Đến cuối năm 2025, cả nước sẽ có khoảng 3.000 km cao tốc được đưa vào khai thác, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện khung hạ tầng chiến lược quốc gia. Ảnh: VGP

Trục kết nối chiến lược xuyên suốt đất nước

Trong bức tranh tổng thể phát triển hạ tầng giao thông đường bộ, cao tốc Bắc - Nam phía Đông được xác định là dự án quan trọng bậc nhất trong nhiều thập kỷ qua. Giai đoạn 2021-2025, dự án gồm 12 dự án thành phần, trong đó 10 dự án đang tập trung hoàn thành để đưa vào khai thác, trải dài từ Hà Tĩnh đến Cần Thơ.

Khi hoàn thành, tuyến cao tốc này sẽ hình thành trục kết nối liên tục, tốc độ cao giữa các trung tâm kinh tế lớn, từng bước thay thế vai trò quá tải của Quốc lộ 1, rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa và đi lại Bắc - Nam.

So với giai đoạn 2017-2020 còn gặp nhiều vướng mắc về cơ chế đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và giải phóng mặt bằng, giai đoạn 2021–2025 cho thấy sự thay đổi rõ nét trong cách tiếp cận và tổ chức thực hiện. Giải phóng mặt bằng được xác định là “điều kiện tiên quyết”, các địa phương vào cuộc sớm, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Nhờ đó, nhiều đoạn tuyến đạt tiến độ khả quan, từng bước được thông xe kỹ thuật và đưa vào khai thác.

Khi hoàn thành đồng bộ, cao tốc Bắc - Nam không chỉ góp phần giảm chi phí logistics – vốn vẫn ở mức cao so với khu vực – mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho các địa phương dọc tuyến. Các khu công nghiệp, trung tâm logistics, đô thị vệ tinh có điều kiện hình thành và phát triển nhanh hơn nhờ khả năng kết nối thuận lợi với cảng biển, sân bay và cửa khẩu quốc tế. 

Là phân đoạn đầu của trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông, dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng được khởi công vào ngày 21/4/2024, đi qua 11 xã, phường của tỉnh Lạng Sơn. Ảnh: Quang Dân.

Vượt thách thức để về đích 3.000 km cao tốc

Phát biểu tại tọa đàm “Sức bật từ 3.000 km cao tốc”, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn nhấn mạnh, năm 2025 là năm cuối của nhiệm kỳ 2021–2025, giai đoạn mà đầu tư kết cấu hạ tầng được Đảng, Nhà nước xác định là một trong những đột phá chiến lược để phát triển kinh tế – xã hội.

Ngành Giao thông Vận tải được giao thực hiện nhiều công trình trọng điểm quốc gia trong bối cảnh đầy biến động với hàng loạt thách thức chưa từng có, từ hạn chế nguồn lực, tác động của đại dịch Covid-19, biến động giá vật tư, vật liệu đến những ảnh hưởng ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. 

Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ; sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương; đặc biệt là sự đồng thuận, ủng hộ của Nhân dân vùng dự án đi qua, các khó khăn từng bước được tháo gỡ. Nhiều dự án đã “vượt nắng, thắng mưa” để về đích đúng tiến độ.

Theo kế hoạch, đến cuối năm 2025, cả nước sẽ có khoảng 3.000 km cao tốc được đưa vào khai thác, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện khung hạ tầng chiến lược quốc gia.

Đây không chỉ là thành quả về xây dựng kết cấu hạ tầng, mà còn thể hiện ý chí, quyết tâm trong việc từng bước hình thành mạng lưới hạ tầng đồng bộ, liên thông, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phục vụ tốt hơn nhu cầu đi lại, giao thương của Nhân dân.

Ở góc độ chuyên gia, PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam cho rằng, việc hoàn thành mục tiêu 3.000 km cao tốc vào năm 2025 phản ánh sự trưởng thành vượt bậc không chỉ về cơ chế, chính sách mà còn ở năng lực của các nhà thầu thi công. Việc nhìn thẳng vào thực tiễn, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn về vật liệu, đấu thầu, chỉ định thầu cùng với áp dụng cơ chế đặc thù đã tạo ra chuyển biến rõ rệt.

Bên cạnh đó, các nhà đầu tư, nhà thầu đã đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đầu tư thiết bị, máy móc hiện đại và triển khai nhiều sáng kiến thi công mới, từng bước thay thế các công nghệ lạc hậu trước đây. Khoa học công nghệ được xem là yếu tố quan trọng góp phần hiện thực hóa mục tiêu 3.000 km cao tốc.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Lê Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, qua thực tiễn triển khai các dự án, đặc biệt là cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 1, nhiều vấn đề về thủ tục đầu tư, chuẩn bị mặt bằng, vật liệu, nguồn lực tài chính và tổ chức thi công đã được nhận diện rõ. Trên cơ sở đó, các khó khăn từng bước được tháo gỡ bằng các nghị quyết cụ thể của Quốc hội, Chính phủ.

Cơ quan chuyên môn của Bộ Xây dựng đã tham mưu, thẩm tra hồ sơ thiết kế với tinh thần “đến đâu xử lý đến đó”, rút ngắn thời gian ở mức kỷ lục. Cùng với đó là việc áp dụng cơ chế đặc thù trong cấp mỏ vật liệu, rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hệ thống định mức, thông tư hướng dẫn, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông quy mô lớn.

Hoàn thành mục tiêu 3.000 km đường bộ cao tốc vào cuối năm 2025 là nền tảng quan trọng để Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển hạ tầng cao hơn trong giai đoạn 2026–2030. Ảnh: Quang Dân

Từ 3.000 km cao tốc đến tầm nhìn hạ tầng 2026-2030

Hoàn thành mục tiêu 3.000km đường bộ cao tốc vào cuối năm 2025 là nền tảng quan trọng để Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển hạ tầng cao hơn trong giai đoạn 2026–2030. Trên trục Bắc – Nam đã hình thành, trọng tâm tiếp theo là mở rộng các tuyến kết nối ngang, tăng cường liên thông vùng và hoàn thiện mạng lưới cao tốc tại những khu vực còn hạn chế về hạ tầng, đặc biệt là đồng bằng sông Cửu Long.

Tại đồng bằng sông Cửu Long, cao tốc được kỳ vọng sẽ tạo cú hích tháo gỡ điểm nghẽn phát triển, rút ngắn thời gian kết nối với TP HCM, các cảng biển, sân bay và trung tâm logistics, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực nông nghiệp - xuất khẩu trọng điểm này.

Song song với đó, các tuyến vành đai tại Hà Nội, TP HCM và các đô thị lớn tiếp tục đóng vai trò tái cấu trúc không gian phát triển, giảm áp lực giao thông nội đô và mở rộng dư địa hình thành các đô thị vệ tinh, khu công nghiệp mới. 

Ở tầm nhìn dài hạn, mạng lưới cao tốc giai đoạn 2026-2030 sẽ được phát triển theo hướng đồng bộ, liên thông đa phương thức, gắn kết chặt chẽ với đường sắt, cảng biển và hàng không, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững và hội nhập sâu rộng của nền kinh tế.