Mỏ đá Tân Mỹ. (Ảnh: website Công ty CPKS Bình Dương)

Thanh tra TPHCM đã chỉ ra nhiều thiếu sót, vi phạm từ khâu thuê đất, khai thác đến nghĩa vụ tài chính, đồng thời kiến nghị các giải pháp cấp bách nhằm đảm bảo nguồn cung cho các công trình trọng điểm.

Cả 6 mỏ đá đều có vi phạm

Thực hiện chỉ đạo của UBND TPHCM, Thanh tra Thành phố đã tiến hành thanh tra tại 06 mỏ đá xây dựng của 05 doanh nghiệp làm chủ đầu tư, vốn là những đơn vị chủ lực cung ứng vật liệu cho các dự án hạ tầng lớn.

6 mỏ đá được thanh tra lần này gồm: Mỏ đá xây dựng Tam Lập 3 tại xã Phú Giáo; Mỏ đá xây dựng Tân Mỹ B+C tại xã Thường Tân; Mỏ đá xây dựng Thường Tân IV tại xã Thường Tân; Mỏ đá xây dựng Rạch Rạt tại xã Phú Giáo; Mỏ đá xây dựng Thường Tân III tại xã Thường Tân; Mỏ đá xây dựng Tân Mỹ A+D tại xã Thường Tân. Các mỏ nói trên do Công ty CP Khoáng sản và Xây dựng Bình Dương; Công ty CP Đá hoa Tân An; Công ty CP Khoáng sản Miền Đông AHP và Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Tân Tân Mỹ làm chủ đầu tư. Cả 5 chủ đầu tư đều được UBND tỉnh Bình Dương (cũ) cho thuê đất và Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Dương (cũ) cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất với mục đích sử dụng cho hoạt động khai thác khoáng sản. Các mỏ đều còn thời hạn thuê đất.

Kết quả kiểm tra cho thấy, dù cơ bản chấp hành các thủ tục pháp lý nhưng hầu hết các mỏ đều tồn tại vi phạm. Về lĩnh vực đất đai, có đến 5/6 mỏ chưa thực hiện đầy đủ thủ tục thuê đất đối với toàn bộ diện tích dự kiến sử dụng. Đáng chú ý, Mỏ đá Tân Mỹ A+D vẫn chưa khắc phục xong vi phạm sử dụng 15.000m² đất khi chưa được Nhà nước cho thuê, dù đã bị xử phạt từ năm 2019.

Trong hoạt động khai thác, tình trạng khai thác vượt công suất cấp phép vẫn diễn ra tại Mỏ Thường Tân IV và Thường Tân III (mức vượt dưới 15%). Một số mỏ chưa tuân thủ nghiêm thiết kế và tiến độ như: Mỏ Tam Lập 3 chậm đưa dự án vào khai thác 9 tháng và chưa xây dựng đầy đủ hạ tầng phụ trợ; Mỏ Rạch Rạt khai thác vượt độ sâu cho phép 1,15m và bố trí máy nghiền không đúng thiết kế; Mỏ Thường Tân IV khu vực khai thác khoáng sản thiếu cột mốc; Mỏ Tam Lập 3 sử dụng đất, đá thải mỏ phục vụ thi công công trình không thuộc phạm vi diện tích của dự án. Mỏ Tam Lập 3 cũng chưa xây dựng bãi thải nên các chất thải được đổ, chứa, lưu giữ tại bãi thải, kho chứa chất thải của Mỏ Phước Vĩnh…

Về nghĩa vụ tài chính, Thanh tra TPHCM  phát hiện một số đơn vị còn nợ tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và phí bảo vệ môi trường.

Cụ thể, mỏ Tam Lập 3 nợ trên 3,2 tỷ đồng; Mỏ Tân Mỹ A+D nợ hơn 3,2 tỷ đồng; Mỏ Tân Mỹ B+C nợ hơn 14,6 tỷ đồng tiền cấp quyền bổ sung và nợ phí bảo vệ môi trường do áp dụng hệ số chưa phù hợp. Sau khi thanh tra vào cuộc, các đơn vị đã thực hiện nộp bổ sung vào ngân sách nhà nước. Khi đoàn thanh tra trực tiếp, các chủ đầu tư đã nộp số tiền này vào ngân sách.

Đoàn thanh tra cũng chỉ ra, Mỏ Tân Mỹ B+C nợ trên 336 triệu đồng phí bảo vệ môi trường. Chủ đầu tư đã nộp vào tài khoản tạm giữ của Thanh tra TPHCM ngày 28/5/2026.

Gỡ "nút thắt" trong cung ứng vật liệu cho công trình trọng điểm

Một trong những nội dung quan trọng của đợt thanh tra này là đánh giá khả năng cung ứng đá xây dựng cho các dự án trọng điểm.

Theo Thanh tra TPHCM, giai đoạn 2019 - 2024, phần lớn các mỏ chủ yếu bán thương mại cho các công trình dân dụng địa phương. Từ năm 2025, khi các dự án lớn như vành đai, cao tốc, sân bay triển khai đồng loạt, tình trạng thiếu hụt nguồn cung cục bộ và biến động giá đã xảy ra.

Việc chỉ định hay đấu giá các mỏ chuyên biệt cung cấp vật liệu xây dựng cho các dự án trọng điểm đã kỳ vọng gỡ nút thắt cho các công trình, dự án trọng điểm (Ảnh do BTC cuộc đấu giá mỏ cung cấp)

Theo báo cáo của các đơn vị thi công công trình, dự án trọng điểm, trong năm 2025, giá đá thành phẩm các loại đã tăng từ 25% đến 52%. Nguyên nhân ngoài yếu tố khách quan như giá nhân công, vật tư tăng, Thanh tra TPHCM cũng chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý nhà nước. Cụ thể, TPHCM chưa ban hành quy định về đặc điểm kinh tế - kỹ thuật để quản lý giá và tiêu chuẩn chất lượng đá xây dựng, dẫn đến việc giá bán chủ yếu do doanh nghiệp tự quyết định theo thị trường và phải qua nhiều khâu trung gian, làm đẩy giá thành lên cao. Khu vực xã Phú Giáo xa các công trình trọng điểm nên chi phí vận chuyển chiếm tới 1/3 giá thành đá xây dựng.

Dự báo năm 2026, nhu cầu đá xây dựng cho 46 công trình trọng điểm tại TPHCM khoảng 28,16 triệu m³, trong khi khả năng cung ứng từ các mỏ lân cận chỉ đạt khoảng 69,5% nhu cầu.

Từ những vi phạm nêu trên, Chánh Thanh tra Thành phố đã ban hành quyết định thu hồi số tiền hơn 336 triệu đồng phí bảo vệ môi trường từ Công ty CP Khoáng sản và Xây dựng Bình Dương. Đồng thời, kiến nghị Chủ tịch UBND TPHCM chỉ đạo các Sở, ngành liên quan (Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng, Sở Tài chính, Thuế Thành phố...) tổ chức kiểm điểm trách nhiệm đối với các tổ chức, cá nhân có thiếu sót.

Để khơi thông nguồn cung vật liệu cho các công trình trọng điểm như sân bay, cao tốc, vành đai, Metro, Thanh tra TPHCM kiến nghị: Sở Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh thủ tục cấp mới, gia hạn giấy phép và điều chỉnh công suất khai thác; xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu để giám sát chặt chẽ sản lượng, tránh thất thoát tài nguyên. Sở Xây dựng khẩn trương tham mưu quy định quản lý giá và tiêu chuẩn chất lượng đá; nghiên cứu cơ chế ưu tiên cung cấp đá trực tiếp từ mỏ cho các dự án đầu tư công, hạn chế khâu trung gian.

Thanh tra TPHCM cũng yêu cầu các chủ đầu tư mỏ phải khắc phục ngay các vi phạm về đất đai, môi trường và an toàn lao động; ưu tiên tối đa nguồn lực cung ứng cho các công trình trọng điểm Quốc gia.

Việc chấn chỉnh kịp thời các vi phạm tại các mỏ đá không chỉ đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật mà còn là giải pháp then chốt để đảm bảo tiến độ các công trình hạ tầng chiến lược, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của TPHCM và khu vực./.