Tại họp báo đã diễn ra công bố bộ nhận diện 50 năm quan hệ Việt Nam - UNESCO. Ảnh: T.L

Thảo luận về tính xác thực trong bảo tồn di sản

Ngày 22/9, tại Hà Nội diễn ra họp báo thông tin về Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực.

Hội nghị Đối thoại Châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực tại Hà Nội và Ninh Bình do Uỷ ban quốc gia UNESCO Việt Nam, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, UBND thành phố Hà Nội, UBND thành phố Ninh Bình phối hợp với Trung tâm Di sản thế giới, Văn phong UNESCO Hà Nội tổ chức.

Hội nghị dự kiến quy tụ khoảng 250 đại biểu và chuyên gia trong nước, quốc tế, gồm đại diện các cơ quan Chính phủ, chuyên gia di sản, đơn vị quản lý di sản, nhà nghiên cứu, đại diện cộng đồng, chủ thể nắm giữ tri thức và thanh niên.

Các đại biểu sẽ trao đổi về cách hiểu, đánh giá và bảo vệ tính xác thực trong hệ thống Di sản Thế giới, qua đó đóng góp kinh nghiệm của khu vực vào những thảo luận hiện nay trên toàn cầu.

Hơn ba thập kỷ kể từ khi Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua năm 1994, bối cảnh bảo tồn di sản đã có nhiều thay đổi. Các thực hành văn hóa đang được duy trì, tri thức địa phương, mối liên hệ tâm linh và quan hệ giữa con người với thiên nhiên ngày càng có vai trò quan trọng trong nhận diện và lý giải giá trị di sản.

Cùng với đó, biến đổi khí hậu, xung đột, thiên tai, đô thị hóa, du lịch và công nghệ mới đang đặt ra những vấn đề mới đối với việc đánh giá và bảo vệ tính xác thực của di sản.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam phát biểu tại họp báo. Ảnh: T.L

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng, tính xác thực có vai trò nền tảng trong cách chúng ta nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, và cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại. Châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Hội nghị này có thể góp phần chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành các cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có thể áp dụng trong toàn bộ hệ thống Di sản Thế giới.

Tại hội nghị, các đại biểu sẽ xem xét mức độ phù hợp của những cách tiếp cận hiện nay trước thực tiễn bảo tồn di sản, trong đó có công tác phục dựng sau xung đột hoặc thiên tai, di sản sống và vai trò của cộng đồng trong gìn giữ các giá trị di sản.

Các trường hợp nghiên cứu so sánh điển hình, nhóm làm việc chuyên môn và phân tích thực địa sẽ giúp kiểm chứng những cách tiếp cận hiện hành qua các bối cảnh di sản cụ thể, từ đó xác định những lĩnh vực cần tiếp tục hoàn thiện và hướng dẫn.

Hướng tới xây dựng Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực

Một kết quả quan trọng được đặt ra tại Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực là đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực, đưa ra hướng dẫn thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng Danh sách đề cử dự kiến, lập Hồ sơ đề cử, cũng như bảo tồn, quản lý và giám sát các di sản.

Theo bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, hội nghị là diễn đàn để các nước châu Á - Thái Bình Dương đưa ra quan điểm của mình, đưa ra quan điểm của khu vực và chia sẻ cùng cộng đồng quốc tế.

Bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam phát biểu tại họp báo. Ảnh: T.L

Bà Lê Thị Hồng Vân cho biết, từ năm 1972, khi Công ước Di sản thế giới ra đời, 3 yếu tố then chốt để quyết định việc di sản được công nhận là di sản thế giới và có giá trị toàn cầu là tính xác thực, tính toàn vẹn và kế hoạch quản lý di sản.

Tính xác thực là một trong ba nhân tố cốt lõi để một di sản có thể trở thành di sản thế giới. Trong bối cảnh hiện nay, quan điểm về di sản, đặc biệt là tính xác thực, đã dần được củng cố và phát triển thông qua các văn kiện như Hiến chương Venice, Văn kiện Nara.

“Lần này, chúng ta gặp nhau để đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội trong bối cảnh tác động của đô thị hóa, của biến đổi khí hậu và thiên tai. Vấn đề đặt ra hiện nay đối với công tác bảo tồn cũng như phát huy giá trị di sản thế giới là các vấn đề toàn cầu chứ không phải chỉ riêng với Việt Nam hay đối với bất kỳ quốc gia nào”, bà Vân nói.

Bà Vân cho biết thêm, hội nghị lần này là diễn đàn để các nước châu Á - Thái Bình Dương đưa ra quan điểm của mình, đưa ra quan điểm của khu vực để chia sẻ cùng với cả cộng đồng.

Mục tiêu rộng hơn của hội nghị là thúc đẩy việc đánh giá tính xác thực theo hướng nhất quán, bao trùm và dựa trên minh chứng trong những bối cảnh văn hóa khác nhau; đồng thời bảo đảm các yêu cầu về “giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn, cơ chế bảo vệ và quản lý hiệu quả”.

Những kết quả này được kỳ vọng đóng góp vào nỗ lực xây dựng một Danh sách Di sản Thế giới có tính đại diện, cân bằng và đáng tin cậy hơn.

Toàn cảnh họp báo. Ảnh: T.L

Với hệ thống Di sản Thế giới và thiên nhiên đa dạng cùng nhiều năm kinh nghiệm trong công tác bảo tồn, Việt Nam mang đến những bài học thực tiễn phù hợp với nội dung thảo luận của Hội nghị.

Chương trình sẽ xem xét trường hợp Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội và tiếp tục tại Ninh Bình với hoạt động khảo sát thực địa chuyên môn.

Hội nghị diễn ra trong năm Việt Nam và UNESCO kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác. Cũng trong năm 2026, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua Nghị quyết phát động Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững giai đoạn 2027-2036, sáng kiến do Việt Nam khởi xướng.

Việc đăng cai Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực tạo thêm diễn đàn để kinh nghiệm và góc nhìn của Việt Nam đóng góp vào tiến trình thúc đẩy vai trò của văn hóa trên toàn cầu.