ĐBQH Nguyễn Ngọc Phương (tỉnh Quảng Bình). Ảnh: TN

Có phòng, ban chỉ toàn lãnh đạo

Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Bình Nguyễn Ngọc Phương đánh giá, sau 5 năm thực hiện tinh giản biên chế, bộ máy không gọn lại mà còn "phình" ra. Điều này cho thấy, pháp luật vẫn còn kẽ hở, dẫn đến tình trạng tuỳ tiện trong bổ nhiệm, hình thành một số chức danh không đúng quy định như "hàm Vụ trưởng", "hàm Vụ phó", hoặc là quy định các bộ không có quá 4 thứ trưởng nhưng thực tế đều nhiều hơn, có bộ đến 9 thứ trưởng...

“Thực tế có phòng, ban chỉ toàn lãnh đạo mà không có nhân viên, nhưng thời gian dài không ai bị nhắc nhở, phê bình”, ông Phương nêu thực tế, hiện có 31/63 tỉnh, thành vượt 6.376 biên chế; có tỉnh có 161 cấp phó, chủ tịch xã, phường dôi dư.

Theo ĐBQH tỉnh Quảng Bình, “vô tình biên chế tạo tình trạng sáng sách ô đi, tối cắp ô về”. Cho nên, cần có lộ trình trong tinh giản biên chế và “tinh giản cấp phó cần làm ngay”. Tuy nhiên, ông lưu ý, việc sáp nhập các đầu mối phải cẩn trọng, rút kinh nghiệm từ bài học từ việc nhập – tách các tỉnh, cơ quan hành chính trước đây.

“Tăng tổ chức, tăng biên chế là có thật. Sau 40 năm thống nhất đất nước, hơn 30 năm đổi mới toàn diện, chiếc bánh ngân sách dù cho là “nồi cơm Thạch Sanh” cũng khó bao bọc nổi nền hành chính cồng kềnh như hiện nay”, ĐBQH Nguyễn Minh Sơn (tỉnh Tiền Giang) bày tỏ.

ĐBQH tỉnh Tiền Giang cũng cho rằng, câu chuyện tinh gọn bộ máy không nên hiểu máy móc nhập là giảm biên chế, tách là tăng. “Việc tách hay nhập, lập mới tổ chức nào phải phụ thuộc vào tình hình thực tế. Đã tới lúc không thể thờ ơ, khoan nhượng với tinh giản bộ máy Nhà nước”, ông Sơn nói và đề nghị, Quốc hội cần xem xét, tổ chức lại bộ máy. Đơn cử như, sắp xếp, sáp nhập Văn phòng Đoàn ĐBQH với Văn phòng HĐND.

Lợi ích nhóm quá lớn, cần thiết một bàn tay sắt

Ghi nhận quyết tâm của Chính phủ với những kết quả bước đầu, song ông Phạm Trọng Nhân (tỉnh Bình Dương) cho rằng, cải cách bộ máy hành chính Nhà nước chưa đạt được mục tiêu, chưa đáp ứng kỳ vọng của nhân dân,

“Vẫn còn thái độ vô cảm của cán bộ Nhà nước trước tiếng kêu cứu của người dân”, ông dẫn ví dụ, “cái cống nước ở 146 Quán Thánh khi kéo được tất cả các cơ quan từ Trung ương, địa phương vào cuộc như gáo nước dội vào nền hành chính hiện đại vì dân phục vụ”.

“Cái cống nước ở Quán Thánh ô nhiễm, nhưng nó không ô nhiễm bằng tư duy, nhận thức đang len lỏi trong một bộ phận cán bộ công chức hiện nay. Liệu đây có phải là nền hành chính mà chúng ta đang xây dựng và người dân đang mong mỏi từ Nhà nước. Câu trả lời là không”, ông Nhân thẳng thắn đánh giá.

ĐBQH Phạm Trọng Nhân (tỉnh Bình Dương). Ảnh: Văn Bình

Theo ĐBQH tỉnh Bình Dương, quan trọng nhất trong sắp xếp bộ máy, tinh giản biên chế là nhận thức, tư duy cán bộ có đủ dũng khí bước qua vật cản giống như bước qua cái cống Quán Thánh hay không.

“Cải cách bộ máy hành chính Nhà nước tưởng dễ mà lại quá khó, khó chủ yếu là lòng người. Nếu lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm quá lớn thì cần thiết một bàn tay sắt. Phải xác định tăng biên chế, bộ máy là tham nhũng thì mới xử lý rốt ráo được. Phải sửa chữa ngôi nhà dột từ bên trong. Trong cuộc cải cách này dù phải lấy đá ghè chính chân mình cũng phải làm”, ông Nhân nói.

ĐBQH Nguyễn Thị Kim Thuý (TP Đà Nẵng) thì chỉ ra những hệ lụy trong cải cách bộ máy hành chính. Đó là, cấp dưới đùn đẩy lên cấp trên dẫn tới chuyện “quá tải, ách tắc, thắt cổ chai”; cơ chế xin cho làm phát sinh tệ tham nhũng; trách nhiệm không rõ ràng, mỗi khi đổ vỡ là cấp dưới đổ lên cấp trên và ngược lại…

Theo nữ ĐBQH TP Đà Nẵng, cần chấm dứt tình trạng cấp trên “ôm” việc của cấp dưới, cấp dưới đùn đẩy lên cấp trên. Quan trọng hơn, quan chức chính trị cần được dân trực tiếp bầu hoặc phải được giới thiệu từ cơ sở. Cùng với đó, Nhà nước cần xây dựng phương pháp đánh giá công chức trên cơ sở sự hài lòng của người dân. Nghĩa là dân bầu cán bộ và "chấm điểm" công chức.

Quá nhiều cấp trung gian

ĐB Trần Văn Lâm (tỉnh Bắc Giang) phân tích, sở dĩ bộ máy hành chính vẫn cồng kềnh do quy định không gắn với trách nhiệm thực thi, dẫn tới đùn đẩy.

“Cải cách bộ máy hành chính Nhà nước phải nằm trong tổng thể bộ máy hành chính quốc gia. Thực tế lại ngược lại, tính ổn định bộ máy chưa đảm bảo”, ông đơn cử như việc thường xuyên thay đổi chức năng, bộ máy của một cơ quan trong nhiệm kỳ khiến tổ chức bộ máy các cơ quan này thiếu tính ổn định.

“Khắc nhập - khắc xuất không còn ứng nghiệm trong cải cách bộ máy hành chính hiện nay”, ĐB tỉnh Bắc Giang nhận định.

Cũng nhìn nhận cải cách tổ chức bộ máy hành chính thời gian qua còn nhiều tồn tại, yếu kém, ông Nguyễn Hữu Cầu (tỉnh Nghệ An) phân tích, hầu hết đánh giá của báo cáo giám sát đều có “địa chỉ” cụ thể, trong đó, có 2 đánh giá được nhắc đi nhắc lại nhiều lần là “nhiều tầng nấc trung gian trong cơ quan bộ, tình trạng bộ trong Bộ phổ biến”.

“Cấp trung gian là cấp nào, bộ trong bộ là cơ quan nào thì chưa chỉ rõ”, ông Cầu nói và cho biết, khi cố gắng tìm hiểu xem tổng cục có phải cấp trung gian không thấy, hiện 22 bộ, cơ quan ngang bộ thì 17 bộ có 40 tổng cục. Các bộ, ngành không có tổng cục là Bộ Xây dựng, Bộ Thông tin Truyền thông, Bộ Giáo dục Đào tạo, Uỷ ban Dân tộc, và các cơ quan này vẫn hoạt động bình thường.

ĐBQH Nguyễn Hữu Cầu (tỉnh Nghệ An). Ảnh: TN

Theo ĐBQH tỉnh Nghệ An, đã đến lúc Quốc hội cần chỉ rõ cấp trung gian ở đây chính là tổng cục, cục, vụ, chi cục, rồi trong bộ máy các đơn vị này lại có văn phòng cấp cục, vụ... "Đây là việc làm khó, nhạy cảm, khó cào bằng vì mỗi cơ quan có đặc điểm riêng nhưng không thể để nhiều như hiện nay”, ông Cầu nói.

Ông Cầu cũng cho rằng, dư luận vừa qua bức xúc tình trạng công chức, viên chức thờ ơ, vô cảm, coi thường kỷ luật kỷ cương xảy ra nhiều ngành, nhiều nơi. Cho nên, cần có chế tài đủ mạnh, khẩn trương nghiên cứu “chuẩn mực đạo đức công vụ, nghề nghiệp”. Các cơ quan Nhà nước cần mạnh tay đưa ra khỏi bộ máy người không có đạo đức.

Thảo Nguyên