Để triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, báo cáo nghiên cứu, việc xây dựng mô hình giấy chứng nhận điện tử nhận diện 3 khoảng trống pháp lý lớn.

Nghiên cứu xây dựng mô hình giấy chứng nhận đất đai điện tử. Ảnh minh họa: VGP

Ba khoảng trống cần được tháo gỡ

Cục Quản lý đất đai đang nghiên cứu, đánh giá khả năng áp dụng Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất dạng điện tử, đồng thời đề xuất sửa đổi quy định pháp luật và giải pháp kỹ thuật phục vụ việc cấp loại Giấy chứng nhận này.

Theo báo cáo nghiên cứu, việc xây dựng mô hình giấy chứng nhận điện tử được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu toàn diện các căn cứ pháp lý, cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm xác lập mô hình Giấy chứng nhận dạng điện tử.

Về hành lang pháp lý, Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định số 101/2024/NĐ-CP đã bước đầu ghi nhận giá trị pháp lý của giấy chứng nhận điện tử tương đương bản giấy. Cùng với đó, Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 tạo tiền đề cho việc xác nhận bản gốc dữ liệu, ký số và bảo đảm an ninh mạng.

Kết quả nghiên cứu xác định mô hình kỹ thuật của giấy chứng nhận điện tử theo hướng “bản gốc dữ liệu”. Việc xác thực được thực hiện bằng mã định danh UUID, mã QR thời gian thực và chữ ký số HSM.

Mô hình này đã được thử nghiệm tại Văn phòng Đăng ký đất đai thành phố Hà Nội trên hệ thống ViLIS 2024 - GCNĐT, và nền tảng HaNoiLIS. Kết quả thử nghiệm được báo cáo đánh giá là chứng minh tính khả thi, độ ổn định và hiệu quả kinh tế-xã hội của giấy chứng nhận điện tử.

Tuy nhiên, để triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, báo cáo nhận diện 3 khoảng trống pháp lý lớn.

Một là, pháp luật đất đai hiện hành chưa có khái niệm chính thức ở cấp Luật về “Giấy chứng nhận điện tử” như một hình thức thể hiện độc lập, có giá trị pháp lý bản gốc ngang với bản giấy truyền thống trong toàn bộ hệ thống pháp luật.

Hai là, chưa có khung chính sách bắt buộc liên thông giá trị pháp lý giữa các ngành. Mặc dù pháp luật đất đai công nhận giấy chứng nhận điện tử, nhưng chưa có cơ chế buộc các cơ quan, tổ chức như thuế, ngân hàng, công chứng, tòa án, thi hành án phải tiếp nhận, công nhận và sử dụng giấy chứng nhận điện tử trong giao dịch dân sự, đăng ký thế chấp, cấp tín dụng hoặc tố tụng.

Vì vậy, các giao dịch vẫn có thể phải sử dụng bản giấy.

Ba là, chưa có hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, nghiệp vụ đồng bộ ở cấp Bộ về cấu trúc dữ liệu, mã định danh duy nhất, dấu thời gian, quy trình phát hành, cấp đổi, cấp lại, cập nhật biến động, hủy bỏ và lưu trữ điện tử lâu dài đối với giấy chứng nhận điện tử.

Triển khai theo lộ trình phù hợp

Về lộ trình, báo cáo đề xuất hai kịch bản nhằm bảo đảm việc chuyển đổi không làm gián đoạn các giao dịch đất đai hiện hành. Theo đó:

Đối với các địa phương đã hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai, có thể triển khai ngay việc cấp giấy chứng nhận điện tử đồng bộ, kết nối toàn trình với Cổng dịch vụ công và các cơ quan thuế, ngân hàng, công chứng.

Đối với các địa phương chưa hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, triển khai theo mô hình cuốn chiếu, vừa số hóa, chuẩn hóa dữ liệu địa chính, vừa từng bước áp dụng giấy chứng nhận điện tử đối với hồ sơ đăng ký mới và đăng ký biến động.

Trước khi áp dụng bắt buộc trên phạm vi toàn quốc, báo cáo đề nghị mở rộng thí điểm giấy chứng nhận điện tử tại một số tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng kinh tế để đánh giá toàn diện, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và tạo sự đồng thuận trong xã hội.