Ngân hàng Nhà nước cho biết dự thảo thông tư liên quan phòng chống rửa tiền không mở rộng thêm bất kỳ "đối tượng báo cáo" hay "đối tượng giám sát" so với luật trước đó. Ảnh: Ngọc Thắng.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng.

Theo NHNN, việc xây dựng Thông tư nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động giám sát, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên tuân thủ sang kết hợp giám sát trên cơ sở rủi ro.

Theo tài liệu của NHNN, các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) yêu cầu các tổ chức tài chính chịu sự giám sát đầy đủ về phòng, chống rửa tiền. Cơ quan giám sát cũng phải có đủ thẩm quyền tiếp cận thông tin, thanh tra, kiểm tra và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp.

Với cách tiếp cận dựa trên rủi ro, cơ quan quản lý đánh giá đối tượng giám sát dựa trên các tiêu chí như đặc điểm khách hàng, sản phẩm, dịch vụ, kênh phân phối, phạm vi địa lý, năng lực quản trị và kiểm soát nội bộ. Kết quả đánh giá là căn cứ xác định tần suất, phạm vi thanh tra, kiểm tra và phân bổ nguồn lực theo mức độ rủi ro.

Giám sát dựa trên mức độ rủi ro

Dự thảo quy định quy trình giám sát từ tiếp nhận, thu thập, xử lý thông tin, dữ liệu; thực hiện biện pháp giám sát; đến xây dựng báo cáo và đề xuất xử lý. Đơn vị giám sát sẽ sử dụng công cụ chấm điểm rủi ro được phê duyệt để đánh giá và xếp loại đối tượng theo các mức thấp, trung bình, cao.

Một nội dung được quan tâm là phạm vi đối tượng giám sát. Trước thông tin cho rằng dự thảo “đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền”, NHNN khẳng định cách hiểu này không đúng.

Theo NHNN, đối tượng giám sát là các đối tượng báo cáo như tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán và các tổ chức thuộc phạm vi quản lý. Đây là các tổ chức, pháp nhân, không phải cá nhân khách hàng hay lãnh đạo ngân hàng.

Việc dự thảo đề cập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành, kiểm soát, tỷ lệ sở hữu, cổ đông lớn, quy mô vốn hoặc đặc điểm các nhóm khách hàng không có nghĩa những cá nhân này trở thành đối tượng bị giám sát riêng.

Theo dự thảo, các ngân hàng có thể phải báo cáo tổng số lượng khách hàng, phân tách theo một số nhóm như khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách VIP hoặc khách hàng hoạt động trong các lĩnh vực được phân loại phục vụ mục đích giám sát phòng, chống rửa tiền.

Không lập danh sách theo dõi riêng khách VIP

Các lĩnh vực này có thể gồm chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, bất động sản, kim loại quý, đá quý và trang sức. Tuy nhiên, việc phân nhóm nhằm đánh giá mức độ rủi ro của tổ chức tín dụng dựa trên đặc điểm hoạt động và cơ cấu khách hàng, không phải để lập danh sách theo dõi riêng từng khách hàng.

NHNN nhấn mạnh thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan chỉ là dữ liệu đầu vào để phân tích bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo, không có nghĩa các chủ thể này mặc nhiên được coi là có rủi ro hoặc vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền.

Theo tài liệu của NHNN, thông tin phục vụ giám sát chủ yếu là dữ liệu tổng hợp về cơ cấu tổ chức, quản trị, sở hữu, mạng lưới hoạt động, quy mô tài sản, đặc điểm khách hàng, sản phẩm, dịch vụ và khu vực địa lý. Việc thu thập, sử dụng thông tin phải đúng mục đích, thẩm quyền, tuân thủ quy định về bảo mật và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

NHNN khẳng định dự thảo không mở rộng thêm bất kỳ “đối tượng báo cáo” hay “đối tượng giám sát” nào so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022. Dự thảo chỉ cụ thể hóa trình tự, thủ tục nghiệp vụ giám sát đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.

Theo NHNN, khuôn khổ giám sát mới giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào tổ chức, lĩnh vực rủi ro cao, giảm giám sát với nhóm rủi ro thấp. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền và bảo đảm an toàn cho tài chính, ngân hàng.