Thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn từ nhà đầu tư nước ngoài sau khi được nâng hạng. Ảnh: B.S

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi FTSE Russell dự kiến chính thức nâng hạng lên nhóm “mới nổi thứ cấp” vào tháng 9/2026.

Sự kiện này không chỉ là lời khẳng định cho vị thế của Việt Nam trên bản đồ tài chính quốc tế mà còn là “thỏi nam châm” cực mạnh thu hút dòng tiền từ các quỹ đầu tư toàn cầu.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc nâng hạng sẽ tạo ra hai làn sóng dòng vốn ngoại.

Thứ nhất là dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF bám sát các rổ chỉ số của FTSE hay MSCI. Ước tính ban đầu, chỉ riêng các quỹ thụ động có thể giải ngân vào Việt Nam khoảng 1 - 1,5 tỷ USD theo lộ trình nhiều giai đoạn để đảm bảo tính ổn định.

Thứ hai, và cũng là quan trọng nhất, là dòng vốn chủ động từ các định chế tài chính lớn. Các quỹ này thường có quy mô lớn gấp 5 lần quỹ thụ động. Tổng hợp lại, TTCK Việt Nam có thể kỳ vọng đón nhận từ 5 - 10 tỷ USD, thậm chí lên đến hàng chục tỷ USD trong những năm tiếp theo tùy thuộc vào điều kiện vĩ mô.

Ông Gerald Toledano – Giám đốc Toàn cầu phụ trách Sản phẩm Cổ phiếu, Giải pháp và Sản phẩm thay thế, FTSE Russell nhận định, việc sở hữu hệ thống chỉ số chuẩn toàn cầu với phạm vi bao phủ rộng giúp các nhà đầu tư quốc tế dễ dàng tiếp cận thị trường Việt Nam thông qua các quỹ và sản phẩm đầu tư thụ động, đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn dắt và mở rộng dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.

Lịch sử tại các thị trường lân cận cho thấy, giai đoạn trước và sau nâng hạng thường đi kèm với sự bùng nổ về thanh khoản và giá trị vốn hóa. Đây được coi là "cú hích" để thị trường bước vào chu kỳ tái định giá mới, giúp các doanh nghiệp niêm yết dễ dàng huy động vốn cho sản xuất kinh doanh.

Để có được kết quả tích cực từ các tổ chức xếp hạng, Việt Nam đã thực hiện những cải cách bền bỉ và đồng bộ. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã phối hợp chặt chẽ với FTSE Russell để hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt là giải quyết vấn đề ký quỹ trước giao dịch (pre-funding) – một rào cản lớn đối với nhà đầu tư ngoại.

Bên cạnh đó, việc vận hành hệ thống thanh toán bù trừ theo cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà đang được đẩy nhanh tiến độ. Các cơ quan quản lý cũng chú trọng nâng cao tính minh bạch, khuyến khích doanh nghiệp công bố thông tin bằng tiếng Anh để nhà đầu tư quốc tế dễ dàng tiếp cận.

Dù triển vọng rất lớn, nhưng để hấp thụ bền vững dòng vốn tỷ USD này lại là bài toán không dễ. Theo ông Lưu Chí Kháng, Trưởng phòng Tự doanh (Chứng khoán Kiến thiết Việt Nam), rào cản lớn nhất đối với khối ngoại hiện nay là sự khan hiếm "hàng hóa" chất lượng cao. Dù có tới 1.550 doanh nghiệp trên sàn, nhưng chỉ khoảng 60 đơn vị đạt vốn hóa trên 1 tỷ USD – con số quá khiêm tốn so với nhu cầu giải ngân của các quỹ quốc tế.

Bên cạnh đó, thị trường đang thiếu sự đa dạng khi hơn một nửa vốn hóa chỉ tập trung vào Ngân hàng và Bất động sản. Việc thiếu vắng các đại diện đủ tầm trong lĩnh vực công nghệ, y tế hay năng lượng sạch khiến nhà đầu tư ngoại khó phân tán rủi ro. Đặc biệt, thanh khoản hệ thống vẫn còn cục bộ và mức độ minh bạch thông tin (nhất là bằng tiếng Anh) chưa đồng đều, gây khó khăn cho việc tiếp cận của dòng vốn dài hạn.

Làn sóng vốn ngoại mang lại cơ hội nhưng cũng đi kèm rủi ro tâm lý. Sự hưng phấn quá đà có thể đẩy giá cổ phiếu lên cao vượt xa giá trị thực, tạo ra những "cạm bẫy ngọt ngào" cho nhà đầu tư cá nhân. Ngoài ra, dòng tiền quốc tế vốn rất nhạy cảm với các biến số vĩ mô như lãi suất của Fed, tỷ giá và căng thẳng địa chính trị toàn cầu.

Trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu đang có xu hướng ưu tiên các tài sản an toàn, việc giữ một cái đầu lạnh là vô cùng cần thiết. Nhà đầu tư cần tập trung vào nền tảng doanh nghiệp thay vì chạy theo các tin tức ngắn hạn.

Việc nâng hạng không phải là cái kết, mà là sự khởi đầu cho một chương mới minh bạch hơn, chuyên nghiệp hơn của TTCK Việt Nam. Nếu tận dụng tốt "cơ hội vàng" này bằng những giải pháp đồng bộ từ cả phía cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến ưu tiên của dòng vốn ngoại tại khu vực Đông Nam Á trong thập kỷ tới.