Tuy nhiên, sau ngày hai bên hoàn tất việc chuyển nhượng và nhận chuyển nhượng đất, hồ sơ địa chính năm 1998 vẫn ghi tên bà Nhị. Theo yêu cầu của bên nhận chuyển nhượng, bà Nhị đã làm văn bản từ chối nhận tài sản với lý do đã chuyển nhượng 324m² đất cho ông Ngà, theo đó,  bà “hết quyền định đoạt quản lý sử dụng 324m² đất nêu trên”.

Ngày 20/11/2005, ông Ngà nộp hồ sơ tại UBND phường xin cấp giấy chứng nhận (GCN) quyền sử dụng đất (QSDĐ). “Giấy nhận hồ sơ” do ông Phạm  Văn Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Bãi Cháy ký, xác nhận đã nhận các giấy tờ sau: Hợp đồng chuyển nhượng đất giữa bà Nguyễn Thị Hồng Nhị và ông Nguyễn Viết Ngà tổng số 324m² đã được xác nhận bởi UBND phường Bãi Cháy năm 1992 (bản chính); hóa đơn nộp thuế đất từ năm 1992 đến năm 2004 (bản chính); giấy xác nhận không tranh chấp phù hợp quy hoạch được UBND phường Bãi Cháy xác nhận ranh giới đất (bản chụp); bản trích thửa địa chính (thửa 22 tờ bản đồ 117); biên bản xử phạt hành chính về xây dựng nhà.  Tuy nhiên, từ ngày nộp hồ sơ (20/11/2005) đến nay đã 11 năm, ông Ngà vẫn chưa được cấp GCNQSDĐ. Lý do mà UBND phường đưa ra là hồ sơ xin cấp GCNQSDĐ bị “thất lạc”.

Được ông Nguyễn Viết Ngà ủy quyền, ngày 16/12/2015, bà Chu Thị Hường gửi đơn tới UBND phường Bãi Cháy, tiếp tục đề nghị khôi phục hồ sơ thất lạc và làm thủ tục cấp GCNQSDĐ cho ông Ngà.

Ngày 4/1/2016, UBND phường Bãi Cháy có văn bản số 01/UBND trả lời bà  Hường, nhận trách nhiệm để “thất lạc” hồ sơ, nhưng cho biết việc khôi phục lại hồ sơ cấp GCNQSDĐ là “không có cơ sở”. Theo UBND phường, hiện thửa đất đang có tranh chấp. Để có căn cứ giải quyết tranh chấp và hoàn thiện hồ sơ xin cấp GCNQSDĐ, đề nghị ông Ngà cung cấp: Đơn xin xác nhận để đăng ký QSDĐ của ông Ngà; văn bản từ chối nhận tài sản của bà Nguyễn Thị Hồng Nhị được UBND phường Bãi Cháy xác nhận ngày 14/8/2007 (bản gốc). 

Bà Chu Thị Hường đề nghị tòa soạn có ý kiến tình huống này.

Ý kiến của chúng tôi

1. Theo Luật Đất đai 2003: Ông Ngà nhận chuyển nhượng đất từ bà Nhị thuộc trường hợp có “giấy tờ chuyển nhượng QSDĐ, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15/10/1993, nay được UBND xã, phường, thị trấn xác nhận là đã sử dụng trước ngày 15/10/1993”.

Tại thời điểm ông Ngà nộp hồ sơ (20/11/2005), căn cứ quy định tại mục d khoản 1 Điều 50 Luật Đất đai năm 2003, người sử dụng được cấp GCNQSDĐ và không phải nộp tiền SDĐ. Quy định này tiếp tục được Luật Đất đai năm 2013 kế thừa và áp dụng tại mục d khoản 1 Điều 100. Như vậy, hồ sơ ông Ngà nộp đã đủ điều kiện để được cấp GCNQSDĐ, trong đó quan trọng nhất và không thể thiếu là bản “hợp đồng chuyển nhượng đất giữa bà Nguyễn Thị Hồng Nhị và ông Nguyễn Viết Ngà tổng số 324m² đã được xác nhận bởi UBND phường Bãi Cháy năm 1992 (bản chính)” mà ông Ngà đã nộp cho UBND phường ngày 20/11/2005.

Văn bản bà Nhị lập năm 1998 từ chối nhận tài sản (quyền sử dụng 324m² đất) hoàn toàn không có giá trị pháp lý, vì thực tế, bằng hợp đồng chuyển nhượng đất được UBND phường chứng thực, người chuyển nhượng (bà Nhị) đã “từ chối nhận tài sản” ngay từ năm 1992 rồi.

2. Trong hồ sơ ông Ngà nộp ngày 20/11/2005 có “giấy xác nhận không tranh chấp phù hợp quy hoạch được UBND phường Bãi Cháy xác nhận ranh giới đất”. Nhưng nay, UBND phường lại nói “có tranh chấp”; có nghĩa là đã xảy ra tình trạng lấn chiếm vào diện tích đất ông Ngà nhận chuyển nhượng. Thay vì cần xử lý nghiêm hành vi “lấn chiếm”, thì UBND phường lại nói “có tranh chấp”, rõ ràng đã “làm khó” ông Ngà.

3. Ông Ngà chỉ cần có giấy tờ về việc nhận chuyển nhượng QSDĐ được UBND phường xác nhận đã sử dụng trước ngày 15/10/1993 là đủ điều kiện để được cấp GCNQSDĐ theo quy định tại mục d khoản 1 Điều 100 Luật Đất đai 2013. UBND phường yêu cầu ông phải “cung cấp” hồ sơ các giấy tờ ngoài quy định của luật: Đơn xin xác nhận để đăng ký QSDĐ; văn bản của bà Nhị từ chối nhận tài sản (không có giá trị pháp lý) là việc làm vô lý, không cần thiết. Vì sao? Vì cho dù ông Ngà không có điều kiện “cung cấp” những “giấy tờ” này thì cũng không ảnh hưởng đến việc ông được cấp GCNQSDĐ theo quy định tại mục d khoản 1 Điều 100 Luật Đất đai 2013; đó là, người SDĐ chỉ cần đáp ứng điều kiện có “giấy tờ chuyển nhượng QSDĐ, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15/10/1993 được UBND cấp xã xác nhận là đã sử dụng trước ngày 15/10/1993”.

4. Để mất hồ sơ, trách nhiệm thuộc UBND phường nên xét  cả về pháp lý và đạo lý, chính quyền phải hoàn toàn chịu trách nhiệm. Đối với trường hợp cơ quan Nhà nước đã xác nhận “nhận đủ hồ sơ” rồi sau đó để… “mất”, không có quy định nào của pháp luật buộc người sử dụng đất phải “nộp thêm giấy tờ” thì mới được cấp GCN (mà về nguyên tắc, khác với người dân “được làm những gì mà pháp luật không cấm”, công chức Nhà nước trong thi hành công vụ: Chỉ được phép “làm những gì mà pháp luật quy định”). Ngoài ra, ở thời điểm năm 2005, “làm mất hồ sơ” là hành vi vi phạm pháp luật quy định tại điểm h khoản 1 Điều 175 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP, theo đó, người vi phạm bị xử lý kỷ luật mức độ từ bị khiển trách đến buộc thôi việc (nếu chưa đến mức bị xử lý hình sự).

Luật gia, nhà báo Nguyễn Chấn