(Thanh tra) - Thanh tra TPHCM đã phát hiện nhiều hạn chế, vi phạm trong quản lý Nhà nước về quản lý đất đai, trật tự xây dựng tại phường Phước Thắng; đặc biệt là tình trạng xây dựng không phép trên đất nông nghiệp, chậm xử lý vi phạm và nhiều dự án quy hoạch kéo dài nhiều năm chưa triển khai.
Nhiều hạn chế trong quản lý đất đai và quy hoạch
Theo kết luận thanh tra của Thanh tra TPHCM, cuộc thanh tra được thực hiện theo Quyết định số 487/QĐ-TTTP-P1 ngày 25/7/2025 của Chánh Thanh tra TP, tập trung vào công tác quản lý đất đai và trật tự xây dựng tại phường Phước Thắng trong giai đoạn từ ngày 1/1/2024 đến 1/7/2025.
Phường Phước Thắng được thành lập trên cơ sở sáp nhập Phường 11 và Phường 12 của TP Vũng Tàu (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ), có diện tích khoảng 47,35 km² với hơn 74.000 nhân khẩu, gồm 10 khu phố. Trên địa bàn có nhiều tuyến giao thông quan trọng như Võ Nguyên Giáp, 30/4, 2/9 và 3/2.
Qua thanh tra nhận thấy, trong thời gian qua, chính quyền địa phương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo nhằm tăng cường quản lý đất đai và trật tự xây dựng. Tuy nhiên, một số văn bản còn mang tính hình thức, chưa đưa ra giải pháp cụ thể và chưa phân định rõ trách nhiệm cá nhân phụ trách từng khu vực, dẫn đến hiệu quả thực thi chưa cao.
Đáng chú ý, việc thực hiện kế hoạch sử dụng đất trên địa bàn chưa đạt mục tiêu đề ra. Theo kế hoạch sử dụng đất năm 2024, TP Vũng Tàu dự kiến thu hồi gần 144 ha đất để triển khai 50 dự án. Tuy nhiên, đến tháng 7/2025 mới chỉ có 6 dự án hoàn thành công tác thu hồi đất và giải phóng mặt bằng, đạt khoảng 12% số dự án theo kế hoạch.
Nhiều dự án vẫn đang trong giai đoạn lập hoặc phê duyệt phương án bồi thường, chưa triển khai giải phóng mặt bằng. Trách nhiệm được xác định thuộc về UBND TP Vũng Tàu (cũ) và các cơ quan chuyên môn như Trung tâm Phát triển quỹ đất, Ban Quản lý dự án và Phòng Tài nguyên và Môi trường.
Bên cạnh đó, công tác rà soát các đồ án quy hoạch còn hạn chế. Tính đến giữa năm 2025, trên địa bàn phường có 41 đồ án, dự án quy hoạch đã được phê duyệt. Tuy nhiên, nhiều dự án kéo dài hàng chục năm vẫn chưa triển khai.
Cụ thể, có 2 đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/1.000 được phê duyệt từ năm 2006 - 2007, nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện xong; 3 đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 cũng trong tình trạng tương tự. Ngoài ra, còn 36 đồ án quy hoạch được phê duyệt từ năm 1997 đến 2017 nhưng chưa triển khai.
Việc chậm rà soát, điều chỉnh hoặc hủy bỏ các đồ án này đã làm giảm hiệu quả sử dụng đất và ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người dân trong khu vực quy hoạch.
Nhiều trường hợp xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp
Thanh tra cũng chỉ ra tình trạng vi phạm về đất đai và xây dựng trên địa bàn phường diễn ra khá phổ biến.
Trong giai đoạn từ năm 2024 đến tháng 6/2025, địa phương ghi nhận 144 trường hợp vi phạm về đất đai, chủ yếu là tự ý chuyển mục đích sử dụng đất và xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp.
Trong số này, 102 trường hợp đã được chính quyền địa phương phát hiện và vận động người dân ngừng xây dựng ngay từ đầu. Tuy nhiên, vẫn có 42 trường hợp bị lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính.
Qua kiểm tra việc thực hiện các quyết định xử phạt cho thấy chỉ có 4 trường hợp đã khắc phục xong, 16 trường hợp đang thực hiện, còn lại 22 trường hợp chưa chấp hành quyết định xử phạt.
Theo Thanh tra TP, việc theo dõi, đôn đốc thi hành các quyết định xử phạt của cơ quan có thẩm quyền còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến nhiều quyết định chưa được thực hiện dứt điểm.
Đặc biệt, qua kiểm tra thực địa tại một số khu đất có nhiều cá nhân đồng sở hữu, đoàn thanh tra phát hiện tình trạng xây dựng nhà ở trái phép khá phức tạp.
Tại khu vực hẻm 163 đường Phước Thắng, có 8 thửa đất được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chung cho nhiều cá nhân đồng sở hữu. Trên các thửa đất này xuất hiện 22 công trình xây dựng không phép, trong đó có 13 công trình xây dựng trong thời kỳ thanh tra.
Chính quyền địa phương đã cưỡng chế tháo dỡ 13 công trình xây dựng mới, nhưng vẫn còn 9 công trình xây dựng trước năm 2023 chưa được xử lý dứt điểm.
Tương tự, tại thửa đất số 196, tờ bản đồ số 116 với diện tích 7.380 m² có 59 cá nhân đồng sở hữu. Tại khu đất này xuất hiện 21 công trình xây dựng không phép.
Địa phương đã cưỡng chế tháo dỡ 6 công trình xây dựng trong thời kỳ thanh tra, nhưng còn 15 công trình tồn tại từ trước đó vẫn chưa được xử lý, nhiều hộ dân đã sinh sống ổn định.
Theo cơ quan thanh tra, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nhiều cá nhân đồng sở hữu không trái quy định pháp luật. Tuy nhiên, thực tế cho thấy loại hình đất này tiềm ẩn nguy cơ bị phân lô, xây dựng trái phép và hình thành các khu dân cư tự phát nếu không được quản lý chặt chẽ.
Kiến nghị xử lý trách nhiệm và tăng cường quản lý
Kết luận thanh tra cũng chỉ ra nhiều bất cập trong công tác quản lý trật tự xây dựng sau khi cấp phép.
Cụ thể: Trong giai đoạn thanh tra, TP Vũng Tàu đã tiếp nhận 212 hồ sơ đề nghị cấp hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng trên địa bàn phường Phước Thắng, trong đó đã cấp 179 giấy phép.
Tuy nhiên, qua kiểm tra ngẫu nhiên 29 công trình, đoàn thanh tra phát hiện chỉ có 8 công trình thi công đúng nội dung giấy phép, chiếm 27,5%. Có tới 13 công trình thi công sai nội dung giấy phép như tăng diện tích xây dựng, thay đổi kết cấu hoặc xây thêm tầng. Ngoài ra, còn 8 công trình chưa thi công.
Tỷ lệ công trình xây dựng sai phép khá cao cho thấy công tác kiểm tra, giám sát sau cấp phép chưa được thực hiện thường xuyên.
Đoàn thanh tra cũng kiểm tra hồ sơ xử lý vi phạm trật tự xây dựng và phát hiện nhiều sai sót trong quá trình lập hồ sơ xử phạt. Đáng chú ý, nhiều trường hợp đã ban hành quyết định xử phạt nhưng chưa tổ chức cưỡng chế thực hiện, khiến vi phạm kéo dài.
Từ những tồn tại nêu trên, Thanh tra TPHCM xác định trách nhiệm thuộc về nhiều cơ quan, đơn vị, bao gồm UBND TP Vũng Tàu (cũ), UBND Phường 11 và Phường 12 (cũ), Phòng Quản lý đô thị TP Vũng Tàu (cũ) và một số đơn vị liên quan.
Thanh tra TP kiến nghị Chủ tịch UBND TPHCM chỉ đạo UBND phường Phước Thắng tổ chức rà soát, kiểm điểm trách nhiệm các tổ chức, cá nhân liên quan đến những hạn chế, sai phạm được nêu trong kết luận thanh tra.
Đồng thời, địa phương cần xử lý dứt điểm các trường hợp vi phạm về đất đai và trật tự xây dựng; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm.
Thanh tra TP cũng kiến nghị rà soát các thửa đất có nhiều cá nhân đồng sở hữu để đề ra giải pháp quản lý phù hợp, tránh phát sinh các khu dân cư tự phát.
Bên cạnh đó, cần rà soát các dự án, đồ án quy hoạch chậm triển khai để kiến nghị cấp có thẩm quyền điều chỉnh hoặc hủy bỏ nhằm tránh lãng phí nguồn lực đất đai và đảm bảo quyền lợi của người dân.
