(Thanh tra) - Nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, Khánh Hòa và Ninh Thuận đã đi qua hành trình dài từ gian khó đến định hình bản sắc phát triển riêng. Khi bước vào một không gian phát triển mới, thách thức không chỉ là tăng trưởng mà là năng lực quản trị để biến lợi thế cộng hưởng thành sức bật chung.
Nửa thế kỷ trước, thống nhất là khát vọng lớn nhất của dân tộc. Với dải đất duyên hải Nam Trung Bộ, đó không chỉ là dấu mốc lịch sử, mà còn là điểm khởi đầu cho một hành trình tái thiết đầy nhọc nhằn. Từ những nền kinh tế còn nhiều thiếu thốn, các địa phương phải tự tìm đường đi lên trong điều kiện không mấy thuận lợi.
Khánh Hòa và Ninh Thuận bước vào giai đoạn đó với hai “bài toán” khác nhau. Một bên có biển, có cửa ngõ giao thương, có điều kiện phát triển du lịch, dịch vụ và đô thị. Một bên lại đối mặt với khí hậu khắc nghiệt, đất đai khô hạn, tài nguyên hạn chế. Sự khác biệt này không làm chậm bước phát triển, mà buộc mỗi địa phương phải chọn một hướng đi riêng, phù hợp với điều kiện của mình.
Theo thời gian, hai vùng đất đã định hình rõ “cách phát triển”. Khánh Hòa nổi lên với kinh tế biển, du lịch và hạ tầng đô thị, duy trì mức tăng trưởng GRDP trên 10% trong năm 2024, thuộc nhóm cao của cả nước. Trong khi đó, Ninh Thuận lại tạo dấu ấn bằng năng lượng tái tạo và mô hình kinh tế thích ứng. Việc từng được lựa chọn triển khai dự án điện hạt nhân quốc gia, cùng với hàng loạt dự án điện gió, điện mặt trời quy mô lớn, cho thấy hướng đi này không chỉ mang tính tình thế, mà là một lựa chọn chiến lược.
Những con số tăng trưởng không chỉ phản ánh tốc độ, mà còn cho thấy khả năng thích nghi. Mỗi địa phương đã biết khai thác điều kiện riêng để đi lên. Nhưng sau 50 năm, điều quan trọng không còn là “đã đi được bao xa”, mà là “sẽ đi cùng nhau như thế nào” trong một giai đoạn mới.
Sự thay đổi từ sau ngày 1/7/2025 không đơn thuần là điều chỉnh địa giới hành chính. Ở góc nhìn phát triển, đây là bước mở rộng không gian, tạo điều kiện để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng liên kết và bổ trợ.
Trong cấu trúc mới, các lợi thế không triệt tiêu nhau, mà có thể cộng hưởng. Khánh Hòa giữ vai trò cửa ngõ biển, trung tâm du lịch, dịch vụ, logistics và đô thị động lực. Ninh Thuận đóng góp trụ cột năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo, cùng kinh nghiệm phát triển trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Khi đặt cạnh nhau, hai cấu phần này mở ra một bức tranh phát triển đa trụ cột: Biển – đô thị – cảng – logistics – năng lượng – du lịch – nông nghiệp đặc thù.
Không gian lớn hơn cũng đồng nghĩa với dư địa quy hoạch rộng hơn. Tỉnh mới có thể phân vai rõ ràng giữa các khu vực, hình thành các cực tăng trưởng thay vì phát triển dàn trải. Những khu vực ven biển, khu kinh tế động lực có thể đóng vai trò dẫn dắt, trong khi các vùng nội địa phát triển theo hướng chuyên biệt, tạo sự cân bằng và lan tỏa.
Tuy nhiên, cơ hội chỉ là điểm khởi đầu. Thực tế cho thấy, nhiều địa phương có tiềm năng lớn nhưng phát triển chưa tương xứng, nguyên nhân không nằm ở nguồn lực, mà ở cách tổ chức nguồn lực. Vì vậy, câu hỏi cốt lõi không phải là “có gì”, mà là “làm được gì” từ những lợi thế sẵn có.
Sau nửa thế kỷ thống nhất, bài toán lớn nhất không còn là vượt qua chia cắt, mà là vượt qua những giới hạn của tư duy quản trị trước yêu cầu phát triển mới. Một địa phương có quy mô lớn hơn chưa chắc mạnh hơn, nếu bộ máy không theo kịp tốc độ mở rộng.
Thách thức đặt ra rất cụ thể. Làm sao để gắn kết hai không gian phát triển khác biệt thành một chỉnh thể thống nhất. Làm sao để quy hoạch không chồng lấn, đầu tư không dàn trải, nguồn lực không bị chia nhỏ. Và quan trọng hơn, làm sao để lợi ích phát triển được phân bổ hợp lý, tránh tập trung quá mức vào một vài khu vực.
Bên cạnh đó là bài toán vận hành bộ máy. Khi quy mô quản lý mở rộng, yêu cầu về kỷ luật hành chính, sự phối hợp liên ngành, liên vùng cũng cao hơn. Nếu không kiểm soát tốt, giai đoạn chuyển tiếp rất dễ phát sinh những “điểm nghẽn mềm”: Thủ tục kéo dài, thiếu thống nhất trong điều hành, hoặc suy giảm hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Ở góc nhìn dài hạn, quản trị phát triển không chỉ là điều hành, mà là năng lực lựa chọn. Một địa phương có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhờ cơ hội, nhưng để phát triển bền vững cần chiến lược rõ ràng, bộ máy hiệu quả và kỷ cương được giữ vững. Đó là khả năng phân vai hợp lý giữa các vùng, điều phối lợi ích và duy trì nhịp phát triển ổn định.
Đất nước đã thống nhất từ nửa thế kỷ trước. Hôm nay, trong một không gian phát triển mới, điều cần thống nhất không chỉ là địa giới, mà là ý chí, cách làm và trách nhiệm của Khánh Hòa, lớn hơn là một cơ hội. Nhưng để tạo dựng một tương lai lớn hơn, điều quyết định vẫn là con người – những người đủ bản lĩnh để tổ chức, dẫn dắt và gìn giữ khát vọng phát triển ấy.
