Lãi suất huy động khó giảm trong khi lãi suất cho vay tiếp tục chịu sức ép đi xuống đang khiến biên lãi ròng (NIM) của các ngân hàng đối mặt với nhiều thách thức. Tăng trưởng tín dụng, dịch chuyển kỳ hạn cho vay và nguồn thu ngoài lãi vẫn là những yếu tố hỗ trợ lợi nhuận, song áp lực chi phí vốn và chất lượng tài sản sẽ khiến kết quả kinh doanh phân hóa rõ hơn.

Chi phí vốn tạo sức ép lên NIM

Mặt bằng lãi suất huy động trong tháng 8/2026 nhìn chung ổn định, song chưa xuất hiện xu hướng giảm rõ rệt. Theo báo cáo vĩ mô của Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS), một số ngân hàng vừa và nhỏ điều chỉnh giảm lãi suất ở các kỳ hạn dài sau khi tăng trong tháng trước, trong khi một số trường hợp vẫn tăng lãi suất, chủ yếu tại kỳ hạn 6-24 tháng.

VCBS cho rằng, mặt bằng lãi suất huy động thời gian tới có khả năng duy trì quanh vùng hiện tại. Chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn vẫn đáng kể, khiến nhu cầu duy trì nguồn vốn ổn định tiếp tục ở mức cao. Cạnh tranh huy động vì vậy tập trung nhiều hơn ở các kỳ hạn 6-12 tháng và 13 tháng.

Số liệu nửa đầu năm cũng cho thấy chi phí vốn đang tạo áp lực lên biên lợi nhuận. Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán Guotai Junan Việt Nam, trong 28 ngân hàng được khảo sát, lợi suất tài sản sinh lãi tính theo 12 tháng gần nhất tăng khoảng 35 điểm cơ bản so với năm 2025, nhưng chi phí vốn tăng gần 42 điểm cơ bản. NIM theo đó giảm 4 điểm cơ bản, xuống 2,95%.

Theo Yuanta Việt Nam, NIM của 27 ngân hàng niêm yết tăng 16 điểm cơ bản so với quý trước, lên 3,15%.

Trong khi đó, lãi suất cho vay tiếp tục chịu yêu cầu giảm để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Khi giá vốn đầu vào không giảm tương ứng, khoảng cách giữa lợi suất tài sản và chi phí vốn sẽ khó mở rộng, qua đó hạn chế dư địa cải thiện NIM.

Dù vậy, diễn biến trong quý II cho thấy NIM chưa giảm mạnh. Theo Yuanta Việt Nam, NIM của 27 ngân hàng niêm yết tăng 16 điểm cơ bản so với quý trước, lên 3,15%. Một yếu tố đáng chú ý là cơ cấu tín dụng đang dịch chuyển về các khoản vay có kỳ hạn dài hơn.

Đến cuối quý II/2026, dư nợ cho vay khách hàng của nhóm ngân hàng niêm yết đạt gần 15,42 triệu tỷ đồng, tăng 8,9% so với cuối năm 2025. Trong đó, dư nợ ngắn hạn tăng 6,8%, thấp hơn mức tăng chung; cho vay trung hạn tăng 11% lên hơn 2,19 triệu tỷ đồng và dài hạn tăng 11,2% lên hơn 5,1 triệu tỷ đồng.

Tỷ trọng cho vay trung và dài hạn vì vậy tăng lên 47,3% tổng dư nợ, cao hơn 0,9 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Riêng cho vay dài hạn chiếm 33,1%.

Ở phía nguồn vốn, bài toán cân đối kỳ hạn cũng trở nên đáng chú ý. Dòng tiền gửi quay vòng trong hệ thống có xu hướng dịch chuyển sang các kỳ hạn dài hơn khi mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao. Cùng với đó, việc phát hành chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu góp phần làm tăng nguồn vốn trung, dài hạn.

Trong khi đó, nguồn tiền gửi ngắn hạn có vai trò quan trọng đối với thanh khoản nhưng chịu ảnh hưởng lớn từ dòng tiền của Kho bạc Nhà nước, là nguồn vốn ngân hàng không thể chủ động kiểm soát. Điều này khiến việc cân đối giữa nguồn vốn và sử dụng vốn ngày càng trở thành vấn đề đáng lưu ý đối với các ngân hàng.

Lợi nhuận vẫn tăng nhưng phân hóa rõ

Áp lực NIM chưa lập tức kéo giảm lợi nhuận ngân hàng. Theo Guotai Junan Việt Nam, lợi nhuận trước thuế của 28 ngân hàng trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 206.195 tỷ đồng, tăng 19,6% so với cùng kỳ. Riêng quý II, mức tăng đạt 24,5%.

Yuanta cũng ghi nhận lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông ngân hàng mẹ của 27 ngân hàng trong quý II đạt khoảng 88.000 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ và 18% so với quý I. Có 18 ngân hàng tăng trưởng lợi nhuận, trong khi 6 ngân hàng giảm và 3 ngân hàng gần như đi ngang.

Tăng trưởng tín dụng tiếp tục là một động lực quan trọng. Bên cạnh đó, hiệu quả hoạt động được cải thiện khi tỷ lệ chi phí trên thu nhập điều chỉnh của toàn ngành giảm xuống 31,3%, thấp hơn 2,1 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Tỷ trọng thu nhập phí trong tổng doanh thu điều chỉnh cũng tăng lên 14,2%.

Khả năng sinh lời giữa các nhóm ngân hàng vì vậy có sự phân hóa. Theo VIS Rating, ROAA toàn ngành trong nửa đầu năm tăng 10 điểm cơ bản lên 1,51%, trong khi ROAA của nhóm ngân hàng nhỏ giảm khoảng 20 điểm cơ bản. Cạnh tranh huy động, biên lợi nhuận thu hẹp và chi phí tín dụng là những yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến nhóm này.

Nguồn vốn giá rẻ cũng không còn tạo lợi thế tuyệt đối. Theo Yuanta, MB, Techcombank và Vietcombank duy trì CASA trên 30% và nằm trong nhóm bảo vệ được NIM trong quý II. Tuy nhiên, CASA của cả 3 ngân hàng đều thấp hơn cùng kỳ năm trước, cho thấy chi phí vốn vẫn là bài toán chung của toàn ngành.

Chất lượng tài sản là yếu tố cần theo dõi trong những tháng cuối năm. Tỷ lệ nợ xấu của 27 ngân hàng trong quý II duy trì ở mức 2,01%, nhưng nợ nhóm 2 tăng lên 1,38%. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm còn 79%. VIS Rating cũng ghi nhận tỷ lệ nợ quá hạn toàn ngành tăng từ 3,3% cuối năm 2025 lên 3,8% trong 6 tháng đầu năm 2026.

Trong bối cảnh đó, dư địa mở rộng NIM sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng kiểm soát chi phí vốn, cơ cấu kỳ hạn tài sản và nguồn vốn, cùng chất lượng tín dụng. Tăng trưởng tín dụng và nguồn thu ngoài lãi vẫn có thể hỗ trợ lợi nhuận, nhưng áp lực giảm lãi suất cho vay, huy động vốn ở mức cao và nguy cơ gia tăng chi phí dự phòng có thể khiến tốc độ tăng trưởng lợi nhuận giữa các ngân hàng tiếp tục khác biệt.