Giám đốc Điều hành IMF Kristalina Georgieva trong cuộc họp với Chủ tịch WB David Malpass, ngày 10/2/2020. Ảnh: Cory Hancock, IMF/Flickr

Không số tiền nào có thể mang lại hơn 184.000 sinh mạng mà Covid-19 đã lấy đi. Nhưng, tiền có thể giúp ngăn ngừa tử vong, cũng như bảo vệ được sinh kế của những người đang oằn mình chịu hậu quả kinh tế của đại dịch.

Các tổ chức tài chính quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đã và đang đẩy mạnh việc cung cấp tiền mặt rất cần thiết cho các quốc gia đang gặp khó khăn nhất bởi Covid-19.

Trong 2 tháng qua, cả IMF và WB đã đưa ra một loạt chương trình hỗ trợ. Trong đó, WB đang triển khai các chương trình hỗ trợ cho 100 quốc gia vào cuối tháng Tư này với mục tiêu cung cấp 160 tỷ USD trong 15 tháng tới để ứng phó với dịch bệnh.

IMF cũng đang xử lý các đơn yêu cầu cho vay khẩn cấp từ hơn 90 quốc gia trên thế giới - con số cao nhất được ghi nhận trong lịch sử 75 năm của IMF. Đặc biệt, IMF cam kết cho vay 1 nghìn tỷ USD để hỗ trợ các nền kinh tế có thu nhập thấp và mới nổi. Quỹ khẳng định số tiền này đã sẵn sàng, đồng thời cam kết giải ngân một cách nhanh chóng và với ít điều kiện đi kèm.

Tuy nhiên, với mức độ ý nghĩa quan trọng của gói cứu trợ liên quan trực tiếp đến sự sống và sinh kế của con người, số tiền này, hơn lúc nào hết, cần phải được bảo đảm đến được đúng địa chỉ để thực sự mang lại lợi ích cho người đang cần nó.

Ngày 8/4, Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI), Tổ chức Giám sát Nhân quyền và Nhân chứng Toàn cầu đã cùng gửi thư yêu cầu IMF dành sự quan tâm và nguồn lực thích hợp để ủng hộ các biện pháp minh bạch và trách nhiệm giải trình quan trọng ở các quốc gia nhận khoản vay khẩn cấp.

Tại Hội nghị Mùa xuân IMF/WB 2020 diễn ra ngày 17/4/2020, một lần nữa, TI nhấn mạnh vấn đề minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Vài ngày sau đó, Giám đốc Điều hành IMF Kristalina Georgieva đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ tới các Chính phủ đang nhận gói cứu trợ Covid-19, trong đó nhấn mạnh: “Hãy chi tiêu những gì bạn có thể, nhưng bảo đảm việc giữ gìn các biên lai. Chúng tôi không muốn trách nhiệm giải trình và minh bạch chỉ có vị trí "ghế sau" trong việc này".

Trong thông cáo báo chí mà Ủy ban Phát triển (cơ quan chính sách hàng đầu dẫn dắt hoạt động của cả IMF và WB) phát đi ngay sau Hội nghị Mùa xuân kết thúc cũng nhấn mạnh: "Chúng tôi yêu cầu WB và IMF hợp tác với các quốc gia IDA (Hiệp hội Phát triển quốc tế) để đánh giá tính bền vững cuả những khoản nợ công dựa trên nâng cao tính minh bạch, giám sát việc sử dụng không gian tài chính tự do và cung cấp cho Ủy ban Phát triển báo cáo tiến độ tại các cuộc họp thường niên...".

TI cho rằng, những thông điệp cấp cao như vậy là rất quan trọng, nhưng chưa đủ. Có rất nhiều điều mà các tổ chức tài chính quốc tế có thể làm để bảo đảm rằng những khoản hỗ trợ không bị lãng phí.

Ngày 18/4, TI tại Nigeria đã kêu gọi IMF, các tổ chức phát triển và Chính phủ nước này bổ sung những biện pháp chống tham nhũng đối với dòng tiền chảy vào, như kiểm toán bởi các cơ quan giám sát, thiết lập các kênh tố cáo an toàn để vạch trần kẻ gây hại, lạm dụng quyền lực, sai phạm nghiêm trọng trong thời gian cuộc khủng hoảng dịch bệnh.

Nhưng, giống như virus corona, tham nhũng không chỉ là vấn đề nằm trong biên giới của một quốc gia. Thế nên, vai trò của IMF là rất quan trọng trong việc thúc đẩy các nền kinh tế và các trung tâm tài chính lớn xử lý những lỗ hổng trong hệ thống tài chính toàn cầu đã và đang cho phép những kẻ tham nhũng cất giấu số tiền có được do vi phạm pháp luật.

Sự phối hợp toàn cầu là cần thiết để đối mặt với đại dịch Covid-19, bảo vệ các quỹ được giải ngân để chống lại dịch bệnh, và bảo đảm rằng tiền không  bị chuyển hướng thông qua "bàn tay" của các ngân hàng nước ngoài, luật sư và nhân viên kế toán.

Ngọc Anh