Cần xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm lúa gạo Việt Nam

Nhiều nhà khoa học cho rằng, về tổng thể có thể chia chuỗi giá trị của nông sản thành 3 công đoạn: Sản xuất; thu mua, sơ chế/chế biến, bảo quản; thương mại/tiêu thụ. Hiện nay, chưa có nhiều nghiên cứu chi tiết về chi phí cũng như giá trị hình thành trong từng công đoạn của chuỗi. Tuy nhiên, có thể hình dung được, lợi nhuận thu được ở công đoạn sản xuất là thấp nhất và khâu tiêu thụ là cao nhất. Đây chính là nguyên nhân mà rất ít nhà đầu tư bỏ vốn vào sản xuất mà chỉ tập trung vào thu mua và thương mại.

Điều tra của Ngân hàng Thế giới năm 2009 cho thấy, trong lĩnh vực sản xuất, người trồng lúa tại đồng bằng sông Cửu Long chỉ thu được 34% tổng số lãi. Còn theo số liệu điều tra năm 2012 của Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT), với lúa Hè - Thu, không loại giống nào cho lợi nhuận biên vượt quá 25%, thậm chí với các giống chất lượng càng cao thì lợi nhuận biên còn thấp dưới 20%. Điều này lý giải tại sao nông dân vẫn kiên trì gieo trồng các giống lúa chất lượng thấp.

Mặt khác, trong sản xuất lúa gạo, việc sản xuất nhỏ, nhiều giống, thương lái thu mua nhỏ, không có điều kiện phân loại giống khiến chất lượng gạo không đồng đều, không thể xây dựng thương hiệu, ngoài tên gọi chung “Gạo trắng Việt Nam”.

Theo ước tính của các nhà khoa học, nông dân trồng cà phê thậm chí còn chịu thiệt thòi hơn khi chỉ được hưởng lợi khoảng 10% trong tổng giá trị gia tăng của sản phẩm cuối cùng. Các công đoạn thu gom, đại lý các cấp đã không hình thành nên giá trị gia tăng, thậm chí làm giảm thu nhập của nông dân. Như vậy, người nông dân đang được hưởng lợi ít nhất trong chuỗi giá trị...

Ông Nguyễn Văn Bộ, Viện trưởng Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (Bộ NN&PTNT) cho rằng, trước hết, cần thay đổi tư duy từ sản xuất theo khả năng sang sản xuất theo nhu cầu thị trường. Do vậy, Chính phủ cần hỗ trợ xác định thị trường chiến lược cho từng ngành hàng và ký cam kết quốc gia để bảo đảm rủi ro thấp nhất. Hệ thống thông tin và dự báo, phân tích thị trường, tiêu chuẩn chất lượng cần được cập nhật, xây dựng cơ sở dữ liệu cho từng chủng loại sản phẩm và từng thị trường cụ thể. Tạo mối liên hệ chặt chẽ giữa thương vụ và doanh nghiệp trong nước. Tiếp đó, nhằm tránh rủi ro do giá xuống thấp khi vào vụ thu hoạch, Nhà nước nên tổ chức thu gom nông sản và khi giá lên đến mức có lợi cho người dân thì tổ chức đấu giá, thậm chí cả đấu giá xuất khẩu.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần có chính sách ưu đãi hơn về hạn điền và thời gian thuê đất, hỗ trợ tích tụ đất đai, thuế, vốn vay, bảo hiểm rủi ro, đào tạo nguồn lực để doanh nghiệp quan tâm hơn đến đầu tư vào nông nghiệp. Đồng thời, hỗ trợ để hình thành nhóm sở thích, hiệp hội theo từng ngành hàng cụ thể để hỗ trợ nông dân…

“Mỗi nước khi tham gia thị trường (kể cả thị trường trong nước) đều phải xây dựng được thương hiệu của từng sản phẩm để bảo hộ và nâng cao giá trị gia tăng. Chúng ta đã và đang xây dựng chỉ dẫn địa lý cho một số sản phẩm đặc sản, bản địa. Tuy nhiên, quy mô sản xuất các sản phẩm này lại quá nhỏ bé. Do vậy, Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, hiệp hội xây dựng thương hiệu thông qua việc quy hoạch và xây dựng vùng sản xuất; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn sản phẩm hoặc hài hòa tiêu chuẩn quốc tế; quảng bá thương hiệu trên các phương tiện truyền thông. Đồng thời, huy động tối đa sự tham gia của các hãng vận tải (kể cả hàng không) để sử dụng và giới thiệu sản phẩm và hỗ trợ tham gia xúc tiến thương mại, hội chợ triển lãm. Đây chính là nhóm giải pháp về xây dựng và phát triển thương hiệu quốc gia mà chúng ta nên xem xét lựa chọn”, ông Bộ nhấn mạnh.

Tràng An