Những ngày cận Tết Nguyên đán, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ để lì xì, dâng lễ và phục vụ các hoạt động đầu năm của người dân tăng mạnh. Cùng với đó, các dịch vụ đổi tiền tự phát cũng nhanh chóng “vào mùa”, đặc biệt là trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo.

Tràn lan quảng cáo nhận đổi tiền

Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt tài khoản, hội nhóm quảng cáo nhận đổi tiền mới, tiền lì xì với những lời mời gọi hấp dẫn như “tiền mới nguyên sê-ri”, “đủ mệnh giá”, “giao tận nơi trong ngày”. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi được quảng bá là mức phí cao và hàng loạt rủi ro tiềm ẩn đối với người sử dụng dịch vụ.

Hoạt động đổi tiền qua mạng xã hội thường diễn ra công khai, với quy mô ngày càng mở rộng. Nhiều hội nhóm có hàng nghìn thành viên tham gia, liên tục đăng tải bài viết rao đổi tiền từ mệnh giá rất nhỏ như 500 đồng, 1.000 đồng cho tới các mệnh giá lớn như 200.000 đồng, 500.000 đồng. Người bán thường cam kết “tiền mới 100%”, “đủ số lượng theo yêu cầu” để tạo niềm tin cho khách hàng.

Dịch vụ đổi tiền mới, tiền lẻ dịp cận Tết Nguyên đán được quảng cáo công khai trên mạng xã hội, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người dân (Ảnh chụp màn hình).

Thực tế, dịch vụ đổi tiền mới, tiền lẻ thu phí đã tồn tại nhiều năm nay. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, mức chênh lệch khi đổi tiền có xu hướng tăng nhanh, đặc biệt vào giai đoạn sát Tết khi nhu cầu lên cao, nguồn tiền mới trở nên khan hiếm.

Theo khảo sát, mức phí đổi tiền hiện nay phụ thuộc lớn vào mệnh giá và thời điểm giao dịch. Với các mệnh giá rất nhỏ như 1.000 đồng hoặc 2.000 đồng, người đổi có thể phải trả thêm từ 15-20% so với giá trị thực. Các mệnh giá phổ biến hơn như 5.000 đồng, 10.000 đồng hay 20.000 đồng cũng bị thu phí chênh từ 8-12%.

Ngay cả những mệnh giá lớn như 50.000 đồng, 100.000 đồng hoặc 200.000 đồng, người đổi vẫn khó tránh khỏi việc bị thu thêm vài phần trăm giá trị. 

Không chỉ dừng lại ở việc thu phí cao, nhiều dịch vụ đổi tiền còn yêu cầu khách hàng chuyển khoản trước hoặc đặt cọc để “giữ tiền”. Trong bối cảnh giao dịch chủ yếu diễn ra trên mạng xã hội, hình thức này tiềm ẩn nhiều rủi ro như bị chiếm đoạt tiền, nhận phải tiền giả, tiền nhàu nát, tiền thiếu hoặc không đúng như cam kết ban đầu.

Rủi ro pháp lý hiện hữu

Trước thực trạng trên, các chuyên gia pháp lý cảnh báo, hoạt động đổi tiền lẻ, tiền mới thu phí trên mạng xã hội không chỉ tiềm ẩn rủi ro về tài sản mà còn là hành vi vi phạm pháp luật.

Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật ARC Hà Nội chỉ ra theo quy định của pháp luật về tiền tệ và ngân hàng, việc cá nhân, tổ chức không được cấp phép thực hiện hoạt động thu đổi tiền nhằm hưởng chênh lệch là hành vi vi phạm.

Hành vi này có thể bị xử phạt hành chính theo các quy định về quản lý hoạt động tiền tệ. Ngoài ra, người tham gia giao dịch còn đối mặt với nguy cơ nhận tiền giả, tiền kém chất lượng hoặc bị chiếm đoạt tài sản. Vì vậy, người dân chỉ nên đổi tiền tại ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng hợp pháp.

Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật ARC Hà Nội (Ảnh: NVCC).

Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW thì cho biết, pháp luật Việt Nam không cấm việc sử dụng tiền mới, tiền lẻ trong lưu thông, nhưng việc tổ chức đổi tiền để thu phí, hưởng chênh lệch là hành vi vi phạm pháp luật. Theo Điều 17 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010, Ngân hàng Nhà nước là cơ quan duy nhất có thẩm quyền phát hành tiền và quản lý lưu thông tiền tệ. 

Ông Hà cũng chỉ ra, Thông tư số 25/2013/TT-NHNN không phải là căn cứ để các cá nhân tự ý tổ chức đổi tiền mới, tiền lẻ dịp Tết nhằm thu phí bởi nó chỉ quy định về việc thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông. Về chế tài xử lý đối với hành vi đổi tiền tự phát, theo Nghị định số 88/2019/NĐ-CP, cá nhân thực hiện hành vi đổi tiền trái phép có thể bị xử phạt từ 20 đến 40 triệu đồng; tổ chức vi phạm có thể bị phạt từ 40 đến 80 triệu đồng, đồng thời buộc nộp lại toàn bộ số tiền thu lợi bất hợp pháp.

Đáng chú ý, kể từ ngày 9/2/2026, khi Nghị định số 340/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực và thay thế Nghị định 88/2019/NĐ-CP, các quy định xử phạt liên quan đến hành vi thu phí cung ứng dịch vụ không đúng quy định pháp luật sẽ được áp dụng chặt chẽ hơn. Điều 16 Nghị định 340 quy định hành vi thu phí trái quy định có thể bị xử phạt hành chính từ 10 đến 20 triệu đồng, tùy tính chất và mức độ vi phạm.

Trước thực trạng hoạt động đổi tiền tự phát vẫn diễn ra phổ biến, Ngân hàng Nhà nước đã tiếp tục khuyến cáo người dân không nên sử dụng các dịch vụ đổi tiền không phép, đặc biệt là những lời mời chào trôi nổi trên mạng xã hội. Việc đổi tiền qua các kênh trái quy định không chỉ tiềm ẩn nguy cơ bị “chặt chém” phí, lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà còn có thể khiến người dân vô tình vi phạm pháp luật.

Thay vì chạy theo tâm lý chuộng tiền mới, tiền lẻ, người dân nên lựa chọn mệnh giá phù hợp, sử dụng tiền đã qua lưu thông hoặc các hình thức lì xì không dùng tiền mặt. Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, lì xì điện tử qua ứng dụng ngân hàng, ví điện tử hay chuyển khoản vừa an toàn, tiện lợi, vừa góp phần hạn chế rủi ro và vi phạm pháp luật.