(Thanh tra) - Theo báo cáo của UBND tỉnh Đồng Tháp, giai đoạn 2020-2025, bên cạnh những chuyển biến tích cực, công tác quản lý, cấp phép khai thác khoáng sản vẫn tồn tại không ít khó khăn, bất cập, đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, căn cơ hơn trong thời gian tới. UBND tỉnh Đồng Tháp xác định, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để nâng cao hiệu quả quản lý...
Hàng nghìn vị trí, khu vực thuộc diện cấm hoặc tạm cấm hoạt động khoáng sản
Đánh giá của UBND tỉnh Đồng Tháp cho thấy, trước khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, công tác quản lý, cấp phép khai thác khoáng sản tại Đồng Tháp và Tiền Giang (cũ) được thực hiện độc lập, dựa trên các quy hoạch và cơ chế riêng của từng địa phương.
Tại Đồng Tháp (cũ), việc cấp phép khai thác chủ yếu tập trung vào khoáng sản cát sông - nguồn vật liệu quan trọng phục vụ san lấp và xây dựng. Giai đoạn 2020-2025, tỉnh đã cấp tổng cộng 57 giấy phép khai thác, trong đó có 33 giấy phép còn hiệu lực đến cuối năm 2025. Đáng chú ý, toàn bộ giấy phép thăm dò khoáng sản đã hết hiệu lực, phản ánh xu hướng chuyển từ thăm dò sang khai thác dựa trên dữ liệu đã được xác lập từ trước.
Trong khi đó, tại Tiền Giang, nhiều khu vực mỏ đã được cấp phép thăm dò, khai thác trước ngày 1/7/2011 - thời điểm Luật Khoáng sản 2010 có hiệu lực. Điều này dẫn đến việc địa phương phải xử lý bài toán “chuyển tiếp pháp lý” khi vừa đảm bảo tuân thủ quy định hiện hành, vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp đã đầu tư từ trước.
Chính vì vậy, một số khu vực được xác định là “không đấu giá quyền khai thác khoáng sản”, căn cứ theo tiêu chí đã được quy định tại Nghị định số 158/2016/NĐ-CP.
Sau khi sáp nhập, tỉnh Đồng Tháp mới phải quản lý một địa bàn rộng hơn, với số lượng mỏ khoáng sản lớn hơn và tính chất phức tạp hơn. Điều này đặt ra áp lực không nhỏ đối với hệ thống quản lý Nhà nước.
UBND tỉnh Đồng Tháp đã ban hành hàng loạt văn bản nhằm thống nhất quản lý, từ quy hoạch, bảng giá tính thuế, đến các quy định về kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác. Đồng thời, các khu vực cấm và tạm cấm hoạt động khoáng sản cũng được rà soát, điều chỉnh phù hợp với tình hình mới.
Hiện nay, toàn tỉnh Đồng Tháp có hàng nghìn vị trí, khu vực thuộc diện cấm hoặc tạm cấm hoạt động khoáng sản, chủ yếu liên quan đến đất quốc phòng, công trình hạ tầng, khu dân cư và các khu vực nhạy cảm về môi trường. Đây là cơ sở quan trọng để hạn chế xung đột trong sử dụng tài nguyên và đảm bảo phát triển bền vững.
Một trong những kết quả tích cực là việc tỉnh Đồng Tháp đã xây dựng và áp dụng quy trình tiếp nhận, thẩm định, cấp phép hoạt động khoáng sản tương đối chặt chẽ. Các thủ tục hành chính được công bố đầy đủ, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận.
Hoạt động đấu giá quyền khai thác khoáng sản cũng đạt được kết quả đáng ghi nhận, với 3/3 khu vực được đấu giá thành công trong giai đoạn 2020-2025, góp phần tăng thu ngân sách cho địa phương.
Bên cạnh đó, công tác thẩm định trữ lượng khoáng sản được thực hiện nghiêm túc, có sự tham gia của các cơ quan chuyên môn và chuyên gia. Việc lấy ý kiến của các đơn vị liên quan như quản lý đường thủy, phòng, chống thiên tai… giúp nâng cao chất lượng quyết định cấp phép, đặc biệt đối với khai thác cát sông - loại khoáng sản có ảnh hưởng lớn đến môi trường và dòng chảy.
Thực trạng quản lý, cấp phép khai thác khoáng sản còn nhiều bất cập
Theo đánh giá của UBND tỉnh Đồng Tháp, thực trạng quản lý và cấp phép khai thác khoáng sản hiện vẫn còn nhiều bất cập.
Trước hết là vấn đề đấu giá quyền khai thác. Theo quy định hiện hành, tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chủ yếu dựa trên năng lực tài chính, trong khi đặc thù ngành khoáng sản đòi hỏi phải xem xét cả kinh nghiệm, công nghệ và năng lực quản lý. Điều này khiến cơ quan quản lý gặp khó khăn khi xây dựng tiêu chí đấu giá, dễ bị cho là “đặt thêm điều kiện”.
Bên cạnh đó, đối với các mỏ cát chưa được thăm dò, việc đưa ra đấu giá tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trữ lượng và chất lượng cát có thể biến động theo thời gian, khiến thông tin ban đầu không còn chính xác. Doanh nghiệp trúng đấu giá có thể đối mặt với nguy cơ thua lỗ nếu kết quả thăm dò không như kỳ vọng.
Một vấn đề khác là thủ tục hành chính sau đấu giá còn phức tạp, kéo dài. Để được cấp phép khai thác, doanh nghiệp phải trải qua nhiều bước như thăm dò, phê duyệt trữ lượng, đánh giá tác động môi trường, xin chủ trương đầu tư, thuê đất… Quy trình này không chỉ tốn thời gian mà còn làm tăng chi phí, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.
Ngoài ra, công tác cho thuê đất phục vụ khai thác khoáng sản sau khi phân cấp về cấp cơ sở còn gặp nhiều lúng túng. Nhiều địa phương chưa quen với quy trình mới, dẫn đến chậm trễ trong giải quyết hồ sơ cho doanh nghiệp.
Một điểm đáng chú ý là những tồn tại từ giai đoạn trước năm 2011 tại Tiền Giang (cũ) vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến công tác quản lý hiện nay. Việc xử lý các giấy phép đã cấp trước đây, đặc biệt trong trường hợp doanh nghiệp phải tạm dừng hoạt động theo yêu cầu của cơ quan quản lý, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Trong nhiều trường hợp, các khu vực này được đưa vào danh mục không đấu giá để tiếp tục cấp phép cho doanh nghiệp cũ.
Hoàn thiện hệ thống quy hoạch và cơ chế quản lý khoáng sản
UBND tỉnh Đồng Tháp đã đẩy mạnh hoạt động thanh tra, kiểm tra nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác. Các tổ kiểm tra liên ngành được thành lập, hoạt động thường xuyên, kết hợp kiểm tra định kỳ và đột xuất.
Việc ứng dụng công nghệ, như lắp đặt thiết bị định vị GPS trên phương tiện khai thác, giúp nâng cao hiệu quả giám sát, hạn chế tình trạng khai thác ngoài phạm vi được cấp phép.
Kết quả, trong giai đoạn 2020-2025, toàn tỉnh Đồng Tháp đã phát hiện và xử lý 121 vụ vi phạm pháp luật về khoáng sản, chủ yếu là khai thác cát trái phép. Tổng số tiền xử phạt hơn 5,2 tỷ đồng, cùng với việc tịch thu nhiều phương tiện, tang vật vi phạm.
Dù vậy, tình trạng khai thác trái phép vẫn chưa được xử lý triệt để, đặc biệt tại các khu vực giáp ranh và trên các tuyến sông lớn.
Trong bối cảnh mới, Đồng Tháp đang từng bước hoàn thiện hệ thống quy hoạch và cơ chế quản lý khoáng sản theo hướng bền vững. Quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 đã xác định rõ trữ lượng, công suất khai thác và các khu vực cấm, hạn chế khai thác.
Đồng thời, Đồng Tháp cũng tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật, đặc biệt là các quy định mới của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, nhằm nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người dân.
Bài 2: Đồng Tháp tăng cường thanh tra, kiểm tra quản lý, khai thác khoáng sản
