(Thanh tra) - Ngày 13/11, TS Trần Thị Thúy, Trường Cán bộ Thanh tra, chủ nhiệm nhiệm vụ nghiên cứu “Đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra chuyên đề đối với các công trình, dự án có khó khăn, vướng mắc và thanh tra chuyên đề về phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng nhà, đất công”, chủ trì hội thảo lấy ý kiến góp ý, hoàn thiện kết quả nghiên cứu.
TS Trần Thị Thúy cho biết nhiệm vụ nghiên cứu được thực hiện nhằm tổng kết thực tiễn hai hoạt động thanh tra chuyên đề có phạm vi rộng, nội dung phức tạp, liên quan trực tiếp đến quản lý, sử dụng nguồn lực nhà nước.
Theo bà Thúy, việc đánh giá không chỉ dừng ở kết quả phát hiện vi phạm, kiến nghị xử lý mà còn làm rõ cách thức tổ chức, phương pháp tiến hành, khó khăn trong xác minh, kết luận và theo dõi thực hiện sau thanh tra.
Đối với chuyên đề thanh tra các công trình, dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, hiệu quả thấp, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí, những vấn đề nổi lên tập trung ở quy hoạch, đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng, năng lực thực hiện dự án và quản lý, sử dụng vốn.
Nghiên cứu ghi nhận việc tổ chức thanh tra chuyên đề trên diện rộng với kế hoạch, đề cương và biểu mẫu chung đã tạo sự thống nhất về mục tiêu, phạm vi, nội dung và phương pháp triển khai. Qua đó, các địa phương có căn cứ tổ chức thực hiện, đồng thời thuận lợi cho tổng hợp, so sánh và nhận diện những vấn đề phổ biến.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn bộc lộ nhiều khó khăn. Có 68,47% ý kiến khảo sát phản ánh áp lực về khối lượng hồ sơ so với thời hạn, nhân lực và chuyên môn; 67,57% đánh giá việc lượng hóa hậu quả khó hoặc rất khó; 63,96% cho biết việc truy nguồn, kiểm chứng chéo thông tin gặp khó khăn.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hồ sơ dự án kéo dài qua nhiều thời kỳ, nhiều lần điều chỉnh, thay đổi chủ thể quản lý và chịu sự điều chỉnh của các quy định pháp luật về đầu tư, xây dựng, đất đai, tài chính. Trong một số trường hợp, việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị qua từng giai đoạn chưa rõ, gây khó khăn cho việc xác định hành vi, hậu quả và trách nhiệm cụ thể.
Từ thực tiễn này, nghiên cứu nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng kiểm tra, xác minh, nhất là khả năng đối chiếu giữa quyết định đầu tư, quy hoạch, hồ sơ đất đai, nguồn vốn, hợp đồng và khối lượng thực hiện. Việc đánh giá phải phân biệt sai phạm với khó khăn khách quan, đồng thời xác định đúng trách nhiệm và phương án xử lý có tính khả thi.
Đối với hoạt động thanh tra chuyên đề về phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng nhà, đất công, nghiên cứu tập trung phân tích những bất cập từ khâu kiểm kê, xác định pháp lý, bố trí sử dụng đến xử lý các cơ sở dôi dư, sử dụng sai mục đích hoặc chưa khai thác hiệu quả.
Thực tiễn cho thấy, nhiều cơ sở nhà, đất có lịch sử quản lý phức tạp, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, thay đổi cơ quan quản lý qua nhiều giai đoạn. Một số cơ sở chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; có tình trạng cho thuê, liên doanh, liên kết, sử dụng chưa đúng mục đích hoặc chậm thực hiện phương án xử lý tài sản sau sắp xếp.
Qua các vụ việc được phân tích, nghiên cứu cho thấy hiệu quả thanh tra không chỉ nằm ở việc phát hiện sai phạm về thủ tục, hồ sơ hay nghĩa vụ tài chính, mà còn ở khả năng xác định đúng tình trạng tài sản, làm rõ trách nhiệm quản lý và thúc đẩy đưa tài sản vào sử dụng đúng mục đích.
Nghiên cứu đồng thời lưu ý việc xác định giá trị tài sản và lượng hóa lãng phí cần có căn cứ rõ ràng, phân biệt giá trị tài sản, giá trị thị trường, giá trị vi phạm và nghĩa vụ tài chính phải xử lý. Nếu không làm rõ các đại lượng này, kết luận thanh tra có thể gặp khó khăn khi chuyển thành quyết định xử lý và tổ chức thực hiện.
Kết quả khảo sát nhóm chịu tác động cho thấy 87,22% ý kiến ghi nhận việc nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, kỷ luật quản lý và phòng ngừa; 84,21% đánh giá có chuyển biến rõ hoặc rất rõ trong kiểm tra hiện trạng, bảo vệ tài sản, xử lý lấn chiếm, tranh chấp, xuống cấp. Tỷ lệ ghi nhận chuyển biến trong xây dựng và thực hiện phương án xử lý tài sản dôi dư, kém hiệu quả đạt 81,95%.
Dù vậy, chủ nhiệm nghiên cứu lưu ý những đánh giá qua khảo sát cần tiếp tục được đối chiếu với hồ sơ thực hiện kết luận và tình trạng khai thác tài sản trên thực tế. Việc hoàn thành phương án xử lý chưa đồng nghĩa tài sản đã được đưa vào sử dụng hiệu quả. Đây cũng là yêu cầu cần quan tâm trong theo dõi, đôn đốc sau thanh tra.
Từ việc phân tích hai chuyên đề, nhiệm vụ nghiên cứu rút ra nhiều kinh nghiệm đối với tổ chức hoạt động thanh tra chuyên đề.
Trước hết, cần chuẩn bị kỹ từ khâu lựa chọn đối tượng, xác định phạm vi, thu thập và phân loại thông tin. Việc rà soát dữ liệu ban đầu giúp nhận diện đúng những dự án, cơ sở nhà, đất có nguy cơ phát sinh thất thoát, lãng phí, tránh dàn trải nguồn lực và hạn chế trùng lặp trong quá trình thanh tra.
Thứ hai, phải chú trọng chất lượng kiểm chứng chứng cứ và xác định trách nhiệm. Đối với dự án đầu tư, cần làm rõ mối quan hệ giữa quy hoạch, thủ tục đất đai, vốn, hợp đồng và tiến độ. Đối với nhà, đất công, cần kết nối hồ sơ pháp lý, hiện trạng, kế toán tài sản, nghĩa vụ tài chính và phương án sử dụng. Mỗi nhận định, kiến nghị phải có căn cứ, xác định rõ cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm thực hiện.
Thứ ba, tăng cường phối hợp giữa cơ quan thanh tra với cơ quan quản lý chuyên ngành, chính quyền địa phương và đơn vị trực tiếp quản lý tài sản. Việc phối hợp cần được thực hiện xuyên suốt, từ cung cấp hồ sơ, xác minh thông tin đến giải quyết các vấn đề thuộc thẩm quyền và tổ chức thực hiện kết luận.
Đặc biệt, nghiên cứu đề xuất chuẩn hóa kinh nghiệm thực tiễn thành quy trình, bảng kiểm và cẩm nang nghiệp vụ thanh tra chuyên đề; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng dữ liệu phục vụ thanh tra và công cụ theo dõi từng kiến nghị.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung góp ý về chất lượng hoạt động thanh tra chuyên đề, phương pháp xác định nguyên nhân, trách nhiệm và hiệu quả tác động sau thanh tra.
Nhiều ý kiến cho rằng cần phân định rõ hạn chế trong hoạt động thanh tra với vi phạm, yếu kém trong quản lý của đối tượng thanh tra; đồng thời đánh giá hiệu quả thực chất, không chỉ dừng ở việc ban hành kiến nghị hay hoàn thành nghĩa vụ tài chính, mà phải theo dõi cả kết quả khắc phục tồn tại, tháo gỡ vướng mắc, đưa dự án vào khai thác và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản.
Các đại biểu cũng đề xuất khái quát kinh nghiệm từ những vụ việc điển hình thành phương pháp nghiệp vụ có thể vận dụng rộng rãi như tái dựng lịch sử pháp lý của dự án, tài sản; đối chiếu hồ sơ với hiện trạng và dữ liệu độc lập; xác định trách nhiệm qua từng thời kỳ; lượng hóa hậu quả và xây dựng kiến nghị phù hợp thẩm quyền, có tính khả thi.
