Đồi A1 là một cứ điểm chiến lược quan trọng và là di tích lịch sử nổi tiếng tại Điện Biên Phủ, nơi diễn ra trận đánh ác liệt nhất trong chiến dịch Điện Biên Phủ, được mệnh danh là "chìa khóa" bảo vệ sở chỉ huy Pháp (ảnh chụp từ trên cao nhìn xuống). Ảnh: Trần Hiệp

Ngay cạnh chân đồi A1 là nghĩa trang A1, nơi 644 anh hùng đã hoà vào hồn đất để âm hưởng chiến trường xưa phảng phất khắp đất trời Mường Thanh. Đứng dưới chân đồi, nghe tiếng gió rít qua các lỗ châu mai với một thứ âm vang trầm đục của năm tháng vẫn còn sót lại.

Ngọn đồi bây giờ rực màu cờ đỏ mỗi dịp lễ, nhưng chiều cuối đông này lại khoác lên vẻ tĩnh lặng đến lạ. Nó khiến ta hình dung về những anh hùng năm xưa - những chàng trai tuổi mười tám đôi mươi, đã từng chạy lên từng mét đất này, hòa mình vào khói lửa, để đổi lấy từng tấc tự do cho Tổ quốc.

Họ nằm xuống, tuổi xuân dừng lại ở khoảnh khắc chưa kịp gọi tên mùa Tết nào của đời mình. Ở lưng đồi, vẫn còn đó dấu tích đường hầm xuyên đá vào chân lô cốt để đặt bộc phá của những người lính đổi máu xương lấy từng milimet hào; vẫn còn đó ngôi mộ tập thể của những người anh hùng không tên, không tuổi, nằm kề bên nhau như thủa còn chung hầm đánh giặc.

Nghĩa trang liệt sĩ A1 có 644 ngôi mộ, duy chỉ có 4 ngôi mộ lớn có bia khắc đủ họ tên là của các anh hùng: Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót và Trần Can. Trong nghĩa trang còn có nơi ghi danh các anh hùng, liệt sỹ đã hy sinh tại chiến trường Điện Biên Phủ. Ảnh: Trần Hiệp

Chiến trường xưa - ký ức không bao giờ cũ

Từ đồi A1 nhìn sang đồi Độc Lập, nơi này không chỉ là đất, mà là ký ức thành hình. Chiến trường xưa như một trang sử mở, ai đi qua cũng phải tự nhìn lại mình: Mình đang sống ra sao, đang biết ơn thế nào với những người đã hy sinh để đất nước được bình yên.

Bước sang cầu Mường Thanh, tôi bất giác dừng lại thật lâu. Dòng Nậm Rốm dưới chân đã khác xa so với dáng hình bảy thập kỷ trước.

Hai bên bờ, những chiếc máy xúc, xe ben đang hối hả nạo vét bùn đất, kè bờ sông nhằm chống ngập lụt, bảo vệ an toàn cho vùng lòng chảo Điện Biên Phủ và tạo cảnh quan của Dự án Quản lý đa thiên tai lưu vực sông Nậm Rốm. Những nếp nhà mới mọc lên, mái tôn loáng nắng chiều, những con đường bê tông uốn lượn hai bờ sông. Lũ trẻ ríu rít nô đùa, tiếng cười trong veo như những hạt nắng.

Chiến tranh - thứ bóng đen từng phủ kín mảnh đất này, giờ đã lùi lại rất xa. Chỉ còn thân cầu cũ lặng thinh, xám màu thời gian, đứng đó như nhịp thở trầm mặc của quá khứ đã bị thời gian phủ bụi nhưng vẫn sáng lên trong ký ức của người Việt.

Giáp Tết bên dòng Nậm Rốm - hòa bình trong dáng hình đời sống

Chợ Mường Thanh vừa được xây mới, nằm ngay cạnh cây cầu lịch sử, những ngày này đã bắt đầu đông hơn, nhộn nhịp hơn từ sáng sớm đến đêm khuy. Dọc hai bờ sông, những cành đào, những cây mai đã được bày ra; những mớ lá dong, những bó cải mèo còn đẫm hơi sương. Tiếng người bán gọi mời; tiếng người mua giục nhau về sớm gói bánh chưng, treo lạp xưởng, hong thịt khô trên gác bếp. Mùi khói bếp từ những xóm nhà ven sông quyện với mùi cá sông, mùi gia vị ngày Tết, lan nhẹ trong gió.

Giữa không gian ấy, quá khứ và hiện tại như chạm vào nhau: Cây cầu lặng lẽ nhìn dòng đời chảy trôi, còn con người thì tất bật chuẩn bị cho một mùa Xuân mới, bình yên đến mức khiến ta chợt hiểu rằng: Hòa bình đôi khi giản dị như một buổi chợ chiều cận Tết, nó đến bằng những âm thanh đời thường, bằng hơi ấm của một buổi chiều, bằng những đổi thay nhỏ bé nhưng đủ sức an ủi cả một thế hệ đã đi qua chiến tranh.

Hòa bình, tựa như dòng Nậm Rốm, không bao giờ dừng lại. Nó lặng lẽ chảy, bền bỉ nuôi dưỡng sự sống và nhen lên hy vọng cho những mùa Xuân đang tới.

71 năm - một con số đủ dài để vết thương liền lại, nhưng không bao giờ đủ để ký ức nhạt phai. Điện Biên Phủ, dù đổi thay từng ngày, vẫn mang trong mình linh hồn của thời đại chiến thắng. Và cũng chính ở đây, ta hiểu sâu sắc rằng sự hy sinh không bao giờ mất đi; nó âm thầm nâng đỡ đời sống hiện tại, trong từng mùa hoa ban nở, trong từng mái nhà sáng đèn.

Chiều cuối năm buông xuống thung lũng. Tôi đứng lặng giữa cầu, nghe tiếng chuông gió từ đâu vọng lại, như có ai nhắn gửi. Điện Biên Phủ - chiến trường khốc liệt năm nào, nay hiện ra với một vẻ đẹp lặng lẽ và bền bỉ như chính mảnh đất này. Trên thung lũng Mường Thanh, sương chiều bảng lảng, gió từ dãy núi Pú Hồng thổi về mang theo hơi lạnh rất khẽ, rất sâu.

Tôi khẽ khép lại chiếc áo khoác, cảm nhận cái lạnh chạm vào da thịt mà như chạm vào ký ức, để rồi bất giác mỉm cười. Dưới chân những ngọn đồi từng rung chuyển bom đạn: A1, C1, D1 cỏ đã xanh, hoa ban đã chờ nở, dòng Nậm Rốm vẫn lặng lẽ trôi qua bao mùa Tết.

Giữa những ngày giáp Tết, trở về Điện Biên không chỉ là bước lại dấu chân lịch sử, mà còn là cuộc trở về với chính mình, để hiểu rằng sự bình yên hôm nay được đánh đổi bằng máu xương và tuổi xuân của biết bao người. Khi mỗi chúng ta bước trên mảnh đất này, đều là đang đi trên những giấc mơ dang dở của bao người đã khuất.

Trong khoảng lặng ấy, tôi nghe rõ hơn tiếng thì thầm của đất nước: Âm thầm hồi sinh, âm thầm đổi thay và bền bỉ gìn giữ hòa bình như một điều thiêng liêng không bao giờ được phép lãng quên.

Tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ là niềm tự hào của Nhân dân các dân tộc tỉnh Điện Biên. Ảnh: Trần Hiệp