(Thanh tra)- Tổng số tiền nợ bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã lên con số 14.019 tỷ đồng, tăng 7,1% so với cùng kỳ năm 2016. Đáng lo, có khoảng 1.400 tỷ đồng “nợ treo” hầu như không thể thu hồi…
Chiều ngày 8/5, Cổng Thông tin Điện tử Chính phủ tổ chức chương trình tọa đàm trực tuyến với chủ đề “gỡ vướng trong khởi kiện trốn đóng BHXH”.
“Nợ treo”, quyền lợi người lao động cũng “treo”
Theo thống kê của BHXH Việt Nam, tính đến hết quý I/2017, tổng số tiền nợ BHXH, BHYT, BHTN là 14.019 tỷ đồng (bằng 4,95% so với kế hoạch giao thu), tăng 7,1% so với cùng kỳ năm 2016. Trong đó, nợ BHXH là 10.001 tỷ đồng, nợ BHTN 552 tỷ đồng, nợ BHYT 3.466 tỷ đồng.
“Tình hình nợ đóng BHXH có biến động tương đối phức tạp, năm 2016, số nợ có giảm, nhưng những tháng gần đây lại có xu hướng gia tăng”, ông Đào Việt Ánh, Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam cho biết.
Ông Ánh “điểm danh”, tính đến hết quý I/2017, một số doanh nghiệp (DN) nợ BHXH với số tiền lớn, thời gian nợ kéo dài như: Công ty Cổ phần Xe khách Phương Trang (TP Hồ Chí Minh) 28,7 tỷ đồng; Công ty Cổ phần Lilama 3 (Hà Nội) 25,4 tỷ đồng; Công ty TNHH May mặc xuất khẩu VIT Garment (Hà Nội) 19 tỷ đồng…
Đáng lo ngại nhất là hiện nay, có khoảng 1.400 tỷ đồng nợ BHXH từ các DN ngừng hoạt động, giải thể, phá sản hoặc chủ bỏ trốn. Số tiền này được theo dõi trên hệ thống sổ sách đã hơn 10 năm. Đây là dạng “nợ treo” hầu như không thể thu hồi và quyền lợi của người lao động ở các DN này cũng bị “treo” chưa được giải quyết.
Trước thực trạng trên, việc khởi kiện được kỳ vọng là công cụ để thu hồi nợ, trốn đóng BHXH. Theo Luật BHXH sửa đổi năm 2014, từ 1/1/2016, tổ chức Công đoàn được giao quyền khởi kiện DN, cá nhân nợ BHXH.
Pháp luật chồng chéo, “bỏ trống” nên khó kiện
Thực tế công cụ này chưa được sử dụng hiệu quả và mang lại kết quả như kỳ vọng.
Cơ quan BHXH đã chuyển hơn 1.800 hồ sơ cho tổ chức Công đoàn nhưng số vụ mà tổ chức Công đoàn nộp đơn khởi kiện còn rất ít (82 hồ sơ) trong đó có tới 63 hồ sơ bị tòa án trả lại…
Theo ông Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội, nguyên nhân là do vướng mắc về pháp lý, bất cập giữa một số quy định trong 4 bộ luật (Bộ luật Lao động, Luật BHXH, Luật Công đoàn và Luật Tố tụng dân sự) khiến luật quy định cho kiện mà không kiện được.
Nói rõ hơn, ông Mai Đức Chính, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, Công đoàn khởi kiện được và tòa án thụ lý được phải thực hiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự. Trong khi đó, Bộ luật Tố tụng Dân sự (sửa đổi) đến 1/7/2016 mới có hiệu lực, nên đã “bỏ trống” pháp luật tới 6 tháng đó.
Tiếp đến, lẽ ra từ 1/7/2016, Bộ luật Hình sự có hiệu lực, nhưng do bị sự cố lỗi kỹ thuật, nên Quốc hội đã phải tạm dừng, chỉnh sửa lại để chờ kỳ họp tới cho ý kiến. Điều này lại tạo thêm khoảng trống pháp luật trong việc khởi kiện, xử lý các DN nợ BHXH.
Thêm vào đó, năng lực và trình độ đội ngũ cán bộ Công đoàn, nhất là Công đoàn cơ sở hiện nay chưa thể đáp ứng được nhiệm vụ khởi kiện, tham gia tố tụng. Người lao động lại càng không dám ủy quyền cho tổ chức Công đoàn kiện chủ DN của mình khi bản thân cần có công ăn việc làm…
Đề nghị cho BHXH, Công đoàn cấp trên trực tiếp khởi kiện
Để công tác khởi kiện được thực hiện hiệu quả hơn, các chuyên gia cho rằng, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp.
Ông Đào Việt Ánh nêu quan điểm, ngoài việc để tổ chức Công đoàn khởi kiện, cũng cần cho phép cơ quan BHXH (với tư cách đại diện Nhà nước quản lý sử dụng quỹ BHXH) có quyền khởi kiện đơn vị, DN nợ BHXH ra tòa, để đảm bảo quyền lợi không chỉ cho người lao động mà còn cho lợi ích của cả xã hội...
Cùng với đó, điều chỉnh quy định pháp luật theo hướng cho phép Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở được quyền khởi kiện đơn vị nợ BHXH thay vì Công đoàn cơ sở như quy định hiện nay; tăng cường số lượng và nâng cao chất lượng của hệ thống cán bộ Công đoàn đảm nhiệm công tác khởi kiện.
Phía Công đoàn, BHXH cũng cần phối hợp chặt chẽ để nắm bắt thông tin, hỗ trợ thực hiện việc khởi kiện; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các đơn vị sử dụng lao động; nâng cao ý thức tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân người lao động.
Ông Bùi Sỹ Lợi lưu ý, theo Luật BHXH 2014, cơ quan BHXH được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH. Cho nên, trước mắt, BHXH phải tận dụng công cụ này, tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý để truy thu tiền nợ BHXH.
Thảo Nguyên
