Theo TS. Lê Đăng Doanh, xuất khẩu của chúng ta phát huy được các lợi thế so sánh và những sản phẩm nào có lợi thế như cà phê, hồ tiêu, gạo, thủy sản… đều xuất khẩu hiệu quả. Tuy nhiên, chúng ta không đẩy mạnh cải cách nên chưa có một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa, vẫn còn xảy ra nhiều vụ kiện bán phá giá. Điều này đang là một trong các rào cản lớn đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Đáng chú ý là việc xuất khẩu còn phụ thuộc nguồn nguyên liệu từ nước ngoài, trong đó chủ yếu là Trung Quốc. Theo thống kê, nhập khẩu tăng nhanh ngay sau khi gia nhập WTO và tăng chậm lại trong thời gian gần đây. Trong đó nhập khẩu từ Trung Quốc tăng nhanh nhất. Hiện Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nhập khẩu của Việt Nam.

Phân tích tình trạng này, TS. Doanh cho biết, hàng dệt may là một trong các mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của chúng ta nhưng lại nhập đến 75% nguyên liệu từ Trung Quốc. Việt Nam phụ thuộc quá lâu và quá nhiều từ các sản phẩm phụ trợ của Trung Quốc. Chính vì vậy, khi đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương TPP, phía Mỹ đòi hỏi nước nào xuất sang các nước TPP đều phải nhập khẩu phụ kiện, nguyên liệu ngay từ các nước TPP. Nhưng Trung Quốc không phải nước TPP. Người Mỹ họ có một câu rất đúng rằng “Việt Nam đang cho Trung Quốc đi chung xe qua Mỹ nhưng không mất tiền”, tức là ta đang xuất khẩu hộ Trung Quốc. Đấy là những điều chúng ta cần suy nghĩ.

Việc gia nhập WTO là quyết định đúng đắn, Việt Nam gia nhập sâu, hàng nhập khẩu rẻ hơn, người Việt Nam tiếp cận hàng hóa, công nghệ cao, thông minh một cách nhanh chóng. Đấy là điều đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, thực hiện các cam kết WTO cũng làm nảy sinh một số vấn đề. Các ngành công nghiệp trong nước cũng gặp nhiều khó khăn trong quá trình điều chỉnh do sức ép cạnh tranh. Việc mở cửa và hội nhập sâu rộng hơn cũng làm cho nền kinh tế dễ bị tổn thương… Kết quả việc gia nhập WTO còn khiêm tốn và bức tranh kinh tế không toàn màu hồng, mà là bức tranh đa màu sắc có vài mảng hồng và nhiều mảng tối. Thời gian qua, chúng ta đã học được khá nhiều bài học, vấn đề bây giờ là phải tiêu hóa các bài học đó. Chúng ta phải đẩy mạnh cải cách, đừng lặp đi lặp lại những bài học mà chúng ta trả giá quá đắt.

Theo TS. Phạm Lan Phương, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, GDP 5 năm qua tăng trưởng 6,5% - không đạt mục tiêu so với kế hoạch đề ra. Nguyên nhân là năm 2008, nền kinh tế Việt Nam bị tác động từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, đồng thời bộc lộ một số yếu kém nội tại… Gói kích thích kinh tế Chính phủ đưa ra năm 2008 đã có một số tác động nhất định. Nếu không có nó thì tăng trưởng GDP chỉ ở mức 4% đến 4,5%. Điều này cho thấy, tăng trưởng của chúng ta còn phụ thuộc nhiều vào vốn đầu tư.

Việc gia nhập WTO không phải là ai ban tặng hay biếu cho chúng ta mà phải là sự phấn đấu, nỗ lực của chính bản thân Việt Nam. Nếu doanh nghiệp và Nhà nước cải cách quá chậm thì chúng ta không phát huy được hết các lợi thế, mà nhanh chóng bộc lộ ra các nhược điểm, yếu kém…

                                    Bút Chì