Toàn cảnh Đối thoại PCTN lần thứ 11. Ảnh: Hồng Hà

>> Việt Nam quyết tâm phòng, chống tham nhũng bằng những hành động mạnh mẽ, kịp thời

Xử lý trách nhiệm người đứng đầu chưa tương xứng

Báo cáo công tác PCTN ở địa phương - thực trạng và giải pháp của Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN cho thấy, trong 5 năm (2007 - 2012), 63 tỉnh, thành phố đã hoàn thành công bố công khai bộ thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của mình. Tính công khai, dân chủ trong việc tuyển dụng, bổ nhiệm cán bộ ngày càng được coi trọng.

Công tác kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm toán Nhà nước cũng được tăng cường và tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao như: Quản lý đất đai, tài nguyên, khoáng sản, đầu tư xây dựng, ngân hàng, các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước.

Toàn ngành Thanh tra và các cấp, các ngành triển khai 62.994 cuộc thanh tra, kiểm tra; đã kết thúc 52.671 cuộc. Qua thanh tra, kiểm tra phát hiện nhiều tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm trên các lĩnh vực; kiến nghị xử lý kỷ luật hành chính đối với 1.619 tập thể, 11.973 cá nhân; chuyển cơ quan điều tra xử lý 464 vụ việc.

Trong 5 năm, đã khởi tố 1.458 vụ án tham nhũng với 3.151 bị can; truy tố 1.603 vụ, 3.889 bị can; xét xử 1.455 vụ, 3.387 bị cáo. Qua điều tra, truy tố, xét xử tội phạm tham nhũng đã thu hồi về ngân sách Nhà nước 1.061,6 tỷ đồng, 218,8 ha đất.

Đại diện các bộ, ngành, địa phương cho rằng, cần hành động mạnh mẽ và xử lý nghiêm hành vi tham nhũng. Ảnh: Hồng Hà

Cả nước có 678 người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu bị xử lý do thiếu trách nhiệm để xảy ra tham nhũng, trong đó xử lý hình sự 101 trường hợp, xử lý kỷ luật 577 trường hợp. Một số tỉnh, thành phố xử lý nhiều người đứng đầu là Quảng Nam (77 người), Bình Thuận (46 người), Bắc Giang (41 người), Đắk Lắk (38 người), Cao Bằng (31 người)... Điều này đã có tác dụng đề cao trách nhiệm người đứng đầu, đồng thời có tác dụng răn đe nhất định.

Tuy nhiên, tính công khai, minh bạch trên một số mặt còn hạn chế (như hoạt động cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản, đầu tư dự án, xây dựng...); vẫn còn tình trạng lạm dụng các quy định về bí mật Nhà nước để không thực hiện việc công khai, minh bạch. Kiểm tra phát hiện 1.704 cơ quan, đơn vị có vi phạm quy định về công khai, minh bạch trong hoạt động.

Bên cạnh đó, một số cơ chế, chính sách chậm được bổ sung, sửa đổi dẫn đến hiệu quả thấp; công khai, minh bạch, dân chủ trên một số mặt còn hạn chế (nhất là trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, khai thác tài nguyên, khoáng sản, quản lý thu chi ngân sách…).

Tính tiên phong gương mẫu của người đứng đầu trong công tác PCTN còn yếu; việc xử lý trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng, sai phạm chưa nghiêm, chưa tương xứng với số vụ việc tham nhũng được phát hiện, xử lý.

Hoạt động chất vấn, giám sát của Hội đồng nhân dân về công tác PCTN chưa sâu, chưa nhiều. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên chưa được phát huy đúng mức, chưa thường xuyên.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về PCTN một số nơi chưa được sâu rộng đến cấp cơ sở và mọi tầng lớp nhân dân. Nội dung tuyên truyền, giáo dục về PCTN chưa thực sự phong phú, hấp dẫn.

Đừng chờ pháp luật hoàn thiện

Tại Đối thoại, các nhà tài trợ, chuyên gia quốc tế đánh giá cao những kết quả PCTN mà Việt Nam đã đạt được. Các nhà tài trợ quốc tế khuyến nghị trong cuộc chiến PCTN cần phải hành động đừng chờ đợi, cần “khéo léo” hơn, táo bạo hơn, tập trung vào các lĩnh vực trọng tâm, xây dựng một chiến lược cụ thể, các lĩnh vực ưu tiên và thực hiện nhiều hơn các hoạt động hiệu quả; đồng thời giúp báo chí thực hiện vai trò “đồng minh quan trọng” có hiệu quả.

Theo Đại sứ Vương quốc Anh Antony Stokes, năm 2012, Việt Nam đã có 3 bước phát triển lớn. Đó là, Việt Nam đã sửa đổi Luật PCTN; phân tích, nghiên cứu và tích cực xuất bản các báo cáo về PCTN; lãnh đạo các địa phương cũng cam kết hành động để PCTN.

Các nhà tài trợ quốc tế cam kết tiếp tục hỗ trợ Việt Nam PCTN. Ảnh: Hồng Hà

“Trong quá trình xây dựng luật sửa đổi, Việt Nam đã quan tâm đến các tham vấn, khuyến nghị của các nhà tài trợ, chuyên gia quốc tế. Thông qua các cuộc điều tra xã hội học đã biến những khuyến nghị thành hành động thiết thực”, Đại sứ Vương quốc Anh nhận định.

Ông Antony Stokes cũng chỉ rõ: Bên cạnh những thành công thì căn bệnh tham nhũng ở Việt Nam vẫn còn nặng nề, cho nên cần phải có sự phối hợp, hợp tác chặt chẽ hơn nữa để thực thi các biện pháp PCTN. Các nhà lãnh đạo địa phương cũng cần hành động mạnh mẽ hơn nữa để PCTN, nhất là trong lĩnh vực công. 

Đại diện Bộ Phát triển Anh, ông Renwick Irvine, cho rằng, các tỉnh và cấp địa phương có thể thay đổi mức độ tham nhũng trên cơ sở các nhân tố: Sự lãnh đạo chính trị; áp dụng kỹ thuật có thể có tác dụng; báo chí, xã hội dân sự bên cạnh việc xây dựng thể chế và tăng cường sự giám sát. “Những kẻ hở vẫn tồn tại, đang gây hại và cần phải được giải quyết. Tuy nhiên, sửa đổi pháp luật nhưng đừng chờ cho đến khi pháp luật hoàn thiện. Chúng ta có thể làm nhiều thứ để thực hiện các quy định pháp luật hiện hành, cần phải lấp đầy khoảng cách giữa pháp luật và việc thực thi pháp luật, phải đưa pháp luật vào cuộc sống”.

Giám đốc Quốc gia UNDP tại Việt Nam nhấn mạnh, Việt Nam có hệ thống phát luật PCTN tốt nhưng còn khoảng cách trong thực thi. Chính phủ Việt Nam cần chú trọng hơn nữa việc thực thi luật bằng những hành động mạnh mẽ hơn và tiến hành khảo sát quản trị hành chính công của các tỉnh. 

Hồng Hà