Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Quảng Ninh, người dân và doanh nghiệp được hỗ trợ, hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, thực hiện thủ tục hành chính theo hướng thuận tiện, minh bạch hơn. Ảnh: Hoàng Hưng

Trong chưa đầy một tháng, ngay sau chỉ đạo của Chính phủ, nhiều bộ, ngành đã đồng loạt rà soát, đề xuất cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và quy trình trung gian trong nhiều lĩnh vực. Theo các chuyên gia kinh tế, điểm đáng chú ý của đợt cải cách lần này không chỉ nằm ở tốc độ triển khai, mà còn ở định hướng chuyển từ tư duy quản lý sang phục vụ, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và giảm chi phí thực chất cho doanh nghiệp.

Cải thiện môi trường kinh doanh, mở thêm dư địa tăng trưởng

Trả lời Báo Thanh tra, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), đánh giá đợt cải cách lần này đã phát đi tín hiệu chính sách tích cực và kịp thời. Theo ông Huy, khi thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, quy trình minh bạch hơn và chi phí tuân thủ giảm xuống, doanh nghiệp có thể cảm nhận rõ sự thay đổi trong cách tiếp cận của bộ máy hành chính.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), chia sẻ quan điểm về vai trò của cải cách thủ tục hành chính đối với môi trường kinh doanh. Ảnh: H.Q

"Ở góc độ vận hành, cải cách lần này đã bước đầu tác động vào 'chi phí ẩn', bao gồm thời gian chờ đợi, chi phí cơ hội và sự bất định trong quy trình.

Việc giảm những chi phí này giúp doanh nghiệp tăng khả năng dự báo, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Với khu vực hộ kinh doanh, đây cũng là cơ hội để từng bước gia nhập khu vực chính thức với chi phí thấp hơn và môi trường minh bạch hơn", ông Huy nhìn nhận.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cho rằng việc tiếp tục rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong các lĩnh vực như môi trường, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, khu công nghiệp, cụm công nghiệp không chỉ là yêu cầu điều hành, mà còn thể hiện quyết tâm cải cách nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho nền kinh tế.

Theo ông Long, để duy trì đà tăng trưởng cao, cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản thể chế, đồng thời tạo điều kiện giải phóng nguồn lực từ người dân, doanh nghiệp và toàn xã hội.

"Cắt giảm thủ tục hành chính chính là cắt giảm chi phí thể chế cho nền kinh tế. Một môi trường thủ tục thông thoáng không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, mà còn củng cố niềm tin đầu tư", ông Long nhận định.

Cải cách hành chính cần chuyển từ "kiểm soát" sang "đồng hành"

Theo các chuyên gia, bên cạnh những chuyển biến tích cực bước đầu, cải cách thủ tục hành chính cần tiếp tục được triển khai theo hướng đồng bộ, bền vững và chú trọng hiệu quả thực chất trong quá trình thực thi. Việc triển khai nhanh, nếu thiếu cơ chế duy trì và giám sát hiệu quả có thể dẫn tới chênh lệch trong thực thi giữa các địa phương hoặc phát sinh thêm những rào cản không chính thức. Vì thế, giá trị lớn nhất của đợt cải cách này không chỉ nằm ở kết quả trước mắt, mà còn ở việc đặt nền móng cho một chuẩn mực mới về tốc độ xử lý, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng cải cách thủ tục hành chính cần hướng tới giảm chi phí thực chất cho doanh nghiệp và người dân. Ảnh: H.Q

Chuyên gia kinh tế PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý nặng tiền kiểm, trùng lặp và hình thức sang quản lý dựa trên rủi ro. Theo ông Long, những dự án có nguy cơ cao cần được kiểm soát chặt, trong khi các hoạt động ít rủi ro nên được xử lý nhanh hơn; sai phạm phải được hậu kiểm nghiêm minh để vừa bảo đảm an toàn xã hội, vừa tránh biến thủ tục thành rào cản phát triển.

Ông Long cũng cho rằng một trong những giải pháp quan trọng là thúc đẩy số hóa thực chất quy trình hành chính. Theo đó, số hóa không chỉ dừng ở việc đưa biểu mẫu giấy lên môi trường mạng, mà cần tái thiết kế quy trình theo hướng giảm tiếp xúc trực tiếp, giảm giấy tờ trùng lặp, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan và công khai tiến độ xử lý hồ sơ.

Theo ông Long, khi toàn bộ quá trình được ghi nhận trên hệ thống, người dân và doanh nghiệp có thể theo dõi hồ sơ đang được xử lý ở đâu, ai chịu trách nhiệm và nguyên nhân chậm trễ nếu có, thì dư địa cho nhũng nhiễu sẽ dần bị thu hẹp.

Cùng với đó, ông Long đề xuất cần công khai các chỉ số cải cách tại từng bộ, ngành, địa phương như tỷ lệ hồ sơ đúng hạn, trễ hạn, số lần yêu cầu bổ sung hồ sơ, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, số phản ánh được xử lý hay số cán bộ bị xử lý vì gây phiền hà.

"Thước đo quan trọng nhất là người dân có bớt đi lại không, doanh nghiệp có bớt chờ đợi không, chi phí tuân thủ có giảm không và niềm tin vào bộ máy công quyền có tăng lên không?", ông Long nói.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng để duy trì đà cải cách và tránh hình thức, cần xây dựng văn hóa cải cách liên tục trong bộ máy hành chính.

Theo ông Huy, cải cách không chỉ là những thay đổi lớn mang tính đột phá, mà còn đến từ những điều chỉnh nhỏ nhưng thường xuyên trong từng quy trình, như cắt giảm một bước trung gian, rút gọn biểu mẫu hay giảm một lần đi lại cho người dân và doanh nghiệp.

Ông Huy cũng nhấn mạnh vai trò của số hóa và khai thác dữ liệu lớn trong nâng cao hiệu quả quản lý. Khi dữ liệu được liên thông, hệ thống có thể đo lường hiệu quả xử lý hồ sơ theo thời gian thực, phát hiện điểm nghẽn, tối ưu quy trình và giảm đầu mối xử lý. Đây được xem là nền tảng để giảm thời gian và chi phí thực chất cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân.

Bên cạnh đó, chuyên gia này cho rằng cần thiết lập cơ chế phản hồi trực tuyến từ người sử dụng dịch vụ công. Việc tích hợp đánh giá sau mỗi giao dịch hành chính sẽ giúp cơ quan quản lý có thêm dữ liệu thực tiễn để điều chỉnh, đồng thời tạo động lực cải tiến liên tục.

Ngoài ra, việc tiếp tục rà soát các quy định còn chồng chéo, chưa rõ ràng, đặc biệt là những điều kiện kinh doanh tồn tại dưới dạng "ẩn", cũng được xem là yêu cầu quan trọng nhằm giảm khác biệt trong thực thi giữa các địa phương.

Theo ông Huy, việc kết hợp giữa số hóa, dữ liệu liên thông, cơ chế cảnh báo sớm và văn hóa cải cách sẽ giúp hệ thống chuyển từ phản ứng sang chủ động, từ kiểm soát sang đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp.

"Cải cách hành chính, nếu được tiếp cận như một quá trình liên tục, có đo lường, có phản hồi và có điều chỉnh, sẽ không chỉ dừng lại ở việc giảm thủ tục, mà còn góp phần hình thành một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có sức cạnh tranh cao", ông Huy nhìn nhận.

Bài 3: Các bộ, ngành quyết liệt triển khai cải cách thủ tục hành chính vì người dân, doanh nghiệp