Đồ họa: Dương Anh

Tổng Thanh tra Chính phủ vừa ký tờ trình trình Chính phủ hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết và biện pháp tổ chức thi hành Luật Tiếp công dân, thay thế Nghị định số 64/2014 (Nghị định 64). Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác tiếp công dân trong bối cảnh mới.

Trao đổi với PV Báo Thanh tra, TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ khẳng định, dự thảo nghị định đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm tiếp công dân, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu.

Lần đầu tiên, tiếp công dân trực tuyến được quy định thành chương riêng

+ Thưa ông, việc xây dựng Nghị định mới thay thế Nghị định số 64 có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay?

- TS Trần Đăng Vinh: Việc xây dựng Nghị định lần này không chỉ là sửa đổi, bổ sung kỹ thuật, mà là một bước hoàn thiện thể chế có tính hệ thống, đáp ứng yêu cầu mới về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Sau 12 năm thực hiện Nghị định 64, công tác tiếp công dân đã có sự chuyển biến  tích cực về cả ý thức, trách nhiệm lẫn cách thức tổ chức thực hiện, góp phần giải quyết được phần lớn vụ việc khiếu nại, tố cáo của công dân. Tuy nhiên, tình hình khiếu nại, tố cáo vẫn còn tiềm ẩn nhiều phức tạp, nhất là trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai. 

Thực tiễn đặt ra yêu cầu công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình ngày càng cao, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý Nhà nước đang trở thành một nhu cầu tất yếu, thích ứng với thói quen mới của người dân.

Trong bối cảnh đó, dự thảo Nghị định đã chủ động thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, quy định của pháp luật mới, đồng thời xử lý căn cơ các bất cập của Nghị định 64, tạo lập một khung pháp lý đồng bộ, hiện đại, khả thi.

Đồ họa: Dương Anh

+ Điểm đột phá lớn nhất của dự thảo Nghị định lần này là gì, thưa ông?

- TS Trần Đăng Vinh: Có thể khẳng định, dự thảo Nghị định lần này nổi lên ba điểm đột phá lớn.

Trước hết là việc hoàn thiện toàn diện khung pháp lý về tiếp công dân. Dự thảo đã bổ sung 23 điều, trong đó bổ sung 4 chương mới. Các nội dung được thiết kế theo hướng rõ khái niệm, rõ phạm vi, rõ trách nhiệm từng chủ thể, rõ quy trình, có thể kiểm tra, giám sát.

Một điểm mới mang tính nền tảng là thiết lập cơ sở pháp lý cho tiếp công dân trong môi trường số. Lần đầu tiên, tiếp công dân trực tuyến được quy định thành một chương riêng, với đầy đủ quy định về điều kiện hạ tầng, quy trình tổ chức thực hiện, thành phần tham gia, giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử.

Điều này thể hiện bước chuyển quan trọng từ quản lý truyền thống sang quản trị số, mở rộng khả năng tiếp cận của người dân, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân, đồng thời tăng tính công khai, minh bạch và lưu trữ của hồ sơ.

Cùng với đó, dự thảo đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm tiếp công dân, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu.

Dự thảo không chỉ quy định nghĩa vụ mà còn gắn trách nhiệm tiếp công dân với kết quả đánh giá, xếp loại cán bộ; yêu cầu trực tiếp đối thoại, chỉ đạo xử lý và chịu trách nhiệm đến cùng. Đây là điểm then chốt để khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trong thực tiễn.

Đồ họa: Dương Anh

Không để lợi dụng quy định từ chối tiếp công dân "né" tránh nhiệm

+ Một số ý kiến băn khoăn về quy định các trường hợp từ chối tiếp công dân. Ông nhìn nhận vấn đề này ra sao?

- TS Trần Đăng Vinh: Cần khẳng định rõ rằng, quy định về từ chối tiếp công dân là để bảo đảm trật tự, kỷ cương và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, không phải để hạn chế quyền của công dân.

Dự thảo đã cụ thể hóa đầy đủ các trường hợp được từ chối tiếp trên cơ sở luật định; quy định chặt chẽ trình tự, trách nhiệm giải thích, thông báo. Đồng thời đặt ra nguyên tắc rất rõ là không được lợi dụng việc từ chối để né tránh trách nhiệm.

Như vậy, quyền của công dân không bị thu hẹp mà được bảo đảm thực hiện đúng pháp luật, đúng thẩm quyền, tránh tình trạng khiếu kiện kéo dài, vượt cấp, không đúng nơi, đúng chỗ.

+ Xin ông cho biết, dự thảo đã xử lý như thế nào đối với các “điểm nghẽn” trong tổ chức thực hiện thời gian qua?

- TS Trần Đăng Vinh: Dự thảo tập trung xử lý trực diện các “điểm nghẽn” lớn trong thực tiễn.

Trước hết là tình trạng thiếu rõ ràng về trách nhiệm và cơ chế phối hợp. Dự thảo đã quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp, từng cơ quan; thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ tại Trụ sở tiếp công dân.

Những hạn chế về công cụ theo dõi, quản lý cũng được khắc phục. Lần đầu tiên quy định quản lý thống nhất dữ liệu tiếp công dân trên phạm vi toàn quốc, kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia, qua đó khắc phục tình trạng người dân phải trình bày lại vụ việc nhiều lần ở các cấp khác nhau.

Các khoảng trống pháp lý trong một số lĩnh vực cũng được bổ sung như quy định về tiếp công dân tại đơn vị sự nghiệp công lập; tiếp công dân trực tuyến; xử lý vụ việc đông người, phức tạp.

Dự thảo cũng quan tâm đầy đủ hơn đến các điều kiện bảo đảm thực hiện, từ cơ sở vật chất, nhân lực, cho đến chế độ, chính sách, bồi dưỡng.

Có thể nói, dự thảo đã nhận diện đúng và trúng các vấn đề thực tiễn đặt ra, xử lý có hệ thống, không chắp vá.

Đồ họa: Dương Anh

Lấy người dân làm trung tâm phục vụ, các vi phạm đều xử lý nghiêm

+ Thông điệp điều hành, quản lý Nhà nước được gửi gắm qua dự thảo Nghị định này là gì, thưa ông?

- TS Trần Đăng Vinh: Dự thảo Nghị định đã đưa ra những thông điệp rất rõ ràng.

Thứ nhất, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Bảo đảm hoạt động tiếp công dân phải thực chất, kịp thời, đúng pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Thứ hai, quản lý bằng pháp luật, bằng dữ liệu và bằng trách nhiệm. Tức là không chỉ dừng ở quy định mà phải theo dõi được, kiểm soát được, đánh giá được.

Thứ ba, đề cao kỷ luật, kỷ cương hành chính. Với quan điểm mọi hành vi né tránh, đùn đẩy, vi phạm trong tiếp công dân đều phải được xử lý nghiêm.

Thứ tư, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động tiếp công dân. Đây là xu thế tất yếu, đồng thời là giải pháp căn cơ để nâng cao hiệu quả quản trị.

+ Ông có kỳ vọng gì khi Nghị định được ban hành và tổ chức thực hiện?

- TS Trần Đăng Vinh: Chúng tôi kỳ vọng Nghị định sẽ tạo ra chuyển biến rõ nét, thực chất trong công tác tiếp công dân, đó là giảm tình trạng khiếu kiện phức tạp, kéo dài, vượt cấp; nâng cao chất lượng giải quyết ngay từ cơ sở; tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan nhà nước.

Quan trọng hơn, Nghị định sẽ góp phần xây dựng một nền hành chính kỷ cương hơn, minh bạch hơn, gần dân hơn và có trách nhiệm hơn.

+ Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Đồ họa: Dương Anh