh không đồng nghĩa với cực đoan.

Như Trung tá Trần Thị Minh chia sẻ: Dũng cảm bảo vệ công lý phải đi cùng tỉnh táo; nhiệt huyết phải đi cùng hiểu biết; lên tiếng phải đi cùng trách nhiệm. Đó cũng là điều quan trọng cần hình thành trong nhận thức của thế hệ trẻ hôm nay.

Có thể nói, bảo vệ công lý và thượng tôn pháp luật là một hành trình đòi hỏi cả tri thức lẫn lòng dũng cảm. Khi thế hệ trẻ tiên phong sử dụng luật pháp làm thước đo cho mọi hành vi, họ không chỉ bảo vệ được chính mình mà còn góp phần kiến tạo nên một xã hội văn minh, công bằng và phát triển bền vững.