Hội nghị tổng kết công tác phòng, chống tội phạm; phòng, chống mua bán người và thực hiện phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc của tỉnh Sơn La, năm 2025. Ảnh: Hồng Nhẫn

Nhìn từ chức năng thanh tra để phòng ngừa tội phạm

Mua bán người thường bắt đầu từ những thủ đoạn rất khó nhận diện như lời mời việc làm, xuất cảnh, kết hôn hoặc hứa hẹn về một cuộc sống tốt đẹp. Khi nạn nhân nhận ra sự thật, họ có thể đã bị đưa khỏi nơi cư trú, mất liên lạc với gia đình hoặc rơi vào tình trạng bị khống chế.

Với một tỉnh miền núi, biên giới như Sơn La, phòng ngừa từ sớm càng có ý nghĩa. Vì vậy, kế hoạch của UBND tỉnh triển khai Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, yêu cầu các cơ quan, đơn vị căn cứ chức năng, nhiệm vụ để chủ động thực hiện, gắn công tác này với các chương trình, kế hoạch công tác của từng ngành.

Thanh tra tỉnh Sơn La lựa chọn cách tiếp cận từ chính những công việc thường xuyên của mình. Từ đầu năm năm đến nay, đơn vị tổ chức quán triệt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và chỉ đạo của Trung ương, của tỉnh về phòng, chống tội phạm, trong đó có mua bán người; đồng thời lồng ghép nội dung này vào thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.

Tại cơ quan, việc phổ biến pháp luật được thực hiện qua hệ thống quản lý văn bản, các hội nghị giao ban và hoạt động chuyên môn. Nội dung không chỉ là quy định pháp luật mà còn tập trung vào phương thức, thủ đoạn của tội phạm và trách nhiệm của cán bộ, công chức trong phòng ngừa, phát hiện, tố giác.

Qua đó, 100% cán bộ, công chức, người lao động được tuyên truyền, phổ biến các quy định liên quan đến phòng, chống tội phạm, ma túy và mua bán người. Đây là lớp phòng ngừa đầu tiên, nhằm bảo đảm mỗi cán bộ trong cơ quan có đủ nhận thức để tự bảo vệ mình, đồng thời có khả năng nhận biết những dấu hiệu bất thường khi tiếp xúc với người dân và thực hiện nhiệm vụ.

Chánh Thanh tra tỉnh Sơn La Nguyễn Văn Bắc nhấn mạnh vai trò của Thanh tra tỉnh trong việc thực hiện kế hoạch của UBND tỉnh triển khai Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035. Ảnh: PV

Theo Chánh Thanh tra tỉnh Sơn La Nguyễn Văn Bắc, phòng, chống mua bán người cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ thường xuyên, gắn với trách nhiệm của từng vị trí công tác. Thanh tra tỉnh phải chủ động nắm tình hình, nâng cao ý thức phòng ngừa trong nội bộ và kịp thời xử lý hoặc đề xuất xử lý những vấn đề phát sinh trong phạm vi chức năng được giao.

Từ góc độ này, vai trò của ngành Thanh tra không nằm ở việc thay thế lực lượng chuyên trách trong điều tra, truy bắt tội phạm, mà ở khả năng góp phần bịt những “khoảng trống” trong quản lý và không để thông tin cảnh báo từ cơ sở bị bỏ qua.

Tiếp công dân, xử lý đơn: Thêm một kênh phát hiện từ cơ sở

Trong hệ thống nhiệm vụ của ngành Thanh tra, tiếp công dân, xử lý đơn và tham mưu giải quyết khiếu nại, tố cáo là những lĩnh vực có sự tiếp xúc trực tiếp với người dân. Đây cũng là nơi nhiều thông tin về những bất cập, tranh chấp, vi phạm hoặc dấu hiệu bất thường được phản ánh đầu tiên.

Một vụ việc liên quan đến mua bán người có thể không được trình bày ngay dưới tên gọi của một loại tội phạm. Thông tin ban đầu đôi khi chỉ là phản ánh về một người mất liên lạc, bị dụ dỗ đi làm xa, bị đưa ra khỏi địa bàn hoặc gia đình không biết người thân đang ở đâu.

Vì vậy, chất lượng tiếp công dân và xử lý đơn không chỉ được đo bằng việc giải quyết đúng hạn bao nhiêu vụ việc. Ở góc độ phòng ngừa tội phạm, đó còn là khả năng nhận diện thông tin, phân loại đúng bản chất và chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền khi xuất hiện dấu hiệu cần xác minh.

Theo ông Nguyễn Văn Bắc, đây là điểm Thanh tra tỉnh Sơn La có thể phát huy vai trò của mình trong thực hiện kế hoạch của UBND tỉnh. Khi tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo, cán bộ làm công tác tiếp dân, xử lý đơn cần quan tâm đến những dấu hiệu bất thường có liên quan đến quyền, lợi ích, sự an toàn của người dân; trường hợp vượt thẩm quyền phải được xử lý theo đúng quy định và phối hợp với cơ quan chức năng.

Cùng với đó, hoạt động thanh tra tạo thêm một “lăng kính” để nhận diện những sơ hở trong quản lý Nhà nước. Việc thanh tra trách nhiệm, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, xem xét công tác quản lý ở các lĩnh vực thuộc phạm vi được giao có thể góp phần phát hiện những bất cập cần khắc phục, qua đó giảm nguy cơ để tội phạm lợi dụng.

Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cũng nằm trong mạch công việc này. Khi tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu và kiểm soát những sơ hở trong quản lý, ngành Thanh tra đồng thời góp phần củng cố “hàng rào” phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật.

Một hội nghị do Thanh tra tỉnh Sơn La tổ chức nhằm quán triệt, tuyên truyền các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương và của tỉnh đến cán bộ, đảng viên. Ảnh: PV

Báo cáo sơ kết 6 tháng của Thanh tra tỉnh cho thấy, tình hình an ninh, trật tự trong cơ quan và các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của ngành cơ bản ổn định; công tác nắm tình hình, trao đổi thông tin và xử lý các vấn đề phát sinh được duy trì. Đây là nền tảng để Thanh tra tỉnh tiếp tục thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa trong thời gian tới.

Theo kế hoạch của UBND tỉnh, Sơn La sẽ tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng; tăng cường kiểm tra, giám sát; nâng cao hiệu quả tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh, tố giác tội phạm và phối hợp giữa các lực lượng. Các cơ quan, đơn vị phải căn cứ chức năng để thực hiện, tránh tình trạng phòng, chống mua bán người chỉ được triển khai theo những đợt cao điểm.

Chánh Thanh tra tỉnh Nguyễn Văn Bắc cho biết, với Thanh tra tỉnh, điều đó đồng nghĩa nhiệm vụ phòng ngừa phải tiếp tục được “cài” vào công việc hằng ngày: Tuyên truyền trong nội bộ, nâng cao trách nhiệm trong thực thi công vụ, làm tốt tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo; đồng thời thực hiện thanh tra, kiểm tra, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo chương trình công tác.

Điều quan trọng là không để những thông tin dù nhỏ từ cơ sở bị xem nhẹ. Một phản ánh đúng lúc, một đơn thư được phân loại chính xác hay một dấu hiệu bất thường được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền có thể trở thành mắt xích quan trọng trong phòng ngừa, phát hiện tội phạm.

Từ cách làm đó, Thanh tra tỉnh Sơn La đang góp phần đưa phòng, chống mua bán người ra khỏi phạm vi của một nhiệm vụ riêng biệt, trở thành một nội dung gắn với quản lý Nhà nước và thực thi công vụ. Phòng ngừa từ chức năng, phát hiện từ cơ sở, phối hợp đúng thẩm quyền là hướng đi phù hợp để ngành Thanh tra đóng góp thiết thực vào cuộc đấu tranh phòng, chống mua bán người trên địa bàn.