(Thanh tra) - Kết luận thanh tra số 82/KL-TTTP-P5 ngày 15/12/2025 của Thanh tra Thành phố Hồ Chí Minh kết luận còn nhiều hạn chế, thiếu sót trong thực hiện pháp luật về công tác thanh tra, tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo tại 3 Sở Y tế (Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu) trước khi sáp nhập.
Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để nhìn nhận những vấn đề đặt ra trong công tác quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện pháp luật ở một ngành có phạm vi quản lý rộng. Bên cạnh đó, nhìn từ Kết luận thanh tra số 82, có thể trao đổi một số vấn đề về nghiệp vụ, nhất là yêu cầu đối với việc nhận diện, đánh giá và xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan đến những vi phạm được phát hiện qua thanh tra.
Thực hiện Quyết định thanh tra số 758/QĐ-TTTP-P5 ngày 28/10/2025 của Chánh Thanh tra TP.HCM về thanh tra trách nhiệm thủ trưởng của Sở Y tế trong việc thực hiện pháp luật về công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, từ ngày 30/10/2025 đến ngày 8/12/2025, đoàn thanh tra đã tiến hành thanh tra tại Sở Y tế TP.HCM.
Đây là cuộc thanh tra diễn ra trong một niên độ đặc biệt, thời kỳ thanh tra từ ngày 01/01/2024 đến ngày 30/09/2025 - thời điểm Sở Y tế trải qua đợt sáp nhập hành chính quy mô lớn giữa 3 địa phương là Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Cuộc thanh tra “vắt qua” hai thời kỳ, liên quan đến trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nhau ở các địa phương khác nhau trước khi sáp nhập (mặc dù chỉ là kết luận thanh tra đối với Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh).
Kết luận thanh tra số 82 đã bao quát hoạt động của cả 3 Sở Y tế cũ trước thời điểm sáp nhập. Đoàn thanh tra đã rà soát 08 cuộc thanh tra chuyên ngành, đánh giá việc tiếp nhận, xử lý một khối lượng lớn đơn, thư của công dân (tiếp nhận 1.029 đơn và trực tiếp kiểm tra chi tiết 390 hồ sơ đơn thuộc thẩm quyền).
Tuy nhiên, đoàn thanh tra cũng nhận định, trong việc thực hiện pháp luật về công tác thanh tra có một số nội dung chưa đúng quy định của Luật Thanh tra 2022. Cụ thể: 02/08 cuộc thanh tra không có chỉ đạo của người ra quyết định thanh tra về việc xây dựng dự thảo kết luận thanh tra; 05/8 cuộc thanh tra không gửi dự thảo kết luận thanh tra đến đầy đủ các thành viên khác của đoàn thanh tra; 02/08 cuộc thanh tra thực hiện chưa đúng quy định về công khai kết luận thanh tra; chỉ đăng tải trên mạng nội bộ nhưng không đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ quan thanh tra hoặc cơ quan quản lý Nhà nước cùng cấp; 04/08 cuộc thanh tra không thực hiện việc giám sát hoạt động của Đoàn thanh tra theo quy định; 03/08 cuộc thanh tra không có văn bản kiến nghị Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp để chỉ đạo việc thực hiện nội dung kết luận thanh tra. 03/08 cuộc thanh tra, Thủ trưởng cơ quan quản lý Nhà nước cùng cấp chưa ban hành văn bản tổ chức thực hiện kết luận thanh tra. Đáng chú ý, có tới 06/08 cuộc thanh tra chưa thực hiện kịp thời việc theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra.
Bên cạnh đó, Kết luận thanh tra số 82 cũng chỉ ra trong quá trình thực hiện công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, có một số nội dung chưa đảm bảo quy định của Luật Tiếp công dân 2013, Nghị định số 124/2020/NĐ-CP. Điển hình như: Tại Sở Y tế tỉnh Bình Dương (cũ), cán bộ tiếp công dân được phân công không phải là công chức thuộc Thanh tra Sở; hay như trong một vụ việc khiếu nại, Giám đốc Sở ủy quyền Phó Giám đốc chủ trì đối thoại, được xác định chưa bảo đảm điểm a khoản 1 Điều 28 Nghị định số 124/2020/NĐ-CP.
Các nội dung này được Kết luận thanh tra số 82 nhận định là những hạn chế, thiếu sót, thực hiện chưa đúng quy định pháp luật. Nhưng phân tích sâu hơn vào từng “lỗi”, có thể đặt ra một vấn đề: Đây chỉ là những thiếu sót về nghiệp vụ hay đã có dấu hiệu không tuân thủ những nghĩa vụ pháp lý được quy định cụ thể trong hoạt động thanh tra?
Ở Kết luận thanh tra số 82, nhiều nội dung được phát hiện không phải là những nhận xét chung chung, đánh giá hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, mà liên quan trực tiếp đến các trình tự, thủ tục và nghĩa vụ pháp lý cụ thể trong hoạt động thanh tra.
Việc 05/8 cuộc thanh tra không gửi dự thảo kết luận đầy đủ đến các thành viên khác của đoàn thanh tra là một ví dụ. Đây không chỉ là câu chuyện về việc một văn bản có được gửi đi đầy đủ hay không, mà liên quan trực tiếp đến cơ chế tham gia ý kiến của thành viên đoàn thanh tra trước khi dự thảo được trình người ra quyết định thanh tra. Rõ ràng, nội dung này có dấu hiệu vi phạm pháp luật về thanh tra, có thể ảnh hưởng đến tính chính xác, khách quan của hoạt động thanh tra và kết luận thanh tra. Song lại chỉ được kết luận là những hạn chế, thiếu sót và không có kiến nghị biện pháp xử lý, khắc phục cụ thể.
Theo khoản 4 Điều 75 Luật Thanh tra năm 2022, dự thảo kết luận thanh tra được gửi đến thành viên khác của đoàn thanh tra để tham gia ý kiến trước khi trình người ra quyết định thanh tra; thành viên khác của đoàn thanh tra có quyền bảo lưu ý kiến về nội dung dự thảo kết luận thanh tra.
Ths Nguyễn Thị Hạnh, giảng viên Trường Cán bộ Thanh tra cho rằng, quy định này không chỉ phát huy vai trò, trách nhiệm của từng thành viên đoàn thanh tra mà còn tạo cơ chế kiểm soát quyền lực nội bộ, giúp phát hiện sai sót, bảo đảm tính khách quan, chính xác của kết luận thanh tra và xác định rõ trách nhiệm của mỗi cá nhân trong quá trình thanh tra.
Như vậy, nếu một dự thảo kết luận không được gửi đầy đủ cho những người có quyền tham gia ý kiến theo quy định thì vấn đề cần xem xét không chỉ là “thiếu một bước trong quy trình”. Điều cần làm rõ là nghĩa vụ pháp lý đã được thực hiện hay chưa và việc không thực hiện có ảnh hưởng đến quá trình xây dựng kết luận thanh tra hay không?
Hay như việc 02/8 kết luận thanh tra chưa thực hiện công khai theo quy định cũng sẽ ảnh hưởng đến yêu cầu minh bạch trong hoạt động thanh tra, đồng thời hạn chế cơ sở để các bên liên quan và xã hội giám sát việc thực hiện kết luận thanh tra, có thể làm giảm hiệu lực của kết luận thanh tra.
Ths Nguyễn Thị Hạnh cho biết, Điều 79 Luật Thanh tra năm 2022 quy định chậm nhất 10 ngày kể từ ngày ký ban hành kết luận, người ra quyết định thanh tra phải công khai kết luận theo hình thức đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ quan thanh tra hoặc cơ quan quản lý Nhà nước cùng cấp. Đồng thời, kết luận thanh tra cũng phải được công khai bằng một trong các hình thức như tổ chức cuộc họp; thông báo trên ít nhất một phương tiện thông tin đại chúng hoặc niêm yết tại trụ sở làm việc của cơ quan, tổ chức là đối tượng thanh tra.
“Việc lựa chọn chỉ đặt ra đối với hình thức công khai thứ hai. Nếu chỉ thực hiện một hình thức công khai thì chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Luật Thanh tra 2022 về công khai kết luận thanh tra”, Ths Nguyễn Thị Hạnh nhấn mạnh.
Tương tự, 04/8 cuộc thanh tra không thực hiện việc giám sát hoạt động của đoàn thanh tra; 03/8 cuộc thanh tra không có văn bản kiến nghị Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp chỉ đạo thực hiện kết luận; 03/8 cuộc thanh tra chưa ban hành văn bản tổ chức thực hiện kết luận thanh tra hay 06/8 cuộc thanh tra chưa kịp thời theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra đều liên quan đến những khâu mà pháp luật đã đặt ra trách nhiệm cụ thể cho các chủ thể.
Điều đó cho thấy, trong những trường hợp pháp luật đã xác định rõ nghĩa vụ phải thực hiện thì việc không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ không nên chỉ được nhìn nhận dưới góc độ “thiếu sót nghiệp vụ”. Phải đặt hành vi vào đúng quy định pháp luật để xác định nghĩa vụ tương ứng, chủ thể có trách nhiệm và mức độ thực hiện.
Hơn thế nữa, những “hạn chế, thiếu sót” mà đoàn thanh tra nhận định không chỉ xảy ra ở một cuộc thanh tra mà lặp lại ở nhiều cuộc. Nhưng xét về khía cạnh nghiệp vụ, Kết luận thanh tra số 82 chưa xem xét để đánh giá tính chất của các vi phạm nêu trên là có tính hệ thống hay không, dù số lượng các cuộc thanh tra có vi phạm chiếm tỷ lệ cao so với số cuộc thanh tra được đoàn thanh tra xem xét. Điều này cũng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến tính chặt chẽ, khách quan và hiệu quả của hoạt động thanh tra.
Đối với việc thực hiện công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, Kết luận thanh tra số 82 nhận định chưa đảm bảo theo đúng quy định pháp luật liên quan.
Trao đổi với TS Phạm Tuấn Anh, Phó Trưởng khoa Nghiệp vụ II (Trường Cán bộ Thanh tra), ông cho biết, quy định bố trí công chức làm công tác tiếp công dân tại cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh xuất phát từ yêu cầu bảo đảm công tác này được thực hiện bởi đội ngũ có nghiệp vụ, gắn với chức năng tham mưu, quản lý Nhà nước về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Theo ông, tại thời điểm áp dụng quy định được Kết luận thanh tra số 82 xem xét, khoản 2 Điều 16 Luật Tiếp công dân năm 2013 quy định cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh phải bố trí công chức thuộc Thanh tra cơ quan làm công tác tiếp công dân. Quy định này nhằm bảo đảm việc tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn thư được thực hiện đúng thẩm quyền, đồng thời giúp cơ quan chuyên môn kịp thời nhận diện những vấn đề phát sinh từ cơ sở, chủ động tham mưu giải quyết, không để khiếu nại kéo dài, vượt cấp.
Ông cũng lưu ý, quy định về tổ chức bộ máy và bố trí công chức làm công tác tiếp công dân đã được sửa đổi theo Luật số 136/2025/QH15. Theo quy định hiện hành, cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh giao đơn vị phù hợp trực thuộc bố trí công chức làm công tác tiếp công dân. Sự thay đổi này phù hợp với yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, song không làm thay đổi yêu cầu về chất lượng, trách nhiệm và hiệu quả của công tác tiếp công dân.
Còn về đối thoại, TS Phạm Tuấn Anh cho hay, đây là một thủ tục quan trọng trong giải quyết khiếu nại, được pháp luật quy định bắt buộc trong đa số các trường hợp. Khoản 1 Điều 28 Nghị định số 124/2020/NĐ-CP quy định, người giải quyết khiếu nại lần hai phải tổ chức đối thoại; riêng trường hợp người giải quyết là Giám đốc sở hoặc tương đương thì phải trực tiếp đối thoại với người khiếu nại.
Theo TS Phạm Tuấn Anh, quy định này thể hiện trách nhiệm của người giải quyết khiếu nại trong việc lắng nghe, xem xét đầy đủ các ý kiến, tài liệu và tình tiết liên quan trước khi đưa ra quyết định. “Đối thoại không chỉ là một thủ tục mà còn là cơ hội để làm rõ những nội dung còn khác biệt, giải thích chính sách, pháp luật và tháo gỡ vướng mắc ngay trong quá trình giải quyết”, ông nhấn mạnh.
Ông lưu ý thêm, quy định về đối thoại tại Điều 28 Nghị định số 124/2020/NĐ-CP cũng đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị định 155/2026/NĐ-CP. Tuy nhiên, về bản chất, yêu cầu tổ chức đối thoại và trách nhiệm trực tiếp đối thoại của người giải quyết khiếu nại trong trường hợp được pháp luật quy định vẫn được duy trì.
Cũng theo TS Phạm Tuấn Anh, những thiếu sót trong các khâu tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo được chỉ ra tại Kết luận thanh tra số 82 cần được nhìn nhận trong bối cảnh các quy định pháp luật áp dụng tại thời điểm thanh tra. Song, dù quy định về tổ chức bộ máy và trình tự, thủ tục có thể thay đổi, yêu cầu tuân thủ pháp luật, bảo đảm chất lượng tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và trách nhiệm của người có thẩm quyền vẫn là những yêu cầu xuyên suốt.
Có thể thấy, Kết luận thanh tra số 82 được thực hiện trong bối cảnh tổ chức bộ máy có nhiều thay đổi, phạm vi thanh tra liên quan đến 3 Sở Y tế trước thời điểm sắp xếp. Vì vậy, việc đánh giá hành vi và trách nhiệm càng phải đặt trong đúng thời gian, địa bàn, chức vụ, thẩm quyền và chủ thể thực hiện.
Kết luận thanh tra mới dừng ở việc xác định “hạn chế, thiếu sót”, chưa làm rõ tính chất, mức độ, nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp khắc phục tương ứng. Trong khi đó, các nội dung này có mối liên hệ với những yêu cầu về tính công khai, minh bạch, khách quan và kiểm soát trong hoạt động thanh tra.
Việc xác định, kết luận không rõ vi phạm pháp luật, không rõ trách nhiệm và biện pháp khắc phục sẽ khó khăn cho việc tổ chức thực hiện kết luận thanh tra, làm giảm hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thanh tra và tiềm ẩn vi phạm của chính những người tiến hành hoạt động thanh tra.
Bài 2: Rõ sai phạm, rõ trách nhiệm: Yêu cầu cốt lõi của một kết luận thanh tra
