Từ ngày 1/7/2026, nhiều luật và nghị định mới trong các lĩnh vực tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng chính thức có hiệu lực. Đây là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, xây dựng nền hành chính hiện đại, công khai, minh bạch và phục vụ Nhân dân.

Trao đổi với Báo Thanh tra, TS.Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ, chia sẻ những nội dung trọng tâm cần quán triệt và các giải pháp để các quy định mới nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ

 + PV: Từ ngày 1/7/2026, nhiều luật và nghị định thuộc phạm vi quản lý nhà nước của ngành Thanh tra đã chính thức có hiệu lực. Theo ông, những nội dung cốt lõi nào cần được quán triệt để thực hiện thống nhất, hiệu quả?

- TS.Trần Đăng Vinh: Các luật và nghị định mới đã tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ để đổi mới công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng. Để các quy định mới được triển khai thống nhất, hiệu quả, theo tôi cần quán triệt thực hiện bốn nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, thực hiện đúng và đầy đủ các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức và người có thẩm quyền. Việc làm rõ trách nhiệm sẽ bảo đảm hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được thực hiện thông suốt, không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Thứ hai, quán triệt nhất quán quan điểm lấy người dân làm trung tâm. Các quy định mới hướng đến đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian giải quyết, tăng cường phân cấp, phân quyền và tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân thực hiện các quyền theo quy định của pháp luật.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số trong tổ chức thi hành pháp luật. Việc triển khai tiếp công dân trực tuyến, số hóa hồ sơ, xây dựng và khai thác các cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, cũng như kiểm soát tài sản, thu nhập sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính công khai, minh bạch và chất lượng phục vụ.

Thứ tư, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thực hiện. Hiệu quả của các quy định mới không chỉ phụ thuộc vào chất lượng của hệ thống pháp luật mà còn phụ thuộc vào trách nhiệm, sự chủ động và quyết tâm của từng cơ quan, đơn vị và mỗi cán bộ, công chức trong quá trình thực thi.

Tôi cho rằng, nếu bốn nội dung này được quán triệt và thực hiện nghiêm túc thì các quy định mới sẽ nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả trong thực tiễn và góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp.

+ PV: Một trong những mục tiêu của các quy định pháp luật mới là bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Vậy người dân và doanh nghiệp sẽ được thụ hưởng những cơ chế thuận lợi hơn ở những quy định nào, thưa ông?

- TS.Trần Đăng Vinh: Điểm mới nổi bật của các luật và nghị định lần này là chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Mục tiêu không chỉ là hoàn thiện thể chế mà còn tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Đối với người dân, các quy định mới bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận cơ quan nhà nước và quyền được giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo. Quy trình được đơn giản hơn, trách nhiệm của từng cơ quan được quy định rõ ràng hơn. Đặc biệt, việc triển khai tiếp công dân trực tuyến, số hóa hồ sơ và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ giúp giảm thời gian, chi phí đi lại, đồng thời tạo điều kiện để người dân theo dõi quá trình giải quyết công việc minh bạch, thuận tiện hơn.

Đối với doanh nghiệp, các quy định mới góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh theo hướng minh bạch, bình đẳng và ổn định hơn. Việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền, cùng với việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát nội bộ trong phòng, chống tham nhũng sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và khai thác dữ liệu trong quản lý nhà nước, nhất là trong kiểm soát tài sản, thu nhập và phòng, chống tham nhũng, sẽ góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước.

Có thể nói, lợi ích lớn nhất của các quy định mới là xây dựng một nền hành chính phục vụ, minh bạch và trách nhiệm hơn; trong đó người dân và doanh nghiệp được tạo điều kiện thuận lợi hơn khi thực hiện các quyền của mình, đồng thời được thụ hưởng các dịch vụ công ngày càng hiện đại, công khai và hiệu quả.

Tổ chức thực hiện đồng bộ, thống nhất và quyết liệt

+ PV: Xin ông cho biết, để các quy định mới nhanh chóng đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan Thanh tra cần tập trung triển khai những nhiệm vụ trọng tâm nào?

- TS.Trần Đăng Vinh: Để các quy định mới thực sự phát huy hiệu quả, điều quan trọng nhất là tổ chức thi hành pháp luật nghiêm túc, đồng bộ và thống nhất ngay từ giai đoạn đầu. Theo tôi, các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan thanh tra cần tập trung vào bốn nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, khẩn trương rà soát, hoàn thiện quy chế, quy trình nghiệp vụ và các văn bản hướng dẫn thuộc thẩm quyền; đồng thời phân công rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và cá nhân để bảo đảm việc triển khai thông suốt, không làm gián đoạn hoạt động quản lý nhà nước cũng như việc thực hiện quyền của người dân và doanh nghiệp.

Thứ hai, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và tổ chức tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là những người trực tiếp thực thi nhiệm vụ. Việc thống nhất nhận thức và cách áp dụng pháp luật có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng tổ chức thực hiện.

Thứ ba, đẩy nhanh chuyển đổi số trong các lĩnh vực tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; xây dựng, kết nối và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu dùng chung để nâng cao chất lượng quản lý, tăng tính công khai, minh bạch và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Thứ tư, tăng cường theo dõi, kiểm tra việc thi hành pháp luật; chủ động phát hiện những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn để kịp thời hướng dẫn hoặc kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định chưa phù hợp. Tổ chức thi hành pháp luật là một quá trình liên tục, vì vậy việc lắng nghe phản hồi từ thực tiễn có ý nghĩa rất quan trọng để chính sách tiếp tục được hoàn thiện.

Tôi cho rằng, khi các nhiệm vụ này được triển khai đồng bộ với tinh thần trách nhiệm cao của người đứng đầu và đội ngũ cán bộ, công chức thì các quy định mới sẽ nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ ngày càng tốt hơn người dân, doanh nghiệp.

Tuyên truyền, phổ biến pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

+ PV: Theo ông, việc triển khai các luật và nghị định mới cần được đánh giá trên những tiêu chí nào để bảo đảm các quy định thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả?

- TS.Trần Đăng Vinh: Theo tôi, hiệu quả của việc triển khai các luật và nghị định mới không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng văn bản hướng dẫn đã ban hành hay số lớp tập huấn đã tổ chức. Điều quan trọng hơn là những chuyển biến thực chất trong quản lý nhà nước và mức độ thụ hưởng của người dân, doanh nghiệp.

Trước hết, cần đánh giá mức độ triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước. Một quy định chỉ phát huy hiệu quả khi được áp dụng đúng, đầy đủ và thống nhất giữa các bộ, ngành, địa phương; không để xảy ra tình trạng mỗi nơi hiểu và thực hiện một cách khác nhau, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Thứ hai, cần đánh giá chất lượng phục vụ của nền hành chính thông qua kết quả cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Những chỉ số như thời gian giải quyết công việc được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm, tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến tăng, việc kết nối và khai thác cơ sở dữ liệu hiệu quả hơn sẽ phản ánh rõ chất lượng tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ ba, cần đánh giá hiệu quả nâng cao năng lực quản lý nhà nước, thể hiện ở chất lượng tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo đúng pháp luật, giảm tình trạng khiếu kiện kéo dài; đồng thời tăng cường công khai, minh bạch, nâng cao hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập và phòng, chống tham nhũng.

Quan trọng nhất, theo tôi, là mức độ hài lòng và niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước. Khi người dân thực hiện quyền của mình thuận lợi hơn, việc giải quyết nhanh hơn, minh bạch hơn và trách nhiệm của cơ quan nhà nước được nâng cao thì có thể khẳng định các quy định mới đã thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả.

+ PV: Theo ông, các bộ, ngành, địa phương cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo như thế nào nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và người dân về những quy định mới?

- TS. Trần Đăng Vinh: Theo tôi, để các quy định mới nhanh chóng đi vào cuộc sống, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật phải được triển khai ngay từ đầu và thực hiện thường xuyên, liên tục. Mục tiêu không chỉ là giúp cán bộ, công chức và người dân biết quy định mới, mà quan trọng hơn là hiểu đúng và thực hiện đúng pháp luật.

Trước hết, cần đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền theo hướng thiết thực, dễ hiểu, dễ tiếp cận. Việc phổ biến pháp luật không nên chỉ dừng ở việc giới thiệu quy định mới mà cần giải thích rõ những điểm mới, những nội dung tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp; đồng thời tăng cường các hình thức hỏi - đáp, tình huống thực tiễn, tài liệu hướng dẫn và nền tảng số để người dân dễ tra cứu, dễ thực hiện.

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là những người trực tiếp làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, cần tổ chức tập huấn chuyên sâu để thống nhất nhận thức và cách áp dụng pháp luật. Mỗi cán bộ, công chức không chỉ nắm vững quy định mới mà còn phải nâng cao trách nhiệm công vụ, kỹ năng phục vụ và tinh thần lắng nghe, tôn trọng Nhân dân.

Đối với người dân và doanh nghiệp, cần tăng cường truyền thông về những quyền được bảo đảm tốt hơn và các phương thức thực hiện thuận lợi hơn như tiếp công dân trực tuyến, số hóa hồ sơ và sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Đồng thời, khuyến khích người dân, doanh nghiệp chủ động tìm hiểu pháp luật, thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ và trình tự, thủ tục theo quy định.

Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí, trong đó có Báo Thanh tra, cần tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối giữa chính sách và thực tiễn; kịp thời tuyên truyền những điểm mới của pháp luật, phản ánh những cách làm hay, mô hình hiệu quả cũng như những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện để các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, hướng dẫn và hoàn thiện chính sách.

Tôi cho rằng, tuyên truyền, phổ biến pháp luật không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan nhà nước mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Khi cán bộ thực hiện đúng pháp luật, người dân hiểu và chủ động thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình, doanh nghiệp đồng hành cùng Nhà nước trong tuân thủ pháp luật thì các quy định mới thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả.

+ PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!