(Thanh tra) - Ngày 13/11, ThS Phạm Thị Thu Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, chủ nhiệm nhiệm vụ nghiên cứu “Thực trạng thanh tra thực hiện công vụ của cán bộ, công chức, viên chức trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công”, chủ trì hội thảo lấy ý kiến góp ý, hoàn thiện kết quả nghiên cứu.
Chủ nhiệm nhiệm vụ nghiên cứu cho biết, lần đầu tiên, hoạt động thanh tra giải quyết thủ tục hành chính được thanh tra theo kế hoạch riêng, với cùng thời kỳ, đề cương và biểu mẫu áp dụng ở ba cấp trung ương, tỉnh, huyện. Qua đó, Thanh tra Chính phủ tổng hợp kết quả 448 cuộc thanh tra, xem xét từ việc ban hành quy định đến giải quyết hồ sơ tại các bộ, ngành, địa phương.
Việc kiểm tra hồ sơ theo mã hồ sơ giúp các đoàn xác định vi phạm về trình tự, thời hạn và số ngày chậm. Một số đoàn đã đối chiếu hồ sơ giấy với dữ liệu hệ thống, phát hiện tình trạng số liệu quá hạn do đối tượng thanh tra báo cáo thấp hơn kết quả rà soát; hồ sơ quá hạn được thống kê thành trong hạn hoặc kết thúc trên hệ thống để tránh bị tính quá hạn.
Các kết luận cũng bước đầu chỉ ra bất cập trong quy định, chính sách. Đáng chú ý, 89% kiến nghị thuộc nhóm hoàn thiện chính sách, pháp luật đã xác định được văn bản và nội dung cần sửa đổi, tạo cơ sở để cơ quan có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ vướng mắc trong giải quyết thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, phương pháp tiến hành giữa các đoàn chưa đồng đều; phạm vi kiểm tra hồ sơ ở một số nơi còn hẹp, cách chọn hồ sơ, tính chỉ tiêu và xác định trách nhiệm chưa thống nhất. Việc xác định lại tỷ lệ hồ sơ quá hạn trên dữ liệu gốc chưa thường xuyên, ảnh hưởng đến khả năng so sánh kết quả.
Đáng chú ý, khoảng 72% phát hiện vi phạm mới dừng ở hình thức, trình tự, thời hạn; việc đánh giá nội dung chuyên môn còn hạn chế. Chưa có phát hiện xác định hành vi nhũng nhiễu, vụ lợi hoặc chi phí không chính thức. Hậu quả đối với người dân, doanh nghiệp ít được lượng hóa; trách nhiệm cá nhân chưa rõ, trong khi kiến nghị chấn chỉnh phần lớn chưa xác định cụ thể sản phẩm và thời hạn hoàn thành.
Ở khâu sau thanh tra, mới có 51/134 kiến nghị được ghi nhận đã thực hiện; 5 cơ quan chưa báo cáo kết quả, 9 kết luận chưa được đôn đốc trực tiếp hoặc kiểm tra. Chưa có đủ số liệu để đánh giá sự chuyển biến thực tế trong giải quyết thủ tục hành chính sau thanh tra.
Từ thực tiễn này, nghiên cứu đặt ra yêu cầu kết hợp hai nhóm tiêu chí: Tiêu chí chuyên môn để đánh giá quyết định giải quyết có đúng quy định hay không và tiêu chí trách nhiệm công vụ để xem xét chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Thanh tra không chỉ phát hiện sai sót về thủ tục mà cần làm rõ bản chất vi phạm, hậu quả và trách nhiệm của từng chủ thể.
Từ kết quả triển khai thanh tra chuyên đề, chủ nhiệm nhiệm vụ rút ra bốn nhóm bài học có thể vận dụng trong thanh tra việc thực hiện công vụ cũng như thanh tra theo lĩnh vực.
Thứ nhất, thống nhất phương pháp, tổ chức thanh tra phù hợp. Với các cuộc thanh tra có nhiều đoàn cùng triển khai, hướng dẫn nghiệp vụ cần quy định cụ thể tiêu chí lựa chọn thủ tục, hồ sơ, cách tính chỉ tiêu và mẫu tổng hợp kết quả. Phạm vi thanh tra phải tương xứng với nhân lực, thời gian, tránh dàn trải nhưng không đủ điều kiện kiểm tra sâu. Đồng thời, cần từng bước lồng ghép nội dung thực hiện công vụ trong giải quyết thủ tục hành chính vào các cuộc thanh tra theo lĩnh vực, hạn chế tổ chức các cuộc thanh tra chuyên đề trùng lặp.
Thứ hai, đi sâu nghiệp vụ, đánh giá thực chất việc thực hiện công vụ. Đoàn thanh tra cần xác định căn cứ pháp lý có hiệu lực tại từng thời điểm, kết hợp đối chiếu hồ sơ giấy, dữ liệu hệ thống và thông tin từ người dân, doanh nghiệp. Việc khai thác nhật ký xử lý, lịch sử luân chuyển hồ sơ giúp xác định thời gian, quy trình và trách nhiệm ở từng khâu.
Phạm vi xác minh cần bao quát toàn bộ quy trình, từ tiếp nhận, thẩm định đến phê duyệt, trả kết quả, không chỉ tập trung vào Bộ phận Một cửa. Việc chọn hồ sơ nên kết hợp chọn ngẫu nhiên với lựa chọn theo dấu hiệu rủi ro. Nội dung kiểm tra cũng phải vượt ra ngoài trình tự, thời hạn để đánh giá tính đúng đắn về chuyên môn và tác động thực tế đối với người dân, doanh nghiệp.
Thứ ba, làm rõ trách nhiệm, nâng hiệu quả xử lý sau thanh tra. Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân phải được xác định trên cơ sở quy trình, phân công nhiệm vụ và dữ liệu thực hiện công việc. Kiến nghị cần nêu rõ chủ thể, nội dung, thời hạn và sản phẩm hoàn thành. Việc theo dõi sau thanh tra phải kết hợp kiểm tra báo cáo với khai thác dữ liệu độc lập; các kiến nghị hoàn thiện chính sách cần được theo dõi đến khi bất cập được xử lý.
Thứ tư, bảo đảm nguồn lực và năng lực cho đoàn thanh tra. Cần bố trí nhân lực, thời gian, thành viên có chuyên môn phù hợp; tăng cường đào tạo kỹ năng khai thác, phân tích dữ liệu điện tử, lựa chọn hồ sơ theo rủi ro và đánh giá chứng cứ. Cùng với đó là bảo đảm quyền tiếp cận hồ sơ, dữ liệu và trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin của đối tượng thanh tra.
Bài học xuyên suốt là chuyển từ ghi nhận sai phạm về thủ tục, thời hạn sang đánh giá thực chất chất lượng giải quyết thủ tục hành chính, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và tác động. Kết quả thanh tra chỉ phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa thành kiến nghị khả thi, có cơ chế theo dõi và thực hiện đến cùng.
Trên cơ sở đánh giá thực trạng, nhiệm vụ nghiên cứu đề xuất bốn định hướng: Đưa nội dung giải quyết thủ tục hành chính vào thanh tra theo lĩnh vực; đổi mới phương thức theo hướng khai thác dữ liệu điện tử kết hợp kiểm chứng trực tiếp; xác định trách nhiệm theo từng khâu, từng người; gắn kết quả thanh tra với khắc phục vi phạm, phòng ngừa và hoàn thiện thể chế.
Ba nhóm giải pháp được đặt ra gồm hoàn thiện thể chế, chính sách; bảo đảm tổ chức và điều kiện thực hiện; đổi mới nghiệp vụ thanh tra. Trong đó, cần quy định cụ thể quyền truy cập dữ liệu của đoàn thanh tra, cách xác thực và giá trị chứng cứ của dữ liệu trích xuất, trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin giữa thanh tra với hoạt động kiểm tra công vụ, cải cách hành chính và kiểm soát thủ tục hành chính.
Về nghiệp vụ, cần xây dựng hướng dẫn thống nhất về tiêu chí chọn hồ sơ, cách tính chỉ tiêu, căn cứ đối chiếu, xác định tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm vi phạm. Công tác bồi dưỡng tập trung vào kỹ năng lựa chọn hồ sơ theo rủi ro, khai thác dữ liệu điện tử và sử dụng dữ liệu trích xuất làm chứng cứ.
Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu đã được cụ thể hóa thành dự thảo Khung nghiệp vụ thanh tra việc thực hiện công vụ trong giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ hành chính công. Khung nghiệp vụ kết hợp các bước thanh tra với kiến thức chuyên môn theo lĩnh vực, kèm hệ thống mẫu biểu, làm cơ sở tiếp tục hoàn thiện và biên soạn cẩm nang phục vụ công tác thanh tra.
Các ý kiến cũng đề nghị đổi mới phương thức xác minh trong bối cảnh thủ tục hành chính ngày càng được giải quyết trên môi trường điện tử. Nhật ký xử lý, lịch sử luân chuyển, thời điểm tiếp nhận và thao tác của từng tài khoản là nguồn thông tin quan trọng để xác định hồ sơ chậm ở khâu nào, trong bao lâu và trách nhiệm thuộc về ai.
Về xử lý sau thanh tra, các đại biểu cho rằng kiến nghị phải xác định rõ cơ quan, cá nhân thực hiện, sản phẩm và thời hạn hoàn thành. Với vi phạm ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp, cần chú trọng khắc phục quyền lợi, giảm thời gian chờ đợi và chi phí phát sinh. Kết quả thực hiện không nên chỉ dựa vào báo cáo của cơ quan được thanh tra mà cần có dữ liệu độc lập để kiểm chứng.
Các ý kiến đồng thời đề xuất đưa nội dung thanh tra việc thực hiện công vụ trong giải quyết thủ tục hành chính trở thành nội dung thường xuyên trong các cuộc thanh tra theo lĩnh vực. Cách làm này giúp phát huy kiến thức chuyên môn của đoàn thanh tra, kịp thời phát hiện bất cập trong thực thi công vụ và hạn chế việc tổ chức thêm các cuộc thanh tra riêng lẻ.
