Toàn cảnh hội nghị nghiệm thu. Ảnh: TH

Thiếu thống nhất về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết PAKN

Trình bày tóm tắt về tổ chức triển khai và kết quả nghiên cứu đề án, bà Tạ Thu Thủy, Viện Chiến lược và Khoa học Thanh tra (CL&KHTT) đại diện nhóm nghiên cứu cho biết, hiện nay PAKN được quy định rải rác trong một số văn bản như: Luật Tiếp công dân năm 2013 (đưa ra khái niệm chung về PAKN và yêu cầu tiếp nhận, giải quyết PAKN); Thông tư 06/2014 của Thanh tra Chính quy định quy trình tiếp công dân và Thông tư 07/2014 về quy định xử lý đơn khiếu nại, đơn tố cáo, đơn PAKN (mới chỉ có quy định về tiếp nhận, xử lý đơn phản ánh, kiến nghị, chưa có quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết PAKN).

Nghị định số 20/2008/NĐ-CP về tiếp nhận, xử lý PAKN của các cá nhân, tổ chức về quy định hành chính (đưa ra khái niệm riêng biệt về PAKN, việc tiếp nhận, xử lý, giải quyết bao gồm PAKN về nội dung quy định và những vấn đề vướng mắc, hành vi của cán bộ, công chức trong quá trình thực hiện quy định hành chính…).

“Như vậy, hiện nay chưa có quy định cụ thể về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết PAKN; các quy định liên quan trong các văn bản nói trên còn thiếu thống nhất, tường minh”, bà Thủy nhấn mạnh.

Khó xác định trách nhiệm về giải quyết PAKN

Do thiếu quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục để giải quyết PAKN, nhiều cơ quan và cán bộ, công chức đã bỏ qua hoặc đã linh hoạt vận dụng các quy định về giải quyết khiếu nại, tố cáo để giải quyết PAKN.

Vì vậy, không có cơ sở pháp lý vững chắc nên không thể xác định được trách nhiệm của các chủ thể Nhà nước có liên quan; không thể thúc ép việc giải quyết; đa số đơn KNPA chưa được giải quyết hoặc không được giải quyết kịp thời, thỏa đáng.

Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đề xuất các phương án. Trước mắt đề xuất ban hành nghị định chuyên biệt của Chính phủ quy định cụ thể về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết PAKN.

Về lâu dài, đề nghị ban hành một bộ luật duy nhất với tên gọi dự kiến là “Luật Tiếp nhận thông tin”. Luật sẽ quy định việc tiếp nhận các loại thông tin có nội dung khiếu nại, tố cáo, PAKN của tổ chức, cá nhân bởi đầu mối thống nhất là bộ phận/cá nhân có trách nhiệm tiếp công dân của cơ quan Nhà nước. Đây cũng là đầu mối trả kết quả giải quyết cho tổ chức, cá nhân.

Thống kê thì PAKN về tham nhũng, lãng phí chỉ dưới 10%

Qua khảo sát thực tiễn, các địa phương gần như không có thống kê riêng về PAKN, đặc biệt là PAKN về tham nhũng, lãng phí. Một số địa phương có thống kê thì PAKN về tham nhũng, lãng phí chiếm tỷ lệ ít so với các nội dung PAKN khác (chỉ dưới 10%).

Các địa phương hầu hết cho rằng, không cần thiết phải ban hành thêm quy định về bảo vệ người PAKN mà chỉ cần áp dụng tương tự các quy định về bảo vệ người tố cáo hiện hành. Vì về bản chất, PAKN cũng là hành vi của các cá nhân, tổ chức cung cấp cho các cơ quan Nhà nước thông tin về con người, vụ việc có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực; hành vi này luôn có khả năng bị rủi ro vì sự trả thù, trù dập và luôn cần sự tiếp nhận, bảo vệ từ phía Nhà nước.

Nhóm nghiên cứu đề xuất không ban hành văn bản riêng mà lồng ghép quy định về bảo vệ người PAKN về hành vi có dấu hiệu tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của cán bộ công chức vào dự thảo nghị định của Chính phủ về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết PAKN theo hướng dẫn chiếu áp dụng các quy định về bảo vệ người tố cáo.

Các giải pháp đề xuất có tính khả thi

Cho ý kiến vào kết quả nghiên cứu, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh: PAKN và việc giải quyết PAKN là những vấn đề gây lúng túng cho các cơ quan Nhà nước nói chung các các cơ quan hành chính nói riêng. Sự lúng túng của các cơ quan Nhà nước bởi chưa có quy định thống nhất việc xử lý PAKN; các quy định nằm rải rác trong các văn bản pháp luật; nội dung quy định thiếu cụ thể, chưa rõ ràng nên thực tế xử lý của các cơ quan Nhà nước rất khác nhau; một tỷ lệ lớn các PAKN hoặc không được xử lý hoặc xử lý không thỏa đáng; pháp luật thiếu cơ chế kiểm tra, đôn đốc và xử lý vi phạm.

Do vậy việc nghiên cứu hoàn thiện quy định về giải quyết PAKN và quy định bảo vệ người PAKN, cung cấp thông tin về hành vi có dấu hiệu tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của cán bộ, công chức là hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

Ông Tuấn cũng nhận định: Kết quả nghiên cứu dày dặn, công phu; đã làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò và ý nghĩa của PAKN và việc giải quyết PAKN; đánh giá được các yếu tố đảm bảo việc giải quyết PAKN; làm rõ được những vấn đề lý luận về người PAKN, cung cấp thông tin về hành vi có dấu hiệu tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của cán bộ, công chức; nghiên tắc bảo vệ, các yếu tố ảnh hưởng đến việc bảo vệ người PAKN.

Ông Nguyễn Tuấn Khanh, Viện Phó Viện CLKH&TT cho rằng, việc nghiên cứu đề tài là hết sức cần thiết, phục vụ trực tiếp cho nghiên cứu đề xuất phương án hoàn thiện quy trình về tiếp nhận, giải quyết PAKN và bảo vệ người tố cáo, cung cấp thông tin; cách tiếp cận nghiên cứu chuyên đề là phù hợp với mục tiêu, nhiệm vụ đề ra; mục tiêu rõ ràng; các nội dung nghiên cứu được thể hiện cơ bản đáp ứng được mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Các giải pháp khá đồng bộ, cụ thể, khả thi; các kiến nghị có giá trị thiết thực phục vụ cho nhiệm vụ đề xuất hoàn thiện về giải quyết PAKN và bảo vệ người PAKN, cung cấp thông tin.

Tuy nhiên, theo ông Khanh, để sản phẩm hoàn chỉnh hơn, nhóm nghiên cứu cần phân loại PAKN; thẩm quyền giải quyết, cần luận thẩm quyền gắn với phân loại; nên bổ sung đánh giá của người dân, giám sát của xã hội, truyền thông; cần đề cập đến vấn đề báo cáo hành vi tham nhũng theo Điều 66, Luật Phòng chống tham nhũng; thực tiễn pháp luật và bảo vệ người PAKN, cung cấp thông tin thì cần có đánh giá ưu, nhược điểm. Đồng thời, nên xem xét lại một số đề xuất hoàn thiện pháp luật như “Luật Tiếp nhận thông tin”…

Đồng quan điểm với các ý kiến trên, ông Lê Tiến Đạt, Phó Ban Tiếp công dân Trung ương cho rằng, đề tài cũng rất cấp thiết bởi thực trạng quy định pháp luật hiện nay còn chưa có quy định cụ thể về giải quyết PAKN, bảo vệ người tố cáo, cung cấp thông tin, việc nghiên cứu đề tài đáp ứng yêu cầu cần thiết trong công tác giải quyết PAKN, công tác bảo vệ người PAKN, cung cấp thông tin. Các giải pháp đưa ra có tính khả thi, nội dung bám sát yêu cầu đề ra…

Với kết quả nghiên cứu, Hội đồng Nghiệm thu đồng ý đề tài đủ điều kiện để nghiệm thu.