Điều tra xã hội này do nhóm phóng viên Tuổi Trẻ phối hợp với một số nhà xã hội học thực hiện. Phần lớn thí sinh được hỏi thừa nhận đã có rất nhiều hình thức gian lận thi cử trong kỳ thi như hỏi bài nhau, mang tài liệu vào phòng thi, cho đến tổ chức giải bài tập thể nơi các bạn dự thi...

Theo đánh giá của ngành Giáo dục, kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2012 có tỷ lệ đỗ tốt nghiệp rất cao với gần 98% học sinh thi đỗ. Thành tích này so với kết quả của cuộc thăm dò đã làm không ít người băn khoăn và trăn trở.

Tốt nghiệp Trung học phổ thông như dấu mốc của sự trưởng thành, nó vừa là khởi điểm cho những mái đầu xanh bước vào ngưỡng cửa của cuộc đời. Có lẽ vì vậy mà nhiều người cho rằng, họ không trăn trở từ hoạt động thi cử này, cái lo lớn hơn là cả một thế hệ nhân tài cho đất nước mai sau, ngay ngày khởi đầu hôm nay đã bắt đầu bằng một hành vi gian dối, không trung thực.

Dù sao thì những quan tâm trăn trở, lo cho những mái đầu xanh chưa kịp nhận diện cuộc đời, mà có những hành vi nông nổi, hãy còn kịp thời gian để uốn nắn. Đáng chú ý, những hiện tượng tiêu cực nghiêm trọng hơn như “giám thị làm ngơ cho thí sinh xem tài liệu”, “giám thị gợi ý giải bài cho thí sinh”, “mang điện thoại di động vào phòng thi” và “mang tài liệu vào phòng thi để xem”... Những hành vi này từ những mái đầu đã nhuốm bạc của hàng các giám thị thì không còn là lo nữa, mà đã là họa cho xã hội.

Xin nghe ý kiến từ một giám thị: Tôi làm công tác coi thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua. Tôi và các giám thị khác đều cho học sinh trao đổi bài, có thể xem tài liệu, nhưng không có chuyện đưa tài liệu tràn lan từ bên ngoài vào. Học trò đừng làm quá là được chứ còn lại là coi thi khá thoáng. Khi học trò đưa tài liệu vào phòng thi, có sử dụng thì nhắc nhở chứ không lập biên bản. Khi có thanh tra đến, hội đồng biết nên nghiêm túc hơn. Việc dễ dãi này do giám thị hiểu ngầm và hội đồng coi thi mang tính chất “tình cảm” chứ không có chủ trương chung. Thầy dễ dãi cho học trò vì tâm lý của người thầy không nỡ khắt khe quá để học sinh trượt tốt nghiệp.

Từ trong tâm sự này thấy, chuyện tình - lý đôi lúc đã bị lẫn lộn, và sự thiếu nghiêm túc đã bị đánh đồng với khái niệm thương hại cho thí sinh. Nhưng trên hết vẫn là ý niệm của căn bệnh thành tích tồn tại lâu nay.

 “Tôi không dám nói có tiêu cực, nhưng với tỷ lệ tốt nghiệp Trung học phổ thông của cả nước lên quá cao, trên 97% đã khiến dư luận nghi ngờ về thực chất”. Đây là tự tình của chính một cán bộ ngành Giáo dục với chức vị hàng Giám đốc Sở của một tỉnh phía Nam. Tự tình của một hàng Giám đốc Sở so với kết quả được đánh giá mỹ mãn của ngành, tự nó cho thấy thêm nhiều mối lo hơn là những gì mà xã hội đang quan tâm.

Dẫu biết rằng, ngay từ những ngày bập bõm i, tờ, ai cũng từng được dạy bài học vỡ lòng về trung thực và về đạo đức. Dù là bài học vỡ lòng, nhưng giá trị của đạo đức cũng phải được tự thân mỗi con người nuôi dưỡng để giữ lấy như là một thứ hành trang không thể thiếu trên suốt chặng đường đời, để lúc nào cũng nhớ mình là một thực thể hữu ích cho cộng đồng và xã hội. Cũng giống như giáo lý nhà Phật: Đạo ở trong tâm/tâm tĩnh đạo mới hành.

Vậy mà, lại quá nhiều người đã cố lãng quên những giá trị của khái niệm này.

Bút Chì