70 năm Ngày truyền thống ngành Tư pháp và đón nhận Huân chương Độc lập hạng nhất là một trong những sự kiện nổi bật của ngành tư pháp trong năm 2015. Ảnh: TN

1. Kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống ngành Tư pháp và đón nhận Huân chương Độc lập hạng nhất.

Đây là dấu ấn quan trọng, tạo động lực phấn đấu cho toàn Ngành đưa công tác tư pháp của cả nước lên tầm cao mới. Đồng thời, góp phần giáo dục truyền thống, vun đắp tình yêu Ngành, yêu nghề của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong Ngành. 

“Chương trình Vinh danh Gương sáng Tư pháp” - hoạt động hưởng ứng Ngày truyền thống của Ngành cũng đã lựa chọn 30 Gương sáng Tư pháp - là những cán bộ tư pháp nỗ lực vượt khó, với những hình ảnh bình dị trong công việc thường ngày hiện lên một cách gần gũi và đầy ý nghĩa.

2. Cuộc thi viết “Tìm hiểu Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam”

Cuộc thi có quy mô lớn nhất với gần 5 triệu bài dự thi, thu hút đông đảo các thành phần tham gia, từ thí sinh trẻ tuổi nhất là 8 tuổi đến thí sinh cao tuổi nhất là 100 tuổi, được Thủ tướng Chính phủ đánh giá là một sự kiện sinh hoạt chính trị - pháp lý có sức lan tỏa rộng lớn, động viên, khích lệ đồng chí, đồng bào tích cực học tập, tìm hiểu và thực hiện Hiến pháp. 

Từ đó, góp phần tạo sự đồng thuận xã hội, tôn vinh Hiến pháp và pháp luật, hình thành văn hoá thượng tôn pháp luật trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.

3. Quốc hội thông qua Bộ luật dân sự (sửa đổi)

Bộ luật có nhiều nội dung mang tính đột phá trong tư duy pháp lý về cơ chế điều chỉnh quan hệ dân sự của cá nhân, pháp nhân, như: quy định Tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc dân sự với lý do chưa có điều luật để áp dụng; xác định lại chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự, các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự; quy định cụ thể hơn các quyền nhân thân của cá nhân; hoàn thiện nhiều quy định trong các chế định về tài sản, hợp đồng, thừa kế… 

Đây thực sự là bước đột phá trong tư duy pháp lý về đổi mới, hoàn thiện cơ chế điều chỉnh quan hệ dân sự trong thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ tốt hơn quyền của cá nhân, pháp nhân trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước

4. Bộ luật hình sự (sửa đổi) - công cụ pháp lý sắc bén, hữu hiệu trong phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân

Bộ luật có nhiều sửa đổi, bổ sung rất quan trọng theo tinh thần cải cách tư pháp của Đảng, nhằm góp phần bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, trước hết là đảm bảo quyền của các nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ, trẻ em, người già, người khuyết tật. 

Đặc biệt là các quy định thể hiện tính nhân đạo cao như giảm hình phạt tù, giảm các tội phạm có hình phạt tử hình; quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại (doanh nghiệp) trong các lĩnh vực kinh tế, môi trường... Đồng thời, cũng có những quy định nhằm xử lý nghiêm khắc hơn đối với các hành vi phạm tội như mở rộng phạm vi xử lý đối với tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ ra cả khu vực ngoài nhà nước...

5. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (hợp nhất) với nhiều nội dung đổi mới quan trọng.

Luật này có sứ mệnh không chỉ khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực tiễn xây dựng và thi hành pháp luật thời gian qua, mà với vai trò là “luật về làm luật”, thiết lập một mặt bằng thể chế thống nhất cho hệ thống pháp luật quốc gia, củng cố trật tự ban hành pháp luật của các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Đồng thời mở ra không gian rộng lớn cho sự tham gia, phản biện và giám sát của Nhân dân trong quá trình xây dựng và vận hành hệ thống pháp luật của đất nước hướng tới mục tiêu đồng bộ, minh bạch, khả thi, dễ tiếp cận, hiệu lực và hiệu quả. 

Đặc biệt với việc cấm quy định thủ tục hành chính trong các văn bản quy phạm pháp luật của Chánh án TAND tối cao, Viện trưởng Viện KSND tối cao, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Tổng Kiểm toán Nhà nước, HĐND, UBND các cấp, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, trừ trường hợp được giao trong luật, chắc chắn sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thời kỳ hội nhập.

6. Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản quy phạm pháp luật được vận hành chính thức, phục vụ nhu cầu quản lý nhà nước, bảo đảm quyền được thông tin và tiếp cận thông tin pháp luật của người dân, doanh nghiệp.

Qua đó nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật trong xã hội, mà còn phục vụ tốt hơn cho người dân trong việc giám sát việc thực thi công vụ đúng pháp luật của các cơ quan Nhà nước; tạo bước đột phá cho công tác tổ chức thi hành pháp luật trong cả nước.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản quy phạm pháp luật được hình thành trên cơ sở quy định của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật. 

7. Bước chuyển căn bản về nhận thức, đánh dấu sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước và xã hội đối với đội ngũ luật sư trong việc thực hiện sứ mệnh bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân trong hoạt động tố tụng.

Như mở rộng những trường hợp phải chỉ định người bào chữa bắt buộc đối với những bị can, bị cáo bị truy tố, xét xử về các tội mà Bộ luật hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù thay vì tử hình như trước đây; hủy bỏ chế độ cấp Giấy chứng nhận bào chữa thay bằng chế độ đăng ký bào chữa tạo điều kiện thuận lợi cho người bào chữa thực hiện quyền hành nghề của mình; quy định người bào chữa được thực hiện quyền thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ; bảo đảm quyền tranh tụng dân chủ tại phiên tòa; ghi nhận và thể chế hóa quyền im lặng; đảm bảo sự bình đẳng về vị trí giữa kiểm sát viên và luật sư..., 

Đây được coi là cơ hội chưa từng có, đồng thời cũng là những thách thức to lớn đối với giới luật sư Việt Nam trong việc tiếp tục khẳng định hình ảnh và thương hiệu của mình trong lòng Nhân dân…

8. Tổ chức thí điểm thành công chế định Thừa phát lại, được Quốc hội cho phép chính thức thực hiện, cùng với sự ra đời của đội ngũ Quản tài viên - các nghề tư pháp mới đã hình thành.

Việc thực hiện chính thức chế định Thừa phát lại và đưa hoạt động quản lý, thanh lý tài sản triển khai trên toàn quốc sẽ góp phần đẩy mạnh việc xã hội hóa hoạt động tư pháp nói chung và Thi hành án dân sự, Bổ trợ tư pháp nói riêng, tạo nên một bức tranh mới, một sức sống mới của đời sống pháp luật và tư pháp trong một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang từng bước hoàn thiện.

9. Chuyến biến cơ bản, bền vững công tác thi hành án dân sự

Những kết quả, đóng góp của các cơ quan thi hành án dân sự trong năm 2015 và giai đoạn 2011-2015 đã góp phần quan trọng, tích cực vào việc đảm bảo an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của đất nước và từng địa phương, được Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Nhân dân ghi nhận.

Năm 2013, đã giải quyết xong đạt 86,53% về việc, 73,17% về tiền; năm 2014, đã giải quyết xong đạt 88,47% về việc, 76,72% về tiền; năm 2015 đã giải quyết xong đạt 89,08% về việc, 76% về tiền/tổng số việc và tiền có điều kiện thi hành…

10. Giải pháp “Kiềng ba chân” và việc thực hiện thí điểm cấp phiếu lý lịch tư pháp (LLTP) qua dịch vụ bưu chính, đăng ký cấp phiếu lý lịch tư pháp trực tuyến.

Với việc thử nghiệm giải pháp “Kiềng ba chân” và triển khai Đề án thí điểm cấp Phiếu này, công dân Việt Nam, người nước ngoài đã hoặc đang cư trú tại Việt Nam dù đang ở bất cứ địa phương nào, quốc gia nào, ngoài phương thức nộp hồ sơ và nhận Phiếu lý lịch tư pháp trực tiếp tại trụ sở cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu (Sở Tư pháp hoặc Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia) như hiện nay, đều có thể lựa chọn một trong hai phương thức cấp Phiếu qua dịch vụ bưu chính hoặc đăng ký cấp Phiếu trực tuyến với thủ tục đơn giản, thuận tiện, tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại và bảo đảm nhận Phiếu trong thời hạn Luật định.

Thảo Nguyên