(Thanh tra) - Nhằm tạo động lực, khuyến khích các tiểu thương, doanh nhân, các cơ sở sản xuất kinh doanh sản phẩm từ đá quý, đá bán quý, đồng thời quảng bá hình ảnh làng nghề sản xuất tranh đá quý tới thị trường trong nước và quốc tế, UBND thị trấn Yên Thế, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái đã tổ chức Chương trình “Đất ngọc mùa Xuân”, trong 2 ngày 11 - 12/2/2023.
Hơn 30 năm qua, tại thị trấn Yên Thế, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái có một phiên chợ 'độc lạ' chỉ bán một 1 mặt hàng duy nhất là đá quý. Đá quý Lục Yên được đánh giá là đẹp, chủng loại đa dạng, màu sắc phong phú. Các loại đá được bày bán có mức giá từ vài triệu đến vài trăm triệu đồng, thậm chí có viên lên đến cả tỷ đồng.
Từ năm 1989, người dân Lục Yên mới biết đến một loại khoáng sản quý hiếm có giá trị kinh tế cao đó là đá quý. Đá quý được phát hiện thông qua hoạt động thăm dò, khai thác của 2 công ty liên doanh khai thác đá quý Việt - Nga và Việt - Thái tại khu vực dãy núi Nước Ngập, thị trấn Yên Thế.
Thời gian này, người dân địa phương và người dân địa phương khác kéo đến để đào đãi đá ở các khu vực lân cận với địa phận khai thác của 2 công ty nói trên tạo thành những bãi khai thác có tên gọi gắn với địa danh, đặc điểm như Bãi Chuối, Bãi Hà Nội, Bãi Hải Phòng; Bãi Cạn… Cũng theo quy luật của dòng chảy thị trường có cung ắt có cầu, từ đó đã hình thành hoạt động trao đổi, mua bán mặt hàng đặc biệt này.
Thời gian đầu, người dân không hiểu rõ về các loại đá quý nên mặc nhiên chỉ công nhận đá có màu hồng, màu đỏ mới có giá trị kinh tế, về giá cả cũng tùy hứng của người mua và bán, lấy tiêu trí độ trong, màu sắc… làm căn cứ để định giá.
Ban đầu cũng chỉ có vài người đào đãi được đá quý mang xuống bán tại những quán nước khu vực xung quanh bờ hồ Lục Yên, đá đào được đựng trong các túi lilon cùng với nước và có khi còn lẫn bùn đất; người bán và người mua thỏa thuận giá cả thuận mua vừa bán. Sau này người mua đã biết tìm đến các bãi khai thác để mua với các hình thức trao đổi, mua bán linh động, phong phú như bằng tiền mặt, bằng thực phẩm như gạo, muối, cá khô, mỳ tôm, bánh kẹo, rượu bia, bằng thuốc lào, thuốc lá…
Người mua được đá, mang xuống núi bán lại cho người khác (khi đó chủ yếu là các thương nhân đến từ thành phố lớn buôn bán kinh doanh vàng bạc đá quý) và một số ít thương nhân địa phương.
Do số lượng người tham gia hoạt động mua bán ngày càng đông nên họ đã tập hợp nhau lại để thực hiện việc mua, bán đá quý tập trung tại địa điểm trước cửa hàng tổng hợp cũ, dưới gốc cây hen nay thuộc tổ dân phố 7 và lấy tên là chợ đá quý. Chợ phát triển nhất vào những năm 1991, 1992, khi đó, chợ đá Lục Yên có hàng trăm gian hàng lớn, nhỏ, người ở tứ phương, thậm chí ở các nước như Thái Lan, Singapore… cũng tìm đến mua.
Hoạt động mua bán đá quý tại chợ dần phát triển và đi vào nề nếp, bên cạnh việc mua bán sản phẩm thô, các thương nhân, thợ thủ công đã tìm tòi, học hỏi và phát triển tạo ra những sản phẩm đã qua chế tác để làm mặt nhẫn, dây chuyền, hoa tai đem lại giá trị kinh tế cao hơn, có thị trường tiêu thụ đa dạng hơn…
Một số sản phẩm kích thước nhỏ, và một số loại đá bán quý đã được họ dùng làm nguyên liệu để chế tác thành những bức tranh chữ, tranh phong thủy, tranh phong cảnh… được thị trường ưa chuộng.
Là người có nhiều năm kinh nghiệm trong việc chế tác đá quý, anh Nguyễn Thành Hưng, thị trấn Yên Thế chia sẻ, đá quý tự nhiên ở dạng thô có muôn vàn kiểu dáng khác nhau, để chế tác ra viên đá hoàn chỉnh, người thợ thủ công cần có kỹ năng trong việc xác định chất lượng, độ màu, độ lành và kiểu dáng của viên đá. Khi định hình được kiểu cắt thì tiến hành cắt giác hay mài trơn, sản phẩm làm ra có thể làm mặt nhẫn, mặt hoa tai, mặt dây truyền…
Nhằm tạo động lực, khuyến khích các tiểu thương, doanh nhân, các cơ sở sản xuất kinh doanh các sản phẩm từ đá quý, đá bán quý, đồng thời quảng bá hình ảnh làng nghề sản xuất tranh đá quý tới thị trường trong nước và quốc tế, UBND thị trấn Yên Thế đã tổ chức Chương trình “Đất ngọc mùa Xuân”.
Chủ tịch Hội Đá quý Lục Yên Trần Mạnh Tú cho biết, chương trình do UBND thị trấn Yên Thế tổ chức đã thể hiện đậm nét bản sắc văn hóa của con người và phong cảnh quê hương đất ngọc và nét đặc trưng riêng của chợ đá quý độc nhất vùng đất ngọc quê hương Lục Yên. Đây chính là dịp để giới thiệu, truyền thông quảng bá về các sản phẩm đá quý, đá bán quý, các sản phẩm trong làng nghề tranh đá quý và đặc biệt hình ảnh của chợ đá quý để bạn bè quốc tế và du khách thập phương hiểu biết thêm về chợ đá và đến với chợ ngày một đông hơn.
Dưới đây là một số hình ảnh của chương trình!
