Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Bùi Sĩ Lợi

+ Cô giáo Trương Thị Lan sau 37 năm công tác chỉ nhận được mức lương hưu 1,3 triệu đồng/tháng. Quan điểm của ông về vấn đề này thế nào?

- Tôi đã xem lịch sử tiền lương của cô Lan. Cô Lan đi dạy 37 năm, nhưng giai đoạn đầu không có lương, không có hợp đồng và chỉ tham gia BHXH được 22 năm 8 tháng. Tiền lương tính bình quân của 22 năm 8 tháng, chia ra được hơn 1,8 triệu đồng, khi nghỉ hưu được hưởng 69%, được chưa đến 1,3 triệu đồng/tháng.

Cho nên, phải nghiên cứu cơ chế, phải giải thích để cho những người tham gia BHXH từ hôm nay thấy rằng, muốn lương hưu cao thì phải đóng BHXH ở mức cao. Thứ hai, thời gian đóng phải dài, để làm sao đủ 75% lương bình quân khi nghỉ hưu. Thứ ba, phải mở rộng đối tượng tham gia BHXH để ai khi hết tuổi lao động đều có lương hưu.

Từ câu chuyện cô giáo Lan phải điều chỉnh cơ chế chính sách để làm sao người tham gia BHXH đảm bảo được cuộc sống khi về già. Rõ ràng, lương hưu 1,3 triệu đồng thì đã tính đúng, nhưng đời sống sẽ hết sức khó khăn. 

Không thể để như cô giáo Lan “chết lặng” khi về lưu

Thảo luận tại hội trường, ĐBQH Ngọ Duy Hiểu cho rằng, cần nghiên cứu sửa đổi tăng lương cho giáo viên, nhân viên làm công tác giáo dục mầm non. Vì cô giáo mầm non vừa sử dụng trí tuệ để giáo dục trẻ, vừa phải sử dụng chân tay để chăm nom bữa ăn, giấc ngủ cho trẻ.

“Họ rất xứng đáng để được nhận đồng lương cao hơn. Chúng ta quyết không còn trường hợp như cô giáo Trương Thị Lan ở Hà Tĩnh sau bao nhiêu năm dạy học mầm non, khi nhận quyết định nghỉ hưu cô đã chết lặng với mức hưởng lương hưu sắp tới chỉ 1,3 triệu đồng/tháng”, ĐBQH Hiểu nói.

Nghe vậy, giơ biển tranh luận, ĐBQH Bùi Sỹ Lợi giải thích cụ thể về cách tính và mức lương hưu của cô giáo Lan.

“Quốc hội của chúng ta rất sáng suốt là tất cả những người tham gia đóng BHXH bắt buộc mà về hưu thấp hơn mức lương cơ sở thì được bằng lương cơ sở. Cho nên, chúng ta đã cấp bù cho chị Lan thêm 37.000 đồng để đạt được mức lương hưu 1,3 triệu đồng. Như vậy, không phải do chúng ta làm sai. Bây giờ chúng ta đang cải cách tiền lương theo cách đóng cao thì hưởng cao hơn và thời gian đóng dài hơn”, ông Lợi nhấn mạnh.

+ Liệu từ năm 2018 còn có tình trạng lương hưu thấp hơn mức này không?

- Không có. Vì đã có quy định tất cả những người về hưu, dù thấp bao nhiêu thì cũng được điều chỉnh bằng lương cơ sở, hiện nay là 1,3 triệu đồng/tháng.

Phải hiểu bản chất, muốn hưởng cao thì phải đóng cao, vì Nhà nước có bù đâu. Nhưng cái khó là lương quá thấp, ăn không đủ thì làm sao chủ động đóng BHXH thêm được. Vì vậy, cải cách tiền lương phải đi kèm với cải cách BHXH, nếu không sẽ không giải quyết được.

+ Vậy làm thế nào để cải cách tiền lương, thưa ông?

- Quan trọng là nguồn ở đâu để cải cách tiền lương. Chúng ta có dám hy sinh, cắt giảm biên chế để nâng lương cho người lao động không là vấn đề quyết định. Nguồn không có, bộ máy cồng kềnh thì làm sao cải cách được.

Với chính sách BHXH như thế này sẽ không thu hút được người tham gia BHXH. Như tôi đã nói, bài toán đặt ra là phải thiết kế chính sách làm sao để nâng mức đóng BHXH để mức hưởng cao và kéo dài thời gian đóng phải dài hơn.

+ Có một thực tế, khi phải đóng BHXH ở mức cao cả người lao động và doanh nghiệp đều kêu, thưa ông?

- Đây là nghịch lý! Khi người lao động được điều chỉnh tiền lương, thu nhập, thường không muốn đóng vào BHXH mà muốn hưởng “tiền tươi, thóc thật” luôn. Thứ hai là sợ quỹ này không an toàn.

Cho nên, phải tuyên truyền cho người lao động biết quỹ BHXH là quỹ tập trung quốc gia, do Bộ trưởng Tài chính làm Chủ tịch Hội đồng quản lý, được mang ra đầu tư tăng trưởng và phải quay trở về để bảo toàn quỹ.

Người lao động thực đóng, thực hưởng và đến lúc người lao động sẽ có tài khoản cá nhân, đóng bao nhiêu, tăng trưởng bao nhiêu, cộng lên các năm thì người lao động hưởng.

Ví dụ, anh về hưu có tổng quỹ đóng BHXH là 3 tỷ đồng, anh có thể lấy trước 1 tỷ đồng để lo nhà ở, lo các điều kiện khác, còn lại 2 tỷ đồng để sống dần trong 15-20 năm còn lại chẳng hạn. Điều này một số nước như Singapore đã làm.

Trên thế giới không có đất nước nào mà lương về hưu lại vượt quá đến 75% tiền lương đóng BHXH như Việt Nam. Các nước cao nhất chỉ đến 50-60%. Nhưng ở nước mình tỷ lệ hưởng cao mà số tuyệt đối lại thấp vì mức đóng quá thấp. Người lao động chủ yếu đóng BHXH trên tiền lương tối thiểu vùng, chỉ hơn 3 triệu đồng, trong khi đúng ra phải đóng trên tổng thu nhập.

+ Liệu có thể thực hiện nghiêm túc việc đóng BHXH theo thu nhập?

- Theo Bộ luật Lao động và theo cam kết của Chính phủ là từ ngày 1/1/2018 sẽ đóng BHXH trên tổng thu nhập. Các doanh nghiệp cũng đang kêu, nhưng hầu hết các doanh nghiệp đã đóng theo mức này.

Hiện nay đang có người lương hưu cao nhất là 70 triệu đồng, vì người ta đóng rất cao, chứ không phải mình tính cao cho người ta.

Tối thiểu của người về hưu ít nhất phải bằng mức sống tối thiểu chung của xã hội, còn ai trần cao hơn, đóng góp cao hơn hưởng nhiều hơn, đặc biệt là đóng góp cao hơn thì hưởng nhiều hơn.

+ Xin cảm ơn ông!

Thảo Nguyên