Người tiêu dùng không chỉ là người cần được bảo vệ

Trong cuộc chiến chống hàng giả, người tiêu dùng thường được nhìn nhận là người đứng cuối chuỗi lưu thông, chịu rủi ro trực tiếp nếu mua phải hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc hoặc không bảo đảm chất lượng. Nhưng chính vị trí đó cũng khiến người mua trở thành một trong những chủ thể tiếp xúc trực tiếp nhất với thị trường, từ quảng cáo, gian hàng, người bán cho đến sản phẩm được giao.

Khi hoạt động mua bán ngày càng dịch chuyển lên sàn thương mại điện tử, website, mạng xã hội và livestream, vai trò của người tiêu dùng vì thế không thể chỉ dừng ở việc tự bảo vệ mình. Mỗi người mua còn có trách nhiệm lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng, nói không với hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng; không tiếp tay cho những hành vi kinh doanh vi phạm và chủ động cung cấp thông tin khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương). Ảnh: Hoàng Hưng

Điều này càng có ý nghĩa khi nguy cơ vi phạm xuất hiện ở nhiều nhóm hàng thiết yếu, từ thực phẩm, sữa, thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm đến phụ tùng ô tô, thời trang, túi xách, giày dép, đồng hồ và thiết bị điện tử. Tình trạng hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn ra, đặc biệt trên thương mại điện tử và các nền tảng số.

Bởi vậy, Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội đặt yêu cầu song song với kiểm tra, giám sát và hậu kiểm là huy động người dân tham gia chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; vận động người dân, doanh nghiệp cung cấp thông tin về những dấu hiệu, hành vi vi phạm pháp luật.

Ở phía cơ quan quản lý, bà Nguyễn Kiều Oanh, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả thành phố Hà Nội (Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội) nhấn mạnh cùng với kiểm tra, xử lý, cần tiếp tục tuyên truyền để người kinh doanh tự giác chấp hành pháp luật, người tiêu dùng nâng cao khả năng nhận diện hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.

"Chống hàng giả không chỉ là xử lý được bao nhiêu vụ việc, mà quan trọng hơn là làm cho hàng giả ngày càng khó có 'đất sống'. Muốn vậy, cơ quan quản lý phải chủ động phòng ngừa, doanh nghiệp phải có trách nhiệm với hàng hóa đưa ra thị trường, còn người tiêu dùng cần kiên quyết nói không với hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc. Khi mỗi chủ thể đều thực hiện đúng trách nhiệm của mình, chúng ta mới có thể bảo vệ tốt hơn người tiêu dùng, doanh nghiệp làm ăn chân chính và xây dựng một thị trường minh bạch, lành mạnh", bà Oanh chia sẻ.

Trong khi đó, ông Kiều Đình Cảnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, cũng cho biết lực lượng quản lý thị trường tiếp tục giám sát hoạt động kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử, website và mạng xã hội; phối hợp với công an, chính quyền địa phương, cơ quan chuyên ngành và chủ thể quyền để xác minh nguồn gốc hàng hóa, làm rõ hành vi vi phạm, chuyển cơ quan điều tra những vụ việc có dấu hiệu tội phạm.

Mục tiêu là bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Không để môi trường số thành "vùng trũng trách nhiệm"

Trao đổi với Báo Thanh tra, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho rằng điểm đáng chú ý là hoạt động kinh doanh hàng giả đang dịch chuyển mạnh từ không gian vật lý sang môi trường số.

Nhiều đối tượng không còn mở cửa hàng cố định mà bán hàng qua livestream, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, sử dụng nhiều tài khoản trung gian, thuê KOL, KOC quảng bá sản phẩm để che giấu hành vi vi phạm. Trong khi đó, hàng giả ngày càng tinh vi, không chỉ xuất hiện ở phân khúc giá rẻ mà còn nhắm đến các sản phẩm mang thương hiệu nổi tiếng, khó phân biệt bằng cảm quan thông thường.

Theo ông Linh, thực tế này đòi hỏi lực lượng thực thi phải chuyển từ tư duy kiểm tra hàng hóa sang giám sát toàn bộ hành vi kinh doanh trên môi trường số.

Nhưng một mình lực lượng thực thi không thể giải quyết bài toán hàng giả,vi phạm sở hữu trí tuệ.

"Muốn chống hàng giả hiệu quả không thể chỉ dựa vào lực lượng thực thi mà cần sự tham gia của cả hệ sinh thái", ông Linh nhấn mạnh.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, trước hết cần thay đổi nhận thức xã hội. Khi người tiêu dùng vẫn chấp nhận mua hàng giả vì giá rẻ thì hàng giả vẫn còn "đất sống".

Cùng với đó là trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường số. Theo ông Linh, các sàn thương mại điện tử, đơn vị quảng cáo, vận chuyển, thanh toán, KOL, KOC tham gia bán hàng đều phải có trách nhiệm lớn hơn đối với hàng hóa được quảng bá, lưu thông trên nền tảng.

"Quan trọng nhất là không để môi trường số trở thành 'vùng trũng trách nhiệm' trong thực thi pháp luật. Khi thị trường không còn dung dưỡng hàng giả, các hành vi vi phạm sẽ dần bị thu hẹp", ông Linh nói.

Công tác kiểm tra, kiểm soát được lực lượng chức năng Hà Nội tăng cường nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc lưu thông trên thị trường để bảo vệ người tiêu dùng. Ảnh: Hoàng Hưng

Nhìn rộng hơn, đây cũng là bài toán đặt ra cho cuộc chiến chống hàng giả khi thị trường chuyển dịch ngày càng mạnh lên không gian số. Cơ quan quản lý phải thay đổi cách giám sát và xử lý; doanh nghiệp, chủ thể quyền tham gia xác minh; các nền tảng và chủ thể trong chuỗi kinh doanh phải chịu trách nhiệm với hoạt động của mình; còn người tiêu dùng thận trọng trong lựa chọn và cung cấp thông tin khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Thực tế cho thấy, một "lưới" kiểm soát chỉ thực sự được hình thành khi những mắt xích này cùng vận hành. Khi đó, mục tiêu của chống hàng giả không chỉ là phát hiện thêm bao nhiêu vụ việc, mà quan trọng hơn là thu hẹp không gian tồn tại của hàng giả, bảo vệ người tiêu dùng và tạo lập một thị trường minh bạch, lành mạnh.