Cần nhân rộng các mô hình tốt để RAT thực sự an toàn khi đến tay người tiêu dùng. Ảnh: Tràng An

Lợi nhuận trung bình khoảng từ 180 - 200 triệu đồng/ha/năm từ trồng rau VietGAP, ông Trần Đức Vinh, Chủ nhiệm HTX Yên Mỹ, huyện Thanh Trì, Hà Nội, khẳng định cao hơn khoảng 50 triệu đồng/ha so với cách trồng rau thông thường. Hiệu quả thấy rõ từ việc trồng rau VietGAP khiến diện tích gần 3ha trồng thí điểm ban đầu, nay đã lên tới 13ha, thu hút tới 144 hộ tham gia. Ngoài lợi ích kinh tế, người nông dân còn được tập huấn kỹ thuật sản xuất, ghi chép nhật ký đồng ruộng. Bản thân HTX Yên Mỹ được hỗ trợ nâng cấp điều kiện sơ chế, bảo đảm an toàn.

Mô hình trồng rau VietGAP ở HTX Yên Mỹ được Cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (Nafiqad), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) chọn là mô hình thí điểm sản xuất rau an toàn (RAT) theo hướng VietGAP từ năm 2010 đến nay. Ngoài trường hợp này, Nafiqad còn triển khai xây dựng nhiều mô hình sản xuất chuỗi rau quả, thịt an toàn tại 8 tỉnh, TP trên cả nước. Đến nay, đã hình thành 13 mô hình điểm rau, quả tại Hà Nội, Lâm Đồng, TP Hồ Chí Minh, Thanh Hóa, Đồng Nai, Tiền Giang, Bắc Giang được chứng nhận VietGAP; 11 trại chăn nuôi lợn và 9 trại gà đã được chứng nhận VietGAHP. Tổng sản lượng các loại sản phẩm an toàn đạt khoảng 28.000 tấn/năm. 

Nhiều cán bộ Nafiqad chia sẻ, do tuân thủ quy trình công nghệ nên các vật tư đầu vào của sản xuất theo VietGAP, VietGAHP thấp hơn so với sản xuất thông thường nhưng lợi nhuận lại cao hơn. Nhiều sản phẩm như rau muống, vải thiều, xoài... có giá trị tăng từ 12 - 14% so với trước. Đặc biệt, tham gia mô hình sản xuất chuỗi, bước đầu các hộ nông dân, HTX được hỗ trợ về đầu ra cho sản phẩm. Riêng tại Hà Nội, sản phẩm RAT được đưa vào tiêu thụ thông qua hệ thống sàn giao dịch rau quả và thực phẩm an toàn Hà Nội (sanbanbuon.vn) phục vụ người dân.

Dù vậy, các chuỗi sản xuất, kinh doanh rau quả, thịt an toàn vẫn bộc lộ điểm yếu về liên kết giữa các khâu, nhất là tiêu thụ sản phẩm. "Tại HTX Yên Mỹ, ngoài sanbanbuon.vn, RAT VietGAP vẫn phải đưa ra các chợ đầu mối tiêu thụ và chịu sự cạnh tranh của rau thường. Vấn đề đặt ra cần tháo gỡ là kết nối sản xuất đến tiêu dùng và quản lý chất lượng theo chuỗi”, ông Nguyễn Hồng Anh, Phó Chi Cục trưởng Chi cục Bảo vệ thực vật Hà Nội nhận định.

Các chuyên gia cũng cho rằng, hầu hết các dự án đầu tư phát triển rau, thịt an toàn chỉ tập trung cho khâu sản xuất mà chưa quan tâm đến thị trường tiêu thụ; đặc biệt, quy trình VietGAP, VietGAHP đòi hỏi người nông dân phải có nhật ký đồng ruộng, ghi chép chi tiết quá trình sản xuất, chăm bón, thu hoạch… trên thực tế, vẫn còn hộ sản xuất chưa thực hiện tốt việc này nên cần cơ chế hướng dẫn, giám sát chặt chẽ hơn.

Theo ông Nguyễn Như Tiệp, Cục trưởng Nafiqad, để các mô hình chuỗi hoạt động lâu bền, các bên cần thực hiện đúng cam kết, hỗ trợ nhau trong sản xuất và tiêu thụ. Bên cạnh đó, người tiêu dùng cũng phải có ý thức sử dụng sản phẩm sạch, tiêu thụ các sản phẩm có chứng nhận để bảo đảm an toàn cho bữa ăn gia đình.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Thị Xuân Thu đánh giá, dự án này có phương thức tiếp cận mới toàn diện, không chỉ hỗ trợ về kỹ thuật mà còn hỗ trợ tổ chức lại sản xuất hướng đến mô hình chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm. Trong đó, xây dựng các liên kết ngang, liên kết dọc để kiểm soát tốt an toàn thực phẩm từ sản xuất đến đầu ra, nhất là những khâu, công đoạn có nguy cơ mất an toàn thực phẩm cao. Trên cơ sở thành công của dự án, Bộ NN&PTNT sẽ nhân rộng các mô hình ra nhiều địa phương khác, hướng tới bảo đảm chất lượng nông sản phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Tràng An