Từ năm 2006 đến nay “Bệnh viện Tai Mũi Họng cơ sở 2” hoạt động ngay tại căn nhà của mẹ con bà Sứ. Trong ảnh: Người dân đến khám chữa bệnh. Ảnh: Trúc Lâm

Về mặt đạo lý, căn nhà 157 Trần Quốc Thảo, quận 3, TP Hồ Chí Minh có diện tích khuôn viên 492m2 là của vợ chồng bà Thái Huỳnh Cư và ông Lâm Quang Thông đứng tên. Trong kháng chiến chống Mỹ, bà Cư là cơ sở của Ban Binh vận miền Nam và hoạt động trong Ban Điệp báo Khu Sài Gòn - Gia Định. Trong khi đang hoạt động thì bà Cư mắc bệnh ung thư nên đã lập “Tờ ủy quyền tổng quát” cho người con gái duy nhất là Lâm Thị Sứ toàn quyền quản lý sử dụng, để bà sẵn sàng ra nước ngoài chữa bệnh.

Tuy nhiên, do yêu cầu của cách mạng, bà Cư đã tự nguyện ở lại hoạt động cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Trước khi xuất cảnh (năm 1978) sang Pháp chữa bệnh hợp pháp, bà Cư đã hiến toàn bộ tài sản (bao gồm 13 căn phố tọa lạc tại Bến Tre) cho chính quyền cách mạng, chỉ để lại căn nhà 157 Trần Quốc Thảo, TP Hồ Chí Minh cho con gái và các cháu quản lý sử dụng và làm nhà thờ họ tộc họ Thái. Tờ khai nhân khẩu do UBND Cách mạng quận 3 lập năm 1975 xác nhận, trong căn nhà của mẹ con bà Sứ có 8 người (bao gồm bà Ngà, bà Phượng cháu gọi bà Cư bằng cô ruột và được bà Cư nhận làm con nuôi) cư trú vĩnh viễn. Do căn bệnh hiểm nghèo và việc chữa trị bị chậm trễ nên bà Cư đã mất vào năm 1985, hiện di ảnh của bà đang trên bàn thờ tại nhà 157 Trần Quốc Thảo.

Vậy nhưng, ngày 24/7/1995, UBND TP Hồ Chí Minh ban hành Quyết định 66925/QĐ “xác lập quyền sở hữu của Nhà nước thuộc diện xin giao xuất cảnh” đối với căn nhà vừa nêu. Tiếp theo, ngày 17/12/2003, UBND TP ban hành tiếp Quyết định 5469/QĐ “thu hồi căn nhà 157 (và căn nhà 157 Bis) Trần Quốc Thảo, giao cho Sở Y tế đầu tư xây dựng mở rộng Bệnh viện Tai Mũi Họng”. Cả 2 quyết định đều không nêu tên và không gửi cho gia đình bà Cư chủ sở hữu căn nhà.

Ngày 31/10/2006, dưới sự chỉ đạo của UBND quận 3, một lực lượng hùng hậu bao gồm công an, dân phòng… ngang nhiên tiến hành cưỡng chế chiếm toàn bộ diện tích phòng khách cùng khuôn viên căn nhà và treo biển bệnh viện mà không hề có quyết định của cấp thẩm quyền. Hiện trong căn nhà 157 vừa nêu, bên cạnh 2 hộ gia đình bà Ngà, bà Phượng đang sinh sống là 2 phòng khám và phát thuốc của “Bệnh viện Tai Mũi Họng cơ sở 2” đang hoạt động.

Dư luận người dân trên địa bàn thành phố vẫn chưa hết xôn xao “không hiểu đạo lý nào mà người ta lại hành xử như vậy” đối với gia đình có công cách mạng.

Về mặt pháp lý, căn nhà 157 Trần Quốc Thảo nguyên là của vợ chồng bà Cư đã được Nhà nước Việt Nam Cộng hòa cấp Bằng khoán điền thổ số 1812 ngày 21/8/1961.

Ngày 14/9/1973, bà Cư đã lập “Tờ ủy quyền tổng quát” cho con gái Lâm Thị Sứ toàn quyền quản lý và sử dụng (có Phòng Chưởng khế Sài Gòn xác nhận). Tại Tờ khai nhân khẩu do UBND Cách mạng quận 3 lập năm 1975 xác nhận, căn nhà của mẹ con bà Sứ có 8 người cư trú vĩnh viễn.

Theo đơn của bà Sứ gửi Thủ tướng Chính phủ “đối với căn nhà 157 Trần Quốc Thảo gia đình chúng tôi không có ý định hiến cho Nhà nước, vì đây là căn nhà duy nhất còn lại để thờ tự ông bà”. Vậy nhưng, ngày 24/7/1995 UBND TP Hồ Chí Minh “căn cứ Pháp lệnh (không số) của Hội đồng Nhà nước ngày 26/3/1991; Quyết định 297/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ngày 2/10/1991; Quyết định 111/CP của Hội đồng Chính phủ ngày 14/4/1977” để ban hành Quyết định 66925/QĐ về “xác lập quyền sở hữu Nhà nước” đối với căn nhà 157 Trần Quốc Thảo và giao cho Sở Nhà đất quản lý.

Liên quan đến những “căn cứ” vừa nêu, cần chỉ ra rằng: Một, đối với Quyết định 111/CP ngày 14/4/1977 của Hội đồng Chính phủ chỉ áp dụng cho những đối tượng thuộc diện 2/IV, theo đó: “Nhà cửa, đất đai của sĩ quan nguỵ quân cấp từ thiếu tá trở lên; sĩ quan cảnh sát từ cấp trung uý trở lên; cán bộ thuộc bộ máy cai trị của nguỵ quyền đã giữ chức vụ, từ chủ sự phòng cơ quan T.Ư, ty phó, quận phó trở lên; các phần tử ác ôn, mật vụ, tình báo, chiêu hồi cố tình phản cách mạng đều do Nnà nước trực tiếp quản lý”. Căn nhà là của gia đình bà Cư là người có công với cách mạng, nếu UBND TP “liệt bà Cư vào những đối tượng thuộc diện 2/IV” chăng nữa, thì quyết định vừa nêu cũng đã hết hiệu lực từ ngày 19/12/1980.

Hai, nếu UBND TP Hồ Chí Minh cho rằng căn nhà 157 Trần Quốc Thảo “thuộc diện quản lý nhưng chưa có quyết định quản lý” theo Quyết định 297/CT ngày 2/10/1991 của Hội đồng Bộ trưởng về việc giải quyết một số vấn đề về nhà ở”, thì ngày 5/10/1991, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư 383/TT hướng dẫn thi hành Quyết định 297/CT như sau: “Nhà ở trong diện cải tạo nhưng cho đến ngày 1/7/1991 mà Nhà nước không tiến hành các thủ tục quản lý và thực tế cơ quan Nhà nước không quản lý hoặc sử dụng (thường gọi là cải tạo sót) thì Nhà nước vẫn công nhận quyền sở hữu của chủ nhà, và họ có quyền định đoạt nhà ở của mình theo quy định của pháp luật”.

Ba, Pháp lệnh Nhà ở của Hội đồng Nhà nước ngày 26/3/1991 là “để bảo đảm quyền có nhà ở, bảo vệ quyền sở hữu nhà ở của công dân, khuyến khích mọi tổ chức, cá nhân phát triển quỹ nhà ở”. Chính UBND TP Hồ Chí Minh đã “căn cứ” Pháp lệnh nêu trên để ban hành Quyết định 1488/QĐ ngày 17/5/1994 kèm theo auy định quản lý nhà sở hữu tư nhân trên địa bàn.

Theo đó, tại Điều 2 quy định: “Nhà nước công nhận và bảo hộ quyền sở hữu nhà của cá nhân được tạo lập thông qua việc xây dựng, mua, nhận quyền thừa kế, được cho, tặng theo quy định của pháp luật”, và tại Điều 5.1 chỉ rõ: “Bằng khoán điền thổ có tên chủ sở hữu căn nhà; văn tự mua bán chuyển nhượng quyền sở hữu nhà, có chính quyền cũ ký trước bạ là các chứng từ hợp lệ về quyền sở hữu nhà”.

Như vậy, việc UBND TP Hồ Chí Minh căn cứ vào văn bản quy phạm pháp luật đã hết hiệu lực, cũng như áp dụng không đúng những văn bản quy phạm pháp luật của cấp trên và của chính UBND TP để ban hành Quyết định 66925/QĐ ngày 24/7/1995 về “xác lập quyền sở hữu nhà nước” đối với căn nhà 157 Trần Quốc Thảo của mẹ con bà Sứ là vừa vi phạm pháp luật, vừa ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân đã được pháp luật bảo hộ.

Bài 3: TP “chưa giải quyết” khiếu nại, quận “đã tính chuyện” bồi thường

Trúc Lâm