Đắk Lắk lấy học sinh làm trung tâm khi sắp xếp mạng lưới trường học. Ảnh: N.Giàu

Giảm đầu mối, tối ưu nguồn lực

Sắp xếp mạng lưới trường lớp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đắk Lắk nhằm tinh gọn tổ chức bộ máy, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục.

Theo dự thảo phương án được Ban Thường vụ Tỉnh ủy cho ý kiến ngày 8/8, toàn tỉnh hiện có 1.267 cơ sở giáo dục công lập, dự kiến giảm 646 cơ sở, còn 621 cơ sở, tương đương giảm khoảng 51% số đầu mối. Việc sắp xếp nhằm tối ưu nguồn lực, nâng cao chất lượng giáo dục, tạo điều kiện đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đây là bước tái cấu trúc có quy mô lớn, song mục tiêu không đơn thuần là giảm số lượng trường. Quan trọng hơn là tổ chức lại mạng lưới phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư, điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu học tập của từng địa bàn.

Tỉnh Đắk Lắk hiện có 1.267 cơ sở giáo dục công lập, dự kiến giảm khoảng 51% số đầu mối. Ảnh: N.Giàu

Từ khi triển khai nhiệm vụ, tỉnh Đắk Lắk đã xác định việc sắp xếp phải được thực hiện đồng bộ. Tỉnh Đắk Lắk đặt ra yêu cầu mỗi đơn vị hành chính cấp xã có tối thiểu một cơ sở giáo dục mầm non và một cơ sở giáo dục phổ thông có đủ cấp tiểu học, THCS; đồng thời giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi thuận lợi có thể giảm khoảng 50%.

Những yêu cầu này cho thấy tinh gọn đầu mối chỉ là một phần của bài toán. Phía sau con số 51% là yêu cầu tổ chức lại hệ thống theo hướng hiệu quả hơn nhưng vẫn bảo đảm khả năng tiếp cận giáo dục của học sinh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh, việc sắp xếp mạng lưới trường, lớp phải đặt lợi ích của học sinh lên hàng đầu, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người học.

Không để học sinh phải đi học quá xa

Với địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, Đắk Lắk phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu: Tinh gọn mạng lưới và bảo đảm quyền học tập.

Nếu sáp nhập trường chỉ dựa trên tiêu chí số lượng mà không tính đến khoảng cách địa lý, điều kiện giao thông, quy mô dân cư và đặc điểm từng nhóm học sinh, việc tổ chức lại có thể tạo ra những khó khăn mới.

Vì vậy, nguyên tắc lấy người học làm trung tâm được đặt xuyên suốt trong quá trình xây dựng phương án. Ở những nơi có điều kiện thuận lợi, việc tổ chức trường quy mô phù hợp, trường liên cấp có thể giúp tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất và nâng cao hiệu quả quản lý. Trong khi đó, tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, mạng lưới cần được tổ chức linh hoạt để học sinh không gặp thêm khó khăn khi đến trường.

Tại hội nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy ngày 8/8, Bí thư Tỉnh ủy Lương Nguyễn Minh Triết yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, ban hành phương án sắp xếp, triển khai trước ngày 30/8. Đặc biệt, việc sắp xếp không được làm ảnh hưởng đến quyền học tập và không để học sinh phải đi học quá xa, nhất là học sinh ở vùng sâu, vùng xa, biên giới.

Tinh gọn để dành nguồn lực cho dạy học

Một mục tiêu quan trọng của tái cấu trúc mạng lưới trường lớp là tạo dư địa để tập trung nguồn lực cho hoạt động giáo dục.

Khi các đầu mối được tổ chức lại hợp lý, bộ máy quản lý có điều kiện tinh gọn, cơ sở vật chất được khai thác hiệu quả hơn, việc bố trí đội ngũ cũng phù hợp hơn với quy mô trường, lớp.

Bàn, ghế bố trí cho lớp học tại một trường vùng biên giới sắp được vào hoạt động tại tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: TL

UBND tỉnh Đắk Lắk cũng tập trung bàn về quy mô trường, lớp sau sắp xếp, phương án bố trí cán bộ lãnh đạo trường và tiêu chí lựa chọn hiệu trưởng, phó hiệu trưởng. Ngành GD&ĐT được yêu cầu tiếp tục rà soát phương án đối với những địa phương có và không có mô hình trường liên cấp, đồng thời tăng cường tuyên truyền để tạo sự đồng thuận của phụ huynh, học sinh và đội ngũ nhà giáo.

Đây là khâu quan trọng, bởi một hệ thống trường học tinh gọn chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm bộ máy quản trị phù hợp. Việc bố trí lại cán bộ quản lý, giáo viên cần được thực hiện đồng bộ, tránh tình trạng nơi thừa, nơi thiếu.

Nguồn lực tiết kiệm từ tổ chức bộ máy cần từng bước chuyển hóa thành nguồn lực trực tiếp phục vụ dạy và học, từ đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất đến thiết bị và các điều kiện hỗ trợ học sinh.

Trong quá trình tái cấu trúc, nhóm học sinh ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới được xác định là đối tượng cần quan tâm đặc biệt.

Đắk Lắk đang đẩy nhanh việc xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tại khu vực biên giới, tạo điều kiện để học sinh ở địa bàn khó khăn được học tập trong môi trường ổn định, hạn chế trở ngại về khoảng cách và điều kiện đi lại.

Tỉnh cũng đặt vấn đề hỗ trợ học sinh yếu thế về học phí, sách giáo khoa, bữa ăn bán trú và các điều kiện cần thiết để duy trì việc học. Với giáo viên công tác ở địa bàn khó khăn, việc bảo đảm điều kiện làm việc và chính sách hỗ trợ cũng là yếu tố quan trọng để giữ ổn định đội ngũ.

Một ngôi trường liên cấp ở vùng biên giới Đắk Lắk đang gấp rút hoàn thiện cho kịp đón học sinh vào năm học mới 2026-2027. Ảnh: TL

Thước đo cuối cùng là quyền lợi người học

Giảm 646 trong tổng số 1.267 cơ sở giáo dục công lập, tương đương khoảng 51%, là bước điều chỉnh lớn. Tuy nhiên, đây không phải đích đến cuối cùng của tỉnh Đắk Lắk.

Điều quan trọng hơn là sau sắp xếp, hệ thống giáo dục phải vận hành hiệu quả hơn, bộ máy tinh gọn, nguồn lực được sử dụng đúng chỗ, đội ngũ được bố trí hợp lý, cơ sở vật chất được khai thác tốt và chất lượng giáo dục được nâng lên.

Đặc biệt, mọi phương án phải được soi chiếu từ quyền lợi của học sinh. Một trường được sắp xếp thành công không chỉ bởi giảm được một đầu mối, mà bởi học sinh vẫn được học tập thuận lợi, an toàn và có điều kiện tiếp cận giáo dục tốt hơn.

Đắk Lắk tối ưu nguồn lực nhằm thực hiện việc chăm lo cho quyền học tập của học sinh. Ảnh: N.Giàu

Tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk xuyên suốt quá trình là tinh gọn nhưng không cơ học, tối ưu nguồn lực nhưng không đánh đổi quyền học tập của học sinh.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra cho các địa phương khi hoàn thiện phương án trước ngày 30/8. Mỗi quyết định sắp xếp cần được tính toán từ thực tế dân cư, địa bàn, cơ sở vật chất và nhu cầu của người học.

Khi người học thực sự được đặt ở vị trí trung tâm, tái cấu trúc mạng lưới trường lớp sẽ không chỉ giúp Đắk Lắk tinh gọn bộ máy, mà còn tạo cơ hội dồn nguồn lực cho chất lượng, thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng và chuẩn bị tốt hơn nguồn nhân lực cho giai đoạn phát triển mới.