Theo Tổng biên tập Tạp chí Tiếp thị và Gia đình Hoàng Vững, Ai có thể giúp chúng ta làm việc nhanh hơn nhưng không thể giúp chúng ta trưởng thành hơn trong nghề. Đồ họa: LP

AI không thay thế nhà báo, nhưng buộc nhà báo thay đổi

- Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tham gia ngày càng sâu vào hoạt động báo chí. Theo ông, những thách thức lớn nhất mà AI đặt ra đối với đạo đức nghề nghiệp của người làm báo hiện nay là gì?

+ Tổng Biên tập Hoàng Vững: Theo tôi, thách thức lớn nhất là nguy cơ làm suy giảm tinh thần kiểm chứng và trách nhiệm nghề nghiệp.

AI có thể tạo ra văn bản, hình ảnh, video và giọng nói rất giống thật. Nhưng giống thật không đồng nghĩa với sự thật.

Nếu người làm báo không đủ tỉnh táo, AI có thể trở thành nguồn phát tán thông tin sai lệch với quy mô và tốc độ chưa từng có.

Ngoài ra còn là những vấn đề về bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ, tính minh bạch của nguồn dữ liệu và trách nhiệm đối với công chúng.

Báo chí vốn được xây dựng trên niềm tin. Một khi niềm tin bị tổn hại, hậu quả sẽ lớn hơn rất nhiều so với lợi ích mà công nghệ mang lại.

Tôi cho rằng trong thời đại AI, yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp không giảm mà phải cao hơn trước. Nhà báo không chỉ kiểm chứng nguồn tin truyền thống, mà còn phải biết kiểm chứng cả những gì AI tạo ra.

- Nhìn từ góc độ người đứng đầu một cơ quan báo chí, ông đánh giá thế nào về tác động của AI đối với hoạt động sản xuất nội dung hiện nay?

+ Tổng Biên tập Hoàng Vững: Tôi cho rằng AI là cuộc cách mạng công nghệ có tác động sâu rộng nhất đến báo chí, kể từ khi internet xuất hiện.

Nếu trước đây một phóng viên mất nhiều giờ để tìm kiếm tài liệu, tổng hợp thông tin hoặc xử lý dữ liệu, thì ngày nay AI có thể hỗ trợ hoàn thành một phần công việc đó chỉ trong vài phút. AI đang làm thay đổi gần như toàn bộ chuỗi sản xuất nội dung, từ nghiên cứu đề tài, phân tích dữ liệu, biên tập văn bản, sản xuất video cho đến phân phối nội dung trên nền tảng số.

Theo Tổng Biên tập Hoàng Vững: AI không phải là cuộc cách mạng thay thế nhà báo, đây là cuộc cách mạng buộc nhà báo phải nâng cấp chính mình. Đồ họa: LP

Tuy nhiên, AI không phải là cuộc cách mạng thay thế nhà báo. Đây là cuộc cách mạng buộc nhà báo phải nâng cấp chính mình.

Những công việc mang tính kỹ thuật, lặp đi lặp lại sẽ được AI hỗ trợ ngày càng nhiều. Nhưng những giá trị cốt lõi của báo chí như phát hiện vấn đề, điều tra, kiểm chứng sự thật, phản biện xã hội và bảo vệ lợi ích cộng đồng vẫn thuộc về con người.

- Tại Tạp chí Tiếp thị và Gia đình, AI đang được ứng dụng ở những khâu nào trong quy trình sản xuất nội dung?

+ Tổng Biên tập Hoàng Vững: Chúng tôi đang từng bước đưa AI vào nhiều khâu trong hoạt động tòa soạn.

AI hỗ trợ phân tích xu hướng tìm kiếm của độc giả, gợi ý chủ đề, nghiên cứu dữ liệu thị trường, hỗ trợ SEO, xây dựng tiêu đề, tóm tắt tài liệu dài và chuyển đổi dữ liệu thành các định dạng trực quan.

Trong lĩnh vực nội dung số, AI hỗ trợ sản xuất video ngắn, tạo phụ đề tự động, chuyển văn bản thành giọng đọc và hỗ trợ cá nhân hóa nội dung trên các nền tảng mạng xã hội.

Tuy nhiên, những quyết định quan trọng nhất vẫn thuộc về con người. Chúng tôi không giao quyền biên tập cho AI. Vai trò của nhà báo, biên tập viên và người lãnh đạo tòa soạn vẫn là yếu tố quyết định chất lượng sản phẩm báo chí.

Đạo đức nghề nghiệp là ranh giới cuối cùng giữa con người và công nghệ

- AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian sản xuất nội dung. Theo ông, làm thế nào để cân bằng giữa yêu cầu nhanh và yêu cầu chính xác của báo chí?

+ Tổng Biên tập Hoàng Vững: Tốc độ là yêu cầu của thời đại số, nhưng độ chính xác mới là nền tảng của báo chí.

Tôi luôn cho rằng báo chí không thể bước vào cuộc đua “nhanh bằng AI”. Chúng ta sẽ không bao giờ thắng được máy móc ở tốc độ xử lý dữ liệu. Điều báo chí cần giữ là chất lượng kiểm chứng.

AI có thể tổng hợp thông tin rất nhanh, nhưng không thể chịu trách nhiệm về độ chính xác của thông tin đó. Trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về nhà báo và cơ quan báo chí.

Vì vậy, tại Tạp chí Tiếp thị và Gia đình, chúng tôi xác định AI là công cụ hỗ trợ tăng năng suất chứ không phải công cụ quyết định nội dung. Mọi thông tin quan trọng đều phải được xác minh từ nguồn gốc trước khi xuất bản.

Trong thời đại AI, lợi thế của báo chí không phải là ai đăng trước vài phút, mà là ai đáng tin cậy hơn.

- Nhiều ý kiến cho rằng nếu các tòa soạn đều sử dụng AI thì sản phẩm báo chí sẽ ngày càng giống nhau. Ông nhìn nhận điều này thế nào?

+ Tổng Biên tập Hoàng Vững: Tôi cho rằng đây là nguy cơ có thật.

AI học từ các nguồn dữ liệu phổ biến. Nếu các cơ quan báo chí chỉ sử dụng AI để tạo nội dung mà không đầu tư cho tác nghiệp thực tế và tư duy biên tập riêng, thì rất dễ dẫn đến tình trạng đồng dạng hóa nội dung.

Điều tạo nên giá trị của một cơ quan báo chí không nằm ở công cụ, mà nằm ở bản sắc.

Một cuộc điều tra độc quyền, một góc nhìn sắc sảo, một câu chuyện chạm tới cảm xúc con người, hay một phân tích có chiều sâu không thể được tạo ra chỉ bằng vài câu lệnh.

"Trong thời đại AI, lợi thế của báo chí không phải ai đăng trước vài phút mà là ai đáng tin cậy hơn", Tổng Biên tập Hoàng Vững khẳng định. Đồ họa: LP

Tôi tin rằng trong tương lai, nội dung càng bị AI phổ thông hóa thì giá trị của nội dung nguyên bản, nội dung độc quyền và trải nghiệm thực tế của nhà báo càng trở nên đắt giá.

- Điều gì khiến ông lo ngại khi các phóng viên trẻ ngày càng quen với việc sử dụng AI trong công việc hằng ngày?

+ Tổng Biên tập Hoàng Vững: Điều tôi lo nhất là sự lệ thuộc.

AI là công cụ rất hữu ích, nhưng nếu sử dụng không đúng cách, nó có thể làm suy giảm một số năng lực cốt lõi của người làm báo.

Một nhà báo trưởng thành phải biết quan sát, biết đặt câu hỏi, biết nghi ngờ, biết kiểm chứng và biết đào sâu bản chất vấn đề. Nếu quá quen với việc để AI tìm kiếm, phân tích và thậm chí viết thay mình, phóng viên có thể mất dần khả năng tư duy độc lập.

Nguy hiểm hơn là hiện tượng “ảo tưởng hiểu biết”. Chúng ta có thể tiếp cận rất nhiều thông tin nhưng lại hiểu rất ít về bản chất của vấn đề.

Tôi luôn nhắc các phóng viên trẻ rằng AI có thể giúp chúng ta làm việc nhanh hơn, nhưng không thể giúp chúng ta trưởng thành hơn trong nghề.

- Ông hình dung tương lai của báo chí trong kỷ nguyên AI sẽ như thế nào?

+ Tổng Biên tập Hoàng Vững: Tôi không nghĩ AI sẽ thay thế báo chí. Nhưng AI chắc chắn sẽ thay đổi cách báo chí vận hành.

Những tòa soạn biết ứng dụng AI sẽ có lợi thế lớn về năng suất, tốc độ và khả năng tiếp cận công chúng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là phương tiện.

Điều quyết định tương lai của báo chí vẫn là chất lượng nội dung và niềm tin của độc giả.

Trong kỷ nguyên AI, tài sản lớn nhất của một cơ quan báo chí không phải là hệ thống công nghệ hiện đại nhất, mà là uy tín được xây dựng bằng sự thật, sự kiểm chứng và trách nhiệm xã hội.

AI có thể viết một bài báo trong vài chục giây. Nhưng AI không có danh dự để bảo vệ, không có trách nhiệm để gánh vác và không có lương tâm nghề nghiệp để tự vấn.

Đó chính là ranh giới cuối cùng giữa công nghệ và người làm báo.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!