Nhân chuyến công tác vùng ngoại ô TP Hồ Chí Minh, tôi đã nghe 1 cán bộ cấp huyện, nói với cán bộ TP: Vì dân, vì những khó khăn của người dân chịu di dời, chúng ta dẫu phải bỏ công, bỏ của, tốn kém gấp 5, gấp 10, để họ có cuộc sống ổn định, như ở Đà Nẵng và một số nơi khác, ta cũng nên làm. Vì ham muốn của người dân là ổn định, là no đủ…

Chúng ta, vì sự phát triển, tập trung xây dựng, di dời, quy hoạch nhanh, quy hoạch dài hơi các dự án (D.A)… dẫn đến dân không theo kịp, không đủ sức theo. Mình đền bù cho người ta được vài triệu đồng, vài tỷ bạc tưởng là to, nhưng có đủ cho người ta xây mới đâu, nói gì đến ổn định? Rồi trăm thứ bà rằn, sổ đỏ, hộ khẩu, giá cả vật liệu, điện điện, nước nước… cái gì cũng cần đến tiền, đến lót tay… Vậy là, “sẩy nhà ra thất nghiệp”. Đang yên lành, bỗng dưng… đói khổ!

Ra đến Hà Nội, tôi lại nghe một ông chủ tịch huyện, nói y chang điều ấy. Thì ra, các ông, gắn rất chặt với dân, lo cho dân. Dân khiếu kiện điều gì, dân đứt bữa… đều biết, đều bàn với cấp dưới để dân đỡ khổ. Thế cấp trên có biết không? Biết quá đi chứ! Họ không lạ gì việc dân phải di dời, họ không lạ gì các D.A kể cả an ninh, quốc phòng, kinh tế - xã hội, thủy điện, đường sá, cầu cống. Cứ sinh ra công trình vài chục tỷ đồng là “chủ, tớ” đều ngon… Công nhân thì có việc làm, giám đốc thì có 10 - 15% đút túi, chi dùng dài dài. Chỉ thương người dân, đang yên đang lành, phải đùng đùng di dời cứ như bị bom, tan nát, tả tơi… Tuy không chết người nhưng hại của, tốn kém, thiệt đơn thiệt kép là rõ…

Dân thường còn biết nói gì lãnh đạo? Nhiều vùng dân khiếu kiện triền miên, đơn thư tồn đọng nhiều là do lãnh đạo cứ theo văn bản soạn từ thời lạc hậu, thời bao cấp mà quyết… Vậy là, dân không chịu vì thiệt thòi quá. Tôi di dời, là đã vì quốc gia đại sự, quyết định của cơ quan thẩm quyền, nhưng các ông lấy đất của tôi, đền bù xong bán giá gấp 10 - 20 lần chia nhau bỏ túi riêng, chứ Nhà nước có được hưởng đồng nào đâu? Xây chung cư cao tầng, cao cấp, kể cả tái định cư, làm đường, làm trạm thủy điện, thủy lợi, xây dựng nhà máy liên doanh, liên kết… lợi nhuận các ông hưởng, lợi nhuận càng cao các ông hưởng càng lớn sao dân lại không biết, sao thanh tra, kiểm tra không biết…? Vậy mà, các ông cứ ỷ vào các văn bản lỗi thời, làm ăn khuất tất, lừa được ai thì lừa, dối trên lừa dưới, chỗ khó thì ông thỏa thuận với dân “đền bù thỏa đáng”. Chỗ khó nữa thì ông lấy văn bản cực cao, cấp Nhà nước để dùng phường, quận, huyện , công đoàn, mặt trận, cùng ra quân, cùng vận động để “vì thành tích của phường, xã” mà giải tỏa, mà di dân giải phóng mặt bằng, vì quyền lợi chung…

Như vậy, các tổ chức cấp dưới vì lệnh trên mà làm lợi cho cá nhân, cho nhóm lợi ích, cho công ty, cho gia đình giám đốc, hoặc tập đoàn, trong khi đó làm thiệt thòi cho người dân nhiều nơi bị di dời. Đó là những tồn đọng khó gỡ nhất trong quá trình giải quyết đơn thư tại Văn Giang (Hưng Yên), Dương Nội, Sóc Sơn (Hà Nội), Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Nha Trang (Khánh Hòa), Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Lâm Đồng, Bình Định…

Cầm những lá đơn lên đọc, ai cũng dễ dàng nhận ra, vì né tránh trách nhiệm, các cấp chính quyền địa phương như quận, huyện đều không trực tiếp ra “quyết định thu hồi đất” của từng hộ gia đình, từng thửa đất của người dân mà họ biết rằng đó là máu thịt, là nguồn sống của gia đình họ. Thôi thì cứ đổ vấy lên trên: “Trên thu hồi, có quyết định dấu đỏ, chúng tôi thương bà con lắm, hiểu cô bác lắm nhưng phải chấp hành! Không cưỡng chế không được! Dừng cũng không được! Muốn tăng thêm tiền để bà con đỡ thiệt thòi so với các D.A tỉnh này, huyện nọ… nhưng không được”!

Tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh vừa qua dân khiếu kiện còn chỉ ra: Trong 1 D.A giải phóng mặt bằng, chủ D.A đã trả tiền đất cho những hộ “cứng đầu” theo thỏa thuận, để các hộ đó “tiên phong” di dời trước để các hộ khác nhầm tưởng là giá Nhà nước chỉ đạo thế là hợp lý, mà nhanh chóng di dời theo… Và, họ cứ thế báo cáo lên các cấp chủ quản: D.A này được trên 80% di dời tự nguyện, D.A kia trên 90% dân tự nguyện di dời theo lệnh của Ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng… Vậy là, dưới đã thiên biến vạn hóa “làm chui” để giải tỏa, để thi công cho kịp tiến độ. Thôi thì, mình ăn 10 cũng phải chia cho dân “một tẹo” kẻo họ quá thiệt thòi.

Tuy nhiên, có những D.A cứ “cò cưa” với dân, ỷ vào chính quyền, định áp đặt “giá bèo”…D.A tại Chung cư cao tầng E4, Khu đô thị Yên Hòa (Cầu Giấy) là một điển hình, kéo dài gần 10 năm, 16 hộ dân đang ở yên lành hơn 20 năm nay, bị giải tỏa chỉ vì một chủ chung cư cao tầng. Lạ nhất là các nhà dân bị “xử phạt hành chính”, trên chính mảnh đất mình có giấy tờ chính chủ hợp pháp. Tại sao cùng trên một lô đất, cùng hướng, cùng vị trí tương ứng, mà chủ đầu tư đền bù: Hộ thì trên 100 triệu đồng/m2, hộ thì chỉ 15 triệu đồng/m2? Tại sao Thanh tra quận, Thanh tra Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên - Môi trường không vào kiểm tra làm rõ để gỡ rối cho quận và đỡ thiệt thòi cho dân? Sao chúng ta cứ để đơn thư tồn đọng mãi, mà không phải là khó gỡ? Rồi đơn từ cứ từ cấp này, sở này chuyển lên Bộ này, trung ương kia mãi?

Hoàng Trí