Lĩnh vực thương mại bán lẻ là lĩnh vực diễn ra cạnh tranh khá mạnh mẽ tại Việt Nam. Ảnh: HO

Theo đánh giá của Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công thương, thực tiễn thực thi pháp luật cạnh tranh tại Việt Nam cho thấy, trong thời gian gần đây, đã xuất hiện một số vụ việc cạnh tranh được thực hiện ở nước ngoài, nhưng có ảnh hưởng nhất định đến thị trường Việt Nam.

Chẳng hạn, thỏa thuận ấn định phí và phụ phí vận chuyển tàu biển giữa các hãng tàu lớn của nước ngoài có ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam. Hay thương vụ mua bán, sáp nhập có giá trị lớn được thực hiện bên ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng có tác động tới thị trường Việt Nam như thương vụ Tập đoàn Abbott mua lại Công ty Dược phẩm CFR; Tập đoàn Central Group (Thái Lan) mua lại Hệ thống Siêu thị Big C Việt Nam...

Do Luật Cạnh tranh năm 2004 chỉ quy định điều chỉnh đối với “hành vi hạn chế cạnh tranh, hành vi cạnh tranh không lành mạnh...” và áp dụng đối với “tổ chức, cá nhân kinh doanh... bao gồm cả doanh nghiệp nước ngoài hoạt động ở Việt Nam”, nên không có cơ sở pháp lý rõ ràng để điều chỉnh các hành vi diễn ra bên ngoài lãnh thổ Việt Nam, nhưng có ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường cạnh tranh tại Việt Nam.

Để bảo vệ môi trường cạnh tranh tại Việt Nam, Dự thảo Luật Cạnh tranh (sửa đổi) đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, quy định về “hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền và tập trung kinh tế được thực hiện tại Việt Nam hoặc bên ngoài lãnh thổ Việt Nam gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh trên thị trường Việt Nam...”.

Theo đánh giá của các chuyên gia và nhà quản lý lĩnh vực cạnh tranh, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh trên sẽ tạo hành lang pháp lý để điều tra và xử lý toàn diện mọi hành vi cạnh tranh dù xảy ra tại đâu nhưng có tác động hoặc có khả năng gây tác động tiêu cực đối với thị trường Việt Nam. Việc xử lý kịp thời các hành vi xuyên biên giới góp phần tạo sự ổn định cho nền kinh tế nội địa thông qua việc ổn định các yếu tố thị trường như yếu tố đầu vào, yếu tố đầu ra nền kinh tế. Điều này đặc biệt quan trọng đối với thị trường các lĩnh vực thiết yếu, lĩnh vực chủ chốt hoặc lĩnh vực phục vụ dân sinh của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh còn tạo khuôn khổ pháp lý để cơ quan cạnh tranh Việt Nam có thể hợp tác với cơ quan cạnh tranh của quốc gia khác trong quá trình điều tra, xử lý các vụ việc cạnh tranh, tạo điều kiện thực thi các cam kết về cạnh tranh trong các hiệp định thương mại song phương và đa phương. Việc duy trì và đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh là tôn chỉ của “chương cạnh tranh” trong hầu hết các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Không những mở rộng phạm vi điều chỉnh mà đối tượng áp dụng cũng được điều chỉnh mở rộng đối với mọi đối tượng liên quan đến cạnh tranh trên thị trường, trong đó bao gồm cả cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, các cá nhân có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính. 

Theo các chuyên gia, cạnh tranh cũng đem lại các hiệu ứng tích cực như phù hợp với đặc thù của nền kinh tế, giảm thiểu việc tạo ra lợi thế cạnh tranh cho một hoặc một nhóm các doanh nghiệp nào đó đến mức gây bất bình đẳng trong cạnh tranh.

Hơn nữa, việc mở rộng đối tượng áp dụng pháp luật cạnh tranh là một chính sách phù hợp với mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế chung của một Chính phủ kiến tạo, liêm chính, khuyến khích tạo lập môi trường cạnh tranh, môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng và không phân biệt đối xử. Đồng thời, đảm bảo sự phù hợp với các luật liên quan như: Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Xử lý vi phạm hành chính... giúp tăng tính hiệu quả và đồng bộ của việc thực thi pháp luật cạnh tranh.

Sau 12 năm thực thi Luật Cạnh tranh 2004, đến hết năm 2016, cơ quan chức năng đã điều tra 8 vụ và ra quyết định xử lý đối với 6 vụ việc liên quan đến hành vi hạn chế cạnh tranh; điều tra, xử lý 170 vụ việc liên quan đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh; xem xét, thẩm định 32 hồ sơ thông báo tập trung kinh tế và tham vấn đối với 50 vụ tập trung kinh tế.

Hữu Oanh