Bãi bỏ thẩm quyền thanh tra hành chính đối với doanh nghiệp Nhà nước

Hoàn thiện về pháp luật thanh tra là quá trình các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền tiến hành các biện pháp theo quy định của pháp luật để xây dựng, củng cố và tổ chức thực hiện các quy định pháp luật, các thiết chế bảo đảm thực hiện pháp luật về thanh tra, qua đó góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra.

Theo ông Mai, để hoàn thiện pháp luật về thanh tra cần sửa đổi, bổ sung Luật Thanh tra năm 2010 theo hướng sửa đổi, bổ sung quy định về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra trên cơ sở bám sát chủ trương, định hướng lớn của Đảng, Nhà nước và phát triển ngành Thanh tra; khắc phục những bất cập, hạn chế yếu kém đang đặt ra trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra; tăng thẩm quyền cho cơ quan thanh tra và thủ trưởng cơ quan thanh tra trong hoạt động thanh tra hành chính, nhất là quyền xử lý hoặc yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý hành vi vi phạm pháp luật phát hiện qua hoạt động thanh tra.

Mặt khác, xây dựng cơ chế để bảo đảm các quyền, kết luận, kiến nghị về thanh tra được thực hiện hiệu quả, trong đó cần nghiên cứu xây dựng các quy định cụ thể để xử lý vi phạm; cưỡng chế thực hiện các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra; qua đó giao cho cơ quan thanh tra quyền tự quyết định xử lý đối với các trường hợp cần thiết.

Bãi bỏ thẩm quyền thanh tra hành chính đối với các doanh nghiệp Nhà nước trong Luật Thanh tra hiện nay. Bởi vì, lộ trình cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước và định hướng phát triển kinh tế tư nhân trong thời gian tới, Nhà nước sẽ đẩy mạnh chuyển đổi hầu hết các doanh nghiệp Nhà nước thành doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu hỗn hợp, chủ yếu là doanh nghiệp cổ phần, niêm yết trên thị trường chứng khoán, lấy hiệu quả kinh tế làm chỉ tiêu đánh giá chủ yếu. Khi đó việc thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp sẽ được thực hiện bởi hoạt động thanh tra chuyên ngành hoặc hoạt động kiểm toán và cơ chế giám sát của các cơ quan quản lý vốn, tài sản Nhà nước tại các doanh nghiệp.

Đồng thời, quy định cụ thể về mục đích, nguyên tắc, nội dung hoạt động thanh tra hành chính và phương pháp tiến hành một số cuộc thanh tra hành chính; quy định cụ thể hơn về thẩm quyền ban hành quyết định thanh tra của thủ trưởng cơ quan quản lý Nhà nước. Thủ trưởng chỉ nên nắm quyền ban hành quyết định thanh tra liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực, nói khác là thanh tra chuyên đề diện rộng, vì hình thức thanh tra này cần có sự tham gia của nhiều cơ quan, ban ngành và cần có sự chỉ đạo, điều phối của thủ trưởng cơ quan quản lý Nhà nước.

Xây dựng cơ chế để luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi của đối tượng thanh tra

Đặc biệt là phân định rõ hơn về thẩm quyền của Tổng Thanh tra với tư cách là người đứng đầu ngành Thanh tra và tư cách là người có thẩm quyền trực tiếp trong thực thi pháp luật; đồng thời phân định, tách bạch rõ thẩm quyền của thủ trưởng cơ quan thanh tra với phó thủ trưởng cơ quan thanh tra; thủ trưởng đơn vị, bộ phận chủ trì hoạt động thanh tra với trưởng đoàn thanh tra, với thủ trưởng cơ quan thanh tra... nhằm xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm cá nhân của những người có liên quan trong hoạt động thanh tra.

Ông Mai nhấn mạnh: Cần cá thể hóa trách nhiệm và các dạng hành vi trái pháp luật của các chủ thể tiến hành hoạt động thanh tra làm cơ sở để yêu cầu bồi thường Nhà nước; xây dựng cơ chế để luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đối tượng thanh tra, nhất là việc tham gia thực hiện quyền khiếu nại đối với kết luận thanh tra, quyết định xử lý về thanh tra và việc yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của thanh tra viên, thành viên đoàn thanh tra gây ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Sửa đổi, bổ sung các quy định về tổ chức bộ máy cơ quan thanh tra; thanh tra viên và công chức làm công tác thanh tra; kiện toàn tổ chức các cơ quan thanh tra, bảo đảm phù hợp với nhiệm vụ thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành, nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo hướng tinh gọn về đầu mối, tránh chồng chéo, cắt khúc trong hoạt động các cơ quan thanh tra; tăng tính hệ thống của ngành Thanh tra theo hướng quản lý tập trung, thống nhất về tổ chức, biên chế. 

Thanh tra cấp trên có quyền chỉ đạo trực tiếp tổ chức, hoạt động của cơ quan thanh tra cấp dưới; việc bổ nhiệm, điều động chánh thanh tra, phó chánh thanh tra, thanh tra viên phải có sự thống nhất của thủ trưởng cơ quan thanh tra cấp trên trực tiếp.

Quy định rõ về mối quan hệ công tác giữa thủ trưởng cơ quan thanh tra cấp trên với thủ trưởng cơ quan quản lý Nhà nước của cơ quan thanh tra cấp dưới, đồng thời phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cơ quan trong việc lãnh đạo, chỉ đạo công tác thanh tra. Bên cạnh dó, pháp luật cũng cần quy định về cơ chế  phối hợp giữa cơ quan thanh tra với các cơ quan, tổ chức khác có chức năng giám sát, kiểm tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử...

Ngoài ra, cần sửa đổi các quy định về tiêu chuẩn thanh tra viên, chánh thanh tra, phó chánh thanh tra, trưởng đoàn thanh tra, phó trưởng đoàn thanh tra theo hướng tiêu chuẩn hóa về nghiệp vụ các chức danh lãnh đạo, quản lý. Đồng thời, tập trung vào nhiệm vụ thanh tra trách nhiệm việc thực hiện pháp luật về các lĩnh vực hoạt động của ngành nhằm phục vụ có hiệu quả chức năng quản lý Nhà nước của cơ quan thanh tra và thanh tra việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, thủ trưởng cơ quan hành chính Nhà nước và của cán bộ, công chức làm việc trong các cơ quan đó.

Bảo Anh