Vấn đề này được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt ra ngày 20/5, khi chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính về các nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 và cả nhiệm kỳ.

Nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI, Ủy ban Kinh tế và Tài chính có 71 thành viên, trong đó Thường trực Ủy ban có 23 thành viên.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, nếu không kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật, nhất là trong giai đoạn 2024-2025, nền kinh tế khó có thể đạt được kết quả tăng trưởng tích cực như thời gian qua.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh:

Điểm lại những kết quả nổi bật mà đất nước đạt được, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận, biểu dương những đóng góp quan trọng của Ủy ban Kinh tế và Tài chính trong việc tham gia tháo gỡ những “điểm nghẽn” về thể chế trong lĩnh vực kinh tế, tài chính.

Giám sát để khơi thông nguồn lực, không chỉ để chỉ ra sai phạm

Đề cập các nhiệm vụ trọng tâm còn lại trong năm cũng như cả nhiệm kỳ, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Kinh tế và Tài chính chủ động triển khai chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội khóa XVI, nhất là các dự án luật, nghị quyết có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách.

Ông đặc biệt lưu ý Ủy ban trong vấn đề tham mưu chính sách để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng hai con số, tạo dư địa cho phát triển nhưng không đánh đổi ổn định vĩ mô, an toàn tài chính, nợ công và chất lượng tăng trưởng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần làm rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương, cũng như trách nhiệm của Quốc hội trong việc ban hành các quyết sách, cơ chế nhằm thúc đẩy tăng trưởng.

“Các giải pháp đưa ra phải có cơ sở thực tiễn, có địa chỉ trách nhiệm, tránh chung chung, thiếu khả thi”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Liên quan tới công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu “giám sát để khơi thông nguồn lực”, không chỉ để chỉ ra sai phạm mà quan trọng hơn là phát hiện rõ điểm nghẽn, nguyên nhân và giải pháp.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi. Ảnh: P.Thắng

“Nguồn lực quốc gia đang nghẽn ở đâu? Nghẽn do luật, do phối hợp, do tâm lý sợ trách nhiệm hay do năng lực thực thi?”, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban phải trả lời cho được những câu hỏi đó.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần khẩn trương đổi mới mạnh phương thức thẩm tra, từ “thẩm tra hồ sơ” sang “thẩm tra chính sách”.

Theo đó, Ủy ban cần chuyển mạnh từ thẩm tra theo lối “đọc hồ sơ, góp ý kỹ thuật” sang thẩm tra dựa trên phân tích chính sách, dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo rủi ro.

“Mỗi báo cáo thẩm tra phải trả lời được mấy câu hỏi: chính sách này giải quyết vấn đề gì; tác động đến tăng trưởng, ngân sách, nợ công, doanh nghiệp, người dân ra sao; có tạo thêm thủ tục, chi phí tuân thủ không; có xung đột với luật khác không?”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Theo ông, báo cáo phải giảm mô tả, tăng phân tích; giảm nhận định chung, tăng số liệu; giảm góp ý dàn trải, tăng kiến nghị có trọng tâm; giảm phản ứng thụ động, tăng tham gia từ sớm, từ xa.

Kỷ luật tài chính phải nghiêm, nhưng chính sách phát triển phải mở

Nhấn mạnh về vấn đề giữ vững kỷ luật tài chính - ngân sách, mở đường cho phát triển, Chủ tịch Quốc hội lưu ý Ủy ban Kinh tế và Tài chính phải giúp Quốc hội thiết kế các cơ chế đủ an toàn để phát triển, đủ linh hoạt để khơi thông nguồn lực, đủ minh bạch để kiểm soát rủi ro, đủ trách nhiệm để tránh thất thoát, lãng phí.

“Kỷ luật tài chính phải nghiêm, nhưng chính sách phát triển phải mở; quản lý phải chặt, nhưng không được làm nghẽn nguồn lực; ổn định vĩ mô phải vững, nhưng không được bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng”, theo lời Chủ tịch Quốc hội.

Ông cũng yêu cầu Ủy ban Kinh tế và Tài chính tập trung giám sát vào một số lĩnh vực trọng tâm, như hiệu quả đầu tư công, nhất là các dự án quan trọng quốc gia và chương trình mục tiêu; thị trường tài chính, chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, bảo hiểm, ngân hàng, bất động sản.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính về các nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 và cả nhiệm kỳ. Ảnh: PT

Bên cạnh đó, theo Chủ tịch Quốc hội, cần giám sát hiệu quả chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, mô hình PPP và việc huy động nguồn lực xã hội.

Với các luật, nghị quyết đã được Quốc hội ban hành, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu theo dõi chặt chẽ quá trình thực thi. Nếu chính sách tốt nhưng triển khai chậm, không đi vào cuộc sống thì phải kiểm tra, làm rõ nguyên nhân và kiến nghị xử lý.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang diễn ra mạnh mẽ, Ủy ban cũng cần đi đầu trong số hóa, ứng dụng công nghệ, AI để nâng cao chất lượng thẩm tra, giám sát và phân tích chính sách.

Không thể tiếp tục làm theo lối cũ trong khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang phát triển rất nhanh, theo nhận định của Chủ tịch Quốc hội.

Về tổ chức bộ máy, biên chế, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh quan điểm phải bảo đảm điều kiện tốt nhất để Ủy ban hoàn thành nhiệm vụ, nhưng gắn với cơ cấu lại đội ngũ, nâng cao chất lượng, không chỉ tăng về số lượng.

Đồng thời, theo Chủ tịch Quốc hội, cần có cơ chế huy động chuyên gia, đặt hàng nghiên cứu, tổ chức tham vấn độc lập, xây dựng cơ sở dữ liệu kinh tế - tài chính phục vụ thẩm tra, giám sát.