Sáng 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán.

Vợ, con và người thân của thẩm phán được bảo vệ

Trình bày tờ trình, Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Quảng khẳng định sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán.

Dự thảo Nghị quyết gồm 27 điều, trong đó quy định 3 nhóm nội dung về bảo vệ thẩm phán.

Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Quảng. Ảnh: quochoi.vn

Cụ thể gồm: bảo vệ vị trí công tác và việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của thẩm phán; bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và bí mật, an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của thẩm phán; bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của thẩm phán và thân nhân của họ.

Thân nhân của thẩm phán gồm: vợ (chồng), cha đẻ, mẹ đẻ, cha vợ (chồng), mẹ vợ (chồng), cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi theo quy định của pháp luật.

Để bảo đảm thực hiện các nội dung bảo vệ nêu trên, dự thảo nghị quyết quy định các nhóm biện pháp bảo vệ tương ứng.

Dự thảo đồng thời quy định các biện pháp loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của thẩm phán.

Theo đó, thẩm phán được xem xét loại trừ trách nhiệm khi thực hiện nhiệm vụ theo quyết định, kết luận của cấp có thẩm quyền mà đã có ý kiến từ chối bằng văn bản; trong tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ, phòng vệ chính đáng hoặc khi thiệt hại phát sinh hoàn toàn do nguyên nhân khách quan.

Thẩm phán được xem xét miễn, giảm trách nhiệm khi đã tuân thủ quy trình, không có lỗi cố ý, động cơ vụ lợi; đã chủ động ngăn chặn, khắc phục hậu quả hoặc thực hiện theo yêu cầu, quyết định của người có thẩm quyền mà không biết là trái pháp luật.

Trường hợp chủ động xin thôi chức vụ, nghỉ công tác hoặc thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung thì thẩm phán có thể được xem xét giảm nhẹ, loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm theo quy định.

Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra về vấn đề này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Ủy ban nhận thấy việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm hình sự thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Hình sự và thuộc thẩm quyền của Quốc hội; việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm kỷ luật thuộc phạm vi quy định của Luật Cán bộ, công chức.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, đề xuất quy định về loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của thẩm phán và các chức danh tư pháp khác trong các luật có liên quan, bảo đảm phù hợp với thẩm quyền của Quốc hội và tính thống nhất trong pháp luật.

Thẩm phán có được bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp?

Một vấn đề khác, theo Chánh án Nguyễn Văn Quảng, trong quá trình xây dựng dự thảo nghị quyết, có 2 loại ý kiến về bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp đối với thẩm phán.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu. Ảnh: quochoi.vn

TAND Tối cao đề nghị quy định thẩm phán được bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp. Theo TAND Tối cao, bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp cần được xác định là một trong những cơ chế bảo đảm tài chính nhằm kịp thời hỗ trợ, bù đắp thiệt hại mà thẩm phán phải gánh chịu do bị xâm hại trong khi thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ, bổ sung cho các chế độ bảo vệ, hỗ trợ và bồi thường khác theo quy định của pháp luật.

“Việc thiết lập cơ chế này không nhằm thay thế hoặc làm giảm trách nhiệm của người gây thiệt hại, mà nhằm bảo đảm thẩm phán có nguồn tài chính kịp thời để khắc phục hậu quả khi rủi ro nghề nghiệp xảy ra”, TAND Tối cao nêu.

Loại ý kiến khác cho rằng pháp luật hiện chưa có loại hình “bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp”, vì vậy đề nghị cân nhắc quy định thẩm phán được “bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp” để phù hợp với loại hình bảo hiểm đã được pháp luật về kinh doanh bảo hiểm ghi nhận.

Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu cho biết Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng việc quy định “bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp” trong dự thảo nghị quyết.

Theo cơ quan thẩm tra, việc quy định “bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp” là vấn đề mới, quan trọng, cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá tác động, bảo đảm thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

“Trường hợp dự thảo nghị quyết quy định thì cũng chưa có cơ chế cụ thể để thực hiện”, ông Hiếu nói.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, luận giải các vấn đề có liên quan để đề xuất quy định “bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp” trong Luật Cán bộ, công chức, Luật Kinh doanh bảo hiểm…

Bảo vệ thẩm phán không phải là đặc quyền dành cho một chức danh

Cho ý kiến, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh bảo vệ thẩm phán không phải là đặc quyền dành cho một chức danh, mà hướng đến bảo vệ sự độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của tòa án.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh:quochoi.vn

Theo Chủ tịch Quốc hội, “rủi ro” trong hoạt động tố tụng không chỉ đặt ra với thẩm phán mà còn nhiều chức danh tư pháp khác. Vì vậy, cần rà soát để đảm bảo tính đồng bộ, tránh cùng một rủi ro nhưng mức độ bảo vệ lại khác nhau; đồng thời làm rõ cơ sở đề xuất chính sách bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhìn nhận bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp đối với thẩm phán là nội dung mới, các luật hiện hành chưa quy định, chưa có sự đồng thuận cao giữa các cơ quan.

Vì vậy, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị chưa quy định nội dung này trong dự thảo nghị quyết. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý đây là nội dung cần được quy định để thể chế hóa Quy định 183 của Bộ Chính trị.

Dự thảo nghị quyết quy định chung về việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của thẩm phán trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn. Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, quy định này sẽ thực hiện theo các luật của Quốc hội và quy định khác có liên quan.

Kết thúc phiên họp, 100% thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc dự thảo nghị quyết.