Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TN

“Chi phí chính thức còn nhiều bất cập. Chi phí không chính thức rất lớn có thể phát sinh ở mọi công đoạn kinh doanh và trong tất cả quá trình thực thi quy định pháp luật”, TS Đặng Quang Vinh, Ban Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh trạnh CIEM đánh giá chung.

BOT - một “thủ phạm” tạo gánh nặng chi phí

Theo nghiên cứu của CIEM, DN đang chịu rất nhiều chi phí bất hợp lý từ khi bắt đầu gia nhập thị trường với một danh sách rất dài, như chi phí khởi sự doanh nghiệp; chi phí xây dựng cơ sở sản xuất kinh doanh; chi phí vốn; chi phí khoa học công nghệ; chi phí tuân thủ quy định về an toàn và chất lượng; chi phí tuân thủ quy định về phòng, chống cháy nổ; chi phí thực hiện thủ tục nộp thuế và hoàn thuế…

Đi vào các vấn đề cụ thể, TS Vinh cho hay, DN đang phải chịu chi phí lao động cao khi lương tối thiểu tăng nhanh và tộc độ tăng nhanh hơn nhiều so với tốc độ tăng năng suất lao động. Chưa kể, phí công đoàn chiếm đến 2% quỹ lương. “Nhiều doanh nghiệp phải đóng thêm phí công đoàn mặc dù không có công đoàn cơ sở hoặc trước đây phải đóng ít hơn theo quy đinh của Luật Công đoàn”, ông Vinh nói.

Chi phí hải quan và logistic cũng được cho là một gánh nặng. Theo CIEM, DN mất nhiều thời gian kê khai chi tiết từng mặt hàng trong một lô hàng cho dù các mặt hàng có thể rất giống nhau về bản chất, hoặc có cùng thuế suất. Chi phí vận tải đường bộ, đặc biệt đường BOT thì càng gia tăng.

DN còn phải chịu phí hạ tầng khi xuất khẩu qua cảng Hải Phòng bởi Luật Phí, lệ phí cho phép chính quyền địa phương thu phí sử dụng công trình, kết cấu hạ tầng, công trình dịch vụ, tiện ích công cộng trong khu vực cửa khẩu. Trong khi, Nhà nước lại thiếu cơ chế đánh giá, kiểm soát việc tính toán mức phí do chính quyền địa phương ấn định.

Chi phí tăng là quen thuộc, giảm… xa lạ

“Cắt giảm chi phí cho DN” là chủ đề “nóng”, ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định và đặt vấn đề, DN thường nêu, “nói đến chi phí tăng là quen thuộc, giảm mới xa lạ”.

Theo ông Tuấn, trong các chi phí mà DN đang gánh phải kể đến chi phí thực hiện các thủ tục hành chính đặc biệt là kiểm tra chuyên ngành. Với cách thức tiền kiểm là cứ “xếp hàng”, dàn “hàng ngang” ở cửa khẩu làm tăng chi phí cho DN rất nhiều.

“Cách thức tiếp cận không dựa trên quản lý rủi ro, lô hàng nào cũng kiểm tra”, ông Tuấn cho rằng, điều này là muốn thu phí chứ không phải do yêu cầu quản ý Nhà nước. Thậm chí, còn có cơ quan Nhà nước bắt DN phải nộp giấy tờ mà chính cơ quan đó cung cấp hay lạm dụng công chứng…

Ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế VCCI. Ảnh: TN

Trưởng ban Pháp chế VCCI cũng đồng quan điểm, ngoài chi phí chính thức, chi phí không chính thức rất phổ biến, đủ các loại mà không ai liệt kê hết được tạo nên gánh nặng khiến DN, nhất là DN nhỏ và vừa không thể lớn được.

“DN kêu quá trời với các quy định làm cho tăng chi phí”, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam nói và cho biết Hiệp hội đã kiến nghị rất nhiều, nhưng để sửa đổi, bãi bỏ các quy định như vậy tốn rất nhiều thời gian, công sức.

“Có địa phương đưa ra quy định thu phí chỉ trong 1 ngày, bao gồm các công đoạn từ có tờ trình, trình, ký ban hành, gửi thông báo đến DN. Nếu giải quyết khó khăn cho DN nhanh như thế thì tốt biết chừng nào”, ông Cẩm thở dài.

Bắt buộc đấu thầu xây dựng dự án BOT

Để cắt giảm chi phí cho DN, CIEM cho rằng, cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; nâng cao chất lượng hệ thống thể chế, pháp luật bảo đảm các yếu tố như tính đồng bộ, nhất quán, minh bạch, ổn định, cần thiết, hợp lý, hiệu quả. Đổi mới thực chất bộ máy hành chính thực thi pháp luật kinh doanh, chính sách hỗ trợ DN…

Theo ông Đậu Anh Tuấn, phải chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm để giảm gánh nặng chi phí, thời gian cho DN; giám sát trách nhiệm thi hành pháp luật của các bộ, ngành và địa phương.

Riêng với dự án BOT giao thông, theo CIEM, Ban Chỉ đạo Nhà nước về PPP cần tăng cường giám sát; sửa Nghị định 15/2015/NĐ-CP, bắt buộc đấu thầu xây dựng dự án BOT, chỉ chấp nhận vốn vay tối đa 70% (thay vì 90% như hiện nay), vốn sở hữu phải có nguồn gốc rõ ràng.

“Giám sát thu phí BOT bằng việc lắp đặt hệ thống đếm xe tự động, công khai số thu trên Internet, không thu phí trước để tạo nguồn vốn cho các giai đoạn tiếp theo”, ông Vinh đề xuất, Bộ Tài chính cũng cần làm rõ thu phí hạ tầng khu vực cửa khẩu để bù đắp chi phí của dịch vụ công nào và làm rõ mức chi phí đó.

Thảo Nguyên