(Thanh tra) - Trong 5 năm tới, sự bùng nổ của AI và tự động hóa sẽ đào thải những lao động chậm thích nghi. Giải pháp then chốt là mô hình đào tạo theo "đơn đặt hàng" của doanh nghiệp. AI và tự động hóa đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc thị trường lao động với tốc độ nhanh chưa từng có
Sự phát triển của công nghệ, chuyển đổi số và đặc biệt là sự bùng nổ của AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên thị trường lao động, sẽ bất lợi cho lao động chậm thích nghi, cũng như trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, theo ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ).
Tái cấu trúc thị trường lao động với tốc độ nhanh chưa từng có
Theo các chuyên gia, AI và tự động hóa đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc thị trường lao động với tốc độ nhanh chưa từng có. Nhiều công việc có nguy cơ bị thay thế, song đồng thời cũng mở ra những ngành nghề mới.
Theo ông Thành, sự bùng nổ của AI đang tác động rõ nét đến năm nhóm lĩnh vực gồm: Dịch vụ khách hàng, telesale và tổng đài; hành chính, kế toán, nhập liệu; sáng tạo nội dung và dịch thuật; công nghệ thông tin; sản xuất và logistics.
Đối với phụ nữ và thanh niên, AI ảnh hưởng đến nhiều ngành nghề, trong đó có bốn nhóm chịu tác động rõ nhất.
Đáng lo ngại nhất, theo các chuyên gia, là khối hành chính - văn phòng và kế toán cơ bản. Đây là lĩnh vực có tỷ lệ lao động nữ cao, với nhiều vị trí làm việc theo quy trình nên dễ được AI hỗ trợ hoặc thay thế. Hiện nay, các hệ thống AI có thể xử lý nhiều nghiệp vụ nhanh và hiệu quả hơn, khiến nhu cầu lao động ở một số vị trí giảm đáng kể.
Thứ hai, là lĩnh vực dịch vụ khách hàng, bán lẻ và bán buôn. Đây chủ yếu là những công việc phổ thông, không đòi hỏi trình độ chuyên môn cao. Nhiều khâu đã được thay thế bằng các hệ thống trả lời tự động và trợ lý ảo.
Thứ ba, là ngành dệt may, da giày. Tại các doanh nghiệp quy mô lớn, việc ứng dụng robot và dây chuyền tự động vào những công đoạn lặp đi lặp lại sẽ tác động trực tiếp đến lao động giản đơn, trong đó phần lớn là lao động nữ.
Thứ tư, là lĩnh vực sáng tạo, thiết kế và truyền thông. Đây là nhóm nghề có nhiều công việc có thể được AI hỗ trợ hoặc thay thế, làm thay đổi cách thức làm việc và yêu cầu về kỹ năng của người lao động.
Là quá trình tái cấu trúc nghề nghiệp, thay vì xem AI là mối đe dọa
Trước những thay đổi của thị trường lao động do AI mang lại, bà Phạm Thị Hường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Công nghiệp Hà Nội cho rằng, thách thức lớn nhất đối với lao động trẻ không chỉ là tiếp cận công nghệ mà còn là khả năng ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.
Nhiều lao động trẻ có nền tảng chuyên môn nhưng còn thiếu kỹ năng số chuyên sâu cùng các kỹ năng mềm, như giao tiếp, làm việc nhóm, kỷ luật lao động và năng lực quản lý.
Theo đánh giá của các chuyên gia và doanh nghiệp, nhiều lao động trẻ có nền tảng chuyên môn nhưng còn thiếu kỹ năng số chuyên sâu cùng các kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, kỷ luật lao động và năng lực quản lý.
Để thu hẹp khoảng cách này, các cơ sở đào tạo cần sớm bổ sung các năng lực bổ trợ như sử dụng công cụ số chuyên dụng, làm việc nhóm, kỷ luật lao động và kỹ năng quản lý.
"Trong 5 năm tới, sự bùng nổ của AI và tự động hóa sẽ đào thải những lao động chậm thích nghi. Giải pháp then chốt là mô hình đào tạo theo "đơn đặt hàng" của doanh nghiệp", Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội nhấn mạnh, sự chuẩn bị này không chỉ giúp người lao động trẻ, đặc biệt là phụ nữ, tự tin làm chủ công nghệ mà còn nâng cao cơ hội việc làm và thu nhập trong bối cảnh thị trường lao động nhiều biến động.
Theo ông Vũ Quang Thành, thời gian tới, các cơ sở đào tạo cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để đào tạo nhân lực theo hướng chuyên sâu, tăng cường ứng dụng công nghệ số ngay từ nhà trường. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, sinh viên cần được trang bị kỹ năng số và kỹ năng mềm để có thể nhanh chóng thích ứng với môi trường làm việc thực tế.
Trước làn sóng AI đang tác động mạnh đến cơ cấu việc làm và thị trường lao động, ông Thành cho rằng, thay vì xem AI là mối đe dọa, người lao động nên nhìn nhận đây là quá trình dịch chuyển và tái cấu trúc nghề nghiệp. Mỗi người cần chủ động định vị lại năng lực bản thân, phát huy những thế mạnh sẵn có, đồng thời không ngừng học tập, rèn luyện để đáp ứng yêu cầu của các công việc mới.
