(Thanh tra) - Chính phủ yêu cầu gắn chặt việc quản lý, sử dụng vốn đầu tư công với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030. Đây được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, sử dụng hiệu quả nguồn lực và hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 23/4/2026 về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gắn với hạch toán kinh tế - xã hội, đánh giá hiệu quả đầu tư; đồng thời thúc đẩy tiến độ xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030.
Chỉ thị được ban hành trong bối cảnh công tác đầu tư công thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực. Việc đánh giá hiệu quả đầu tư từng bước được chú trọng, góp phần bố trí vốn tập trung hơn, từng bước khắc phục tình trạng dàn trải, manh mún. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn tồn tại những hạn chế khi ở một số nơi, việc đánh giá hiệu quả chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến có dự án không phát huy hiệu quả, thậm chí có biểu hiện lãng phí.
Chỉ thị nhấn mạnh nguyên tắc: Việc hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội và đánh giá hiệu quả đầu tư phải được thực hiện xuyên suốt, từ khâu xác định nhu cầu, quyết định chủ trương đầu tư, phân bổ vốn, tổ chức thực hiện đến vận hành, khai thác sau khi dự án hoàn thành.
Theo đó, ngay từ khi đăng ký nhu cầu vốn, các bộ, ngành và địa phương phải làm rõ sự cần thiết, tính khả thi, hiệu quả của từng dự án, bảo đảm phù hợp với quy hoạch và xác định rõ nguồn vốn. Trong giai đoạn đề xuất chủ trương đầu tư, yêu cầu đặt ra là phải lượng hóa tối đa hiệu quả đầu tư, thay vì chỉ đánh giá định tính như trước đây.
Các nội dung đánh giá bao gồm: Hiệu quả kinh tế - xã hội, nhu cầu và phạm vi phục vụ, mục tiêu đầu tư, quy mô, công nghệ, tác động xã hội, môi trường, tổng mức đầu tư, cơ cấu nguồn vốn và chi phí vận hành sau đầu tư. Đối với các dự án có cấu phần xây dựng hoặc thực hiện theo phương thức đối tác công tư, việc triển khai phải tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật liên quan.
Một nguyên tắc quan trọng được đặt ra là: Dự án chỉ được bố trí vốn khi đã có quyết định chủ trương đầu tư và được đánh giá hiệu quả theo quy định.
Ở khâu thực hiện, Thủ tướng yêu cầu các cơ quan, đơn vị sử dụng vốn đầu tư công phải phát huy cao nhất trách nhiệm trong từng bước triển khai, bảo đảm tiến độ và chất lượng.
Các chủ đầu tư phải đăng ký nhu cầu vốn sát với khả năng thực hiện và giải ngân, chấm dứt tình trạng đăng ký vốn cao để giữ vốn nhưng không triển khai được, gây lãng phí nguồn lực ngân sách.
Cùng với đó, công tác giám sát, đánh giá đầu tư phải được thực hiện nghiêm túc theo quy định. Sau khi dự án hoàn thành, việc đánh giá kết thúc, đánh giá tác động cần được tiến hành đầy đủ nhằm rút ra bài học kinh nghiệm, làm rõ hiệu quả và tính bền vững của dự án so với mục tiêu ban đầu.
Yêu cầu công khai, minh bạch trong đầu tư công tiếp tục được nhấn mạnh nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương và phòng chống tham nhũng, tiêu cực.
Đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030, Chỉ thị nêu rõ yêu cầu rà soát lại toàn bộ danh mục dự án, bảo đảm tuân thủ nguyên tắc ưu tiên, tiêu chí và định mức theo quy định của pháp luật.
Theo đó, việc bố trí vốn phải dựa trên hiệu quả tài chính, hiệu quả kinh tế - xã hội và mức độ khả thi của từng dự án. Đối với các dự án khó lượng hóa hiệu quả, cần đánh giá đầy đủ tác động trực tiếp và gián tiếp đến tăng trưởng, an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh.
Một điểm đáng chú ý là yêu cầu giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021–2025, nhằm khắc phục tình trạng dàn trải, nâng cao hiệu quả đầu tư. Đồng thời, kế hoạch trung hạn sẽ dành khoảng 10% vốn dự phòng để tăng tính chủ động trong điều hành.
Ngân sách Trung ương sẽ ưu tiên cho các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia, dự án liên vùng có sức lan tỏa lớn. Trong khi đó, các địa phương được trao quyền chủ động hơn trong quyết định đầu tư, song phải bảo đảm cân đối nguồn lực và chịu trách nhiệm về hiệu quả.
Đối với vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài, nguyên tắc đặt ra là bố trí tập trung, có trọng điểm, ưu tiên các dự án lớn, có khả năng tạo chuyển biến rõ rệt cho vùng, địa phương.
Chỉ thị cũng yêu cầu rà soát các dự án đã chuẩn bị đầu tư trong giai đoạn trước nhưng chưa triển khai, kiên quyết loại bỏ các dự án kém hiệu quả, không cần thiết hoặc không còn khả thi.
Đặc biệt, trong bối cảnh ngân sách còn khó khăn, các bộ, ngành và địa phương phải tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có, hạn chế tối đa việc xây dựng trụ sở mới, bảo đảm sử dụng hiệu quả ngân sách và tránh lãng phí.
Đối với các nhiệm vụ thuộc Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các cơ quan được giao chủ trì phải làm rõ hiệu quả đầu tư, xác định cụ thể nhu cầu vốn, cơ cấu nguồn vốn và tiến độ thực hiện.
Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương khẩn trương hoàn thiện danh mục dự án, gửi đề xuất kế hoạch vốn về Bộ Tài chính trước ngày 15/5/2026. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính sẽ tổng hợp, báo cáo và trình Chính phủ phương án phân bổ trong tháng 6/2026.
Đồng thời, các cơ quan phải hoàn thiện thủ tục đầu tư các dự án trước ngày 20/6/2026 để bảo đảm đủ điều kiện phân bổ vốn.
Song song với đó, Bộ Tài chính được giao rà soát các vướng mắc về đầu tư công trong tháng 6/2026, nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý, trong đó có định hướng hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách Nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.
Các bộ, ngành phải khẩn trương hoàn thiện quy hoạch, ban hành tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật và hướng dẫn đánh giá hiệu quả đầu tư theo từng lĩnh vực. Các địa phương cũng phải chủ động xây dựng hướng dẫn phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Thủ tướng đề nghị Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên tăng cường giám sát đầu tư của cộng đồng, kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý các vi phạm trong quá trình triển khai dự án.
Thủ tướng Chính phủ lưu ý việc quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gắn với hạch toán kinh tế - xã hội, đánh giá hiệu quả đầu tư, xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 là nhiệm vụ chính trị quan trọng, đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
