Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động quản lý Nhà nước. Không chỉ nhằm bảo đảm quyền hiến định của công dân, đây còn được xem là thước đo năng lực quản trị của bộ máy Nhà nước, phản ánh mức độ gần dân, trọng dân và trách nhiệm của chính quyền các cấp.

Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, việc phát huy vai trò người đứng đầu là điều kiện tiên quyết để giải quyết vụ việc từ sớm, từ xa, từ cơ sở; góp phần hạn chế phát sinh khiếu kiện phức tạp, đông người, vượt cấp.

Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương Nguyễn Hồng Điệp chủ trì một buổi tiếp dân trực tuyến. Ảnh: Song Anh

Vai trò người đứng đầu mang tính quyết định

Tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo là nhiệm vụ thường xuyên của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Trong đó, vai trò của người đứng đầu mang tính quyết định đối với hiệu quả của công tác này. Bởi lẽ, không ai có thể thay thế trách nhiệm của người đứng đầu trong việc nắm tình hình, đánh giá đúng bản chất vụ việc, chỉ đạo thống nhất các cơ quan liên quan và chịu trách nhiệm về kết quả giải quyết cuối cùng.

Thực tế cho thấy, không ít vụ việc kéo dài nhiều năm không phải do thiếu căn cứ pháp lý mà do thiếu sự chỉ đạo quyết liệt, thiếu sự phối hợp đồng bộ hoặc chưa có sự vào cuộc trực tiếp của người đứng đầu địa phương, cơ quan, đơn vị.

Ngược lại, ở những nơi người đứng đầu trực tiếp tiếp công dân, trực tiếp đối thoại và thường xuyên theo dõi tiến độ giải quyết vụ việc thì các vấn đề phát sinh được xử lý nhanh hơn, thấu đáo hơn và nhận được sự đồng thuận cao hơn từ phía người dân.

Điều đó cho thấy, hiệu quả công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo không chỉ phụ thuộc vào sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật hay năng lực tham mưu của cơ quan chuyên môn mà trước hết phụ thuộc vào tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh và quyết tâm chính trị của người đứng đầu.

Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương Nguyễn Hồng Điệp. Ảnh: Song Anh

Trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức đối thoại

Đối thoại là một khâu quan trọng trong quá trình giải quyết khiếu nại, góp phần làm rõ nội dung vụ việc, nguyện vọng của người dân và hướng xử lý của cơ quan có thẩm quyền. Thực hiện tốt hoạt động đối thoại không chỉ giúp giải quyết vụ việc ngay từ cơ sở mà còn góp phần ngăn ngừa từ sớm, từ xa các vụ việc khiếu nại phức tạp, kéo dài.

Xuất phát từ yêu cầu đó, các quy định của Đảng và pháp luật đều đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong hoạt động này. Quy định số 11-QĐi/TW của Bộ Chính trị yêu cầu người đứng đầu cấp ủy phải kịp thời đối thoại với dân khi cần thiết; lãnh đạo, chỉ đạo công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc người đứng đầu cấp uỷ, tổ chức, cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền chấp hành quy định về đối thoại trực tiếp với dân.

Luật Khiếu nại cũng quy định người giải quyết khiếu nại phải tổ chức và trực tiếp chủ trì đối thoại với người khiếu nại và các bên liên quan để làm rõ nội dung vụ việc. Điều đó cho thấy đối thoại không chỉ là một thủ tục trong quá trình giải quyết vụ việc mà còn là trách nhiệm trực tiếp của người có thẩm quyền.

Qua theo dõi công tác tiếp công dân, ông Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương cho rằng, nơi nào người đứng đầu thực sự quan tâm, trực tiếp đối thoại với công dân và quyết liệt chỉ đạo giải quyết vụ việc thì nơi đó tình hình khiếu nại, tố cáo có nhiều chuyển biến tích cực.

Đây cũng là giải pháp hiệu quả để giải quyết vụ việc từ sớm, từ xa ngay tại nơi phát sinh.

Những yêu cầu mới đặt ra đối với người đứng đầu

Luật số 136/2025/QH15 được Quốc hội thông qua đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tiếp tục đổi mới công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong giai đoạn hiện nay.

Một trong những điểm mới nổi bật của luật là lần đầu tiên thiết lập đầy đủ cơ sở pháp lý cho hoạt động tiếp công dân trong môi trường số.

Theo TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ, lần đầu tiên, tiếp công dân trực tuyến được quy định thành một chương riêng với đầy đủ các quy định về điều kiện hạ tầng kỹ thuật, quy trình tổ chức thực hiện, thành phần tham gia cũng như giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử.

TS Trần Đăng Vinh nhấn mạnh, quy định này thể hiện bước chuyển quan trọng từ quản lý truyền thống sang quản trị số, mở rộng khả năng tiếp cận của người dân đối với cơ quan Nhà nước; giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân. Đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch và khả năng lưu trữ, theo dõi hồ sơ trong quá trình giải quyết vụ việc.

TS. Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, TTCP. Ảnh: Song Anh

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, chuyển đổi số cũng đòi hỏi người đứng đầu phải năng động hơn, chủ động hơn và gần dân hơn. Thông qua các nền tảng số và mô hình tiếp công dân trực tuyến, người đứng đầu có điều kiện trực tiếp lắng nghe, đối thoại với công dân ở nhiều địa bàn khác nhau, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình xử lý vụ việc.

Đây cũng là những công cụ quan trọng để nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân, xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.

Phải nắm bản chất vụ việc để chỉ đạo giải quyết

Thực tiễn cho thấy, phần lớn các vụ việc phức tạp, kéo dài đều có quá trình phát sinh từ những mâu thuẫn, vướng mắc ban đầu chưa được giải quyết kịp thời. Nếu các vấn đề được phát hiện sớm, xử lý ngay từ cơ sở và được đối thoại đầy đủ thì sẽ hạn chế nguy cơ phát sinh khiếu kiện đông người, kéo dài hoặc các điểm nóng về an ninh, trật tự.

Một buổi tiếp công dân trực tuyến tại Ban Tiếp công dân Trung ương. Ảnh: Song Anh

Ông Nguyễn Hồng Điệp cho rằng, người đứng đầu phải trực tiếp nghe dân nói, hiểu dân cần gì, nắm chắc bản chất vụ việc và chỉ đạo giải quyết trên cơ sở đúng pháp luật, hợp tình, hợp lý.

“Khi người dân được gặp đúng người có trách nhiệm, được lắng nghe đầy đủ và được thông tin rõ ràng về hướng xử lý thì khả năng tạo được sự đồng thuận xã hội sẽ cao hơn rất nhiều”, ông Điệp nhấn mạnh.

Theo ông Điệp, mục tiêu của công tác tiếp công dân không chỉ là tiếp nhận ý kiến, kiến nghị của công dân mà quan trọng hơn là giải quyết dứt điểm những nguyên nhân phát sinh khiếu nại, tố cáo; khắc phục những bất cập trong quản lý nhà nước và bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Khi người đứng đầu chủ động nắm tình hình từ sớm, đối thoại từ sớm và chỉ đạo giải quyết ngay từ cơ sở thì nhiều vụ việc sẽ không phát sinh thành khiếu kiện đông người, kéo dài.

“Đây chính là giải pháp căn cơ để phòng ngừa các điểm nóng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước”, ông Điệp khẳng định.

Khi người đứng đầu thực sự vào cuộc bằng tinh thần trách nhiệm cao nhất, chắc chắn các vụ việc sẽ được giải quyết từ sớm, từ xa, từ cơ sở; những bức xúc sẽ được tháo gỡ kịp thời và niềm tin của người dân cũng sẽ tiếp tục được củng cố.