Chánh Thanh tra tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Kim Anh. Ảnh: Trung Hà

Phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ bắt đầu khi một cuộc thanh tra được triển khai. Việc nhận diện sớm những sơ hở trong cơ chế, lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro và dấu hiệu bất thường tạo cơ sở để hoạt động thanh tra chuyển từ xử lý hậu quả sang chủ động kiểm soát nguy cơ.

Đây là hướng được Thanh tra tỉnh Quảng Ninh đặt ra trong triển khai Nghị quyết số 04-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Trọng tâm không chỉ là phát hiện, xử lý vi phạm mà còn tăng cường giám sát từ đầu, nắm tình hình từ cơ sở, sử dụng dữ liệu và thông tin nhiều chiều để phát hiện sớm, cảnh báo sớm, xử lý từ sớm, từ xa.

Thanh tra phải đi trước một bước

Một trong những yêu cầu được đặt ra là phòng ngừa phải được thực hiện ngay từ cơ chế quản lý. Việc rà soát quy chế, quy định, quy trình, tiêu chuẩn, định mức, chế độ chi tiêu công được gắn với nhận diện những sơ hở trong ủy quyền, phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, qua đó làm rõ những nội dung cần kiểm tra, giám sát và trách nhiệm thực hiện.

Cùng với đó là kiểm soát quyền lực tại những lĩnh vực, địa bàn, vị trí công tác nhạy cảm; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, nhất là trong kiểm tra, giám sát và phòng ngừa sai phạm.

Từ cách tiếp cận này, lựa chọn trọng tâm thanh tra không chỉ căn cứ vào danh mục được xác định từ đầu năm mà còn phải tính đến những vấn đề phát sinh trong thực tiễn quản lý.

Trong 7 tháng năm 2026, Thanh tra Quảng Ninh thực hiện 30 cuộc thanh tra, trong đó có 20 cuộc đột xuất. Trong 34 cuộc thuộc kế hoạch năm 2026, 14 cuộc đã được triển khai; khối lượng nhiệm vụ đột xuất và thanh tra chuyên đề phát sinh khiến Thanh tra tỉnh đề xuất điều chỉnh giảm 15 cuộc để tập trung nguồn lực.

Việc điều chỉnh chương trình thanh tra cho thấy yêu cầu tập trung nguồn lực vào những nội dung cần ưu tiên, thay vì dàn đều cho các nhiệm vụ đã dự kiến.

Muốn nhận diện nguy cơ, nguồn thông tin cũng phải rộng hơn. Thanh tra tỉnh xác định tăng cường nắm tình hình từ cơ sở, địa bàn, lĩnh vực, dữ liệu quản lý, phản ánh của báo chí, dư luận xã hội và Nhân dân. Đây là cơ sở để hoạt động thanh tra chủ động phát hiện những dấu hiệu cần kiểm soát.

Thanh tra Quảng Ninh thông tin về kết quả thanh tra chuyên đề dự án khó khăn, vướng mắc trên địa bàn. Ảnh: Trung Hà

Kết luận thanh tra không phải điểm cuối

Một cuộc thanh tra chỉ tạo ra tác động quản lý khi những kiến nghị sau đó được thực hiện và những tồn tại được khắc phục.

Thực tế theo dõi sau thanh tra tại Quảng Ninh cho thấy đây là một khối lượng công việc lớn. Trong tháng 7, Thanh tra tỉnh tiếp tục theo dõi, đôn đốc 192 kết luận thanh tra, ban hành 20 văn bản đôn đốc; đã kết thúc theo dõi 6 kết luận, còn 186 kết luận tiếp tục được theo dõi. Qua đó, 11 tập thể và 21 cá nhân được kiểm điểm trách nhiệm.

Cùng với theo dõi sau thanh tra, việc kiểm soát chất lượng ngay trong quá trình thanh tra cũng được chú trọng. Trong tháng 7, bộ phận chuyên môn của Thanh tra tỉnh đã giám sát 13 đoàn thanh tra và thẩm định 10 dự thảo kết luận.

Ở một khâu khác của kiểm soát quyền lực, đến cuối tháng 7, Thanh tra tỉnh đã ban hành 28/30 kết luận xác minh tài sản, thu nhập, còn 2 kết luận đang hoàn thiện.

Như vậy, các khâu kiểm soát được triển khai từ lựa chọn nội dung, tổ chức và giám sát hoạt động thanh tra đến theo dõi việc thực hiện kết luận và xác minh tài sản, thu nhập.

Thanh tra tỉnh Quảng Ninh tích cực triển khai các giải pháp đẩy mạnh chuyển đổi số. Ảnh: Trung Hà

Xây dựng cơ sở dữ liệu để theo dõi, cảnh báo nguy cơ

Nếu những kết luận đã ban hành và kiến nghị còn tồn đọng chỉ được lưu trong các hồ sơ riêng lẻ, khả năng sử dụng chúng để nhận diện vấn đề mới sẽ bị hạn chế. Vì vậy, chuyển đổi số được Thanh tra tỉnh Quảng Ninh gắn với yêu cầu quản lý và cảnh báo nguy cơ, không chỉ dừng ở số hóa hồ sơ.

Thanh tra tỉnh đang thí điểm 2 phần mềm: Hệ thống theo dõi tiến độ thanh tra và hệ thống dashboard theo dõi các kiến nghị trong kết luận thanh tra còn tồn đọng chưa thực hiện xong trên phạm vi toàn tỉnh.

Khi tiến độ các cuộc thanh tra, tình trạng thực hiện kết luận và những kiến nghị còn tồn đọng được tập hợp có hệ thống, dữ liệu có thể hỗ trợ nhận diện những nội dung chậm xử lý, những vấn đề thường xuyên phát sinh hoặc những điểm cần tiếp tục kiểm soát.

Đây cũng là hướng được đặt ra trong triển khai Nghị quyết số 04-NQ/TW: từng bước xây dựng, kết nối, chia sẻ và khai thác cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, theo dõi, kiểm tra, giám sát và cảnh báo nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Chánh Thanh tra tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Kim Anh nhấn mạnh: “Thanh tra phải chuyển mạnh từ tư duy xử lý sang chủ động phòng ngừa. Mỗi sai phạm được phát hiện không chỉ để xử lý vụ việc cụ thể mà còn phải được nhìn nhận như một thông tin về rủi ro trong quản lý. Từ đó, phải xác định được những điểm dễ phát sinh sai phạm, những khâu cần kiểm soát và những vấn đề cần chấn chỉnh. Khi kết quả thanh tra, thông tin từ cơ sở và dữ liệu quản lý được kết nối để phục vụ nhận diện, cảnh báo và điều chỉnh cách quản lý, hoạt động thanh tra mới thực sự phát huy vai trò phòng ngừa từ sớm, từ xa.”

Từ nhận diện nguy cơ, lựa chọn trọng tâm, tổ chức và giám sát hoạt động thanh tra đến theo dõi việc thực hiện kết luận và khai thác dữ liệu, các khâu đang được đặt trong một chuỗi liên tục.

Giá trị của cách tiếp cận này không chỉ nằm ở số sai phạm được phát hiện, mà ở khả năng sử dụng những vấn đề phát hiện qua thanh tra để nhìn lại cơ chế quản lý, xác định điểm cần kiểm soát và cảnh báo nguy cơ mới. Thanh tra vì thế không chỉ xử lý những gì đã xảy ra, mà hướng tới việc giảm khả năng sai phạm phát sinh hoặc tái diễn từ chính những vấn đề được nhận diện trong quá trình quản lý.