(Thanh tra) - Việc triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia tại một số địa phương ở Gia Lai diễn ra rất chậm, trong đó có 14 xã chưa giải ngân được đồng nào và bị nêu tên công khai.
Chậm từ thủ tục đến tổ chức thực hiện
Qua rà soát tình hình triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG), Gia Lai nhìn nhận tiến độ thực hiện tại một số đơn vị, địa phương còn chậm so với yêu cầu. Tại Thông báo số 856/TB-UBND ngày 25/9/2026, UBND tỉnh Gia Lai chỉ ra nhiều "điểm nghẽn" về giải ngân Chương trình MTQG.
Về nguyên nhân khách quan, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc tiếp nhận, tổ chức thực hiện các Chương trình MTQG tại một số xã, phường còn lúng túng. Một số địa phương chưa chủ động nghiên cứu kỹ các quy định, hướng dẫn. Công tác phối hợp giữa cơ quan chuyên môn với địa phương chưa đồng bộ, dẫn tới việc triển khai một số dự án, tiểu dự án, nội dung thành phần còn chậm.
Bên cạnh đó, khối lượng công việc sau sắp xếp lớn, trong khi đội ngũ cán bộ trực tiếp tham mưu, tổ chức thực hiện các Chương trình MTQG ở cơ sở có nơi còn thiếu hoặc chưa có nhiều kinh nghiệm. Việc chuyển giao nhiệm vụ, hồ sơ, dự án sau sắp xếp đơn vị hành chính cũng cần thời gian rà soát, hoàn thiện.
Một số nội dung phải chờ hướng dẫn hoặc phải rà soát lại đối tượng, phạm vi, nhu cầu đầu tư trước khi triển khai. Việc lập, thẩm định, phê duyệt dự án và hoàn thiện các thủ tục liên quan ở một số nơi còn kéo dài. Đây là những nguyên nhân trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và giải ngân nguồn vốn.
UBND tỉnh Gia Lai cũng nêu các nguyên nhân chủ quan. Cụ thể, đối với nguồn vốn kéo dài sang năm 2026, tổng số vốn chưa giải ngân còn lớn; tỷ lệ giải ngân toàn tỉnh mới đạt 46,73%. Nguyên nhân là do một số địa phương chưa thực sự quan tâm chỉ đạo, thiếu kiểm tra, đôn đốc, dẫn đến tình trạng chậm hoàn thiện hồ sơ, thủ tục thanh toán. Trong đó, 14 địa phương chưa phát sinh giải ngân gồm: Ia Mơ, Ia Krái, Hoài Ân, Ia Nan, Ân Hảo, Hội Phú, Hoài Nhơn Bắc, Chư Păh, Bờ Ngoong, Ia Chia, Tuy Phước Tây, An Phú, Nhơn Châu và Quy Nhơn Bắc.
Đối với nguồn vốn giao mới năm 2026 thuộc giai đoạn 2026-2030, mặc dù đã được phân bổ, nhưng kết quả giải ngân còn rất thấp, mới đạt 2,83%. Nguyên nhân chủ yếu do một số địa phương chưa chủ động triển khai các thủ tục theo quy định, chưa tổ chức thực hiện quyết liệt ngay sau khi được giao vốn.
Để khắc phục tình trạng giải ngân Chương trình MTQG, UBND tỉnh Gia Lai chỉ đạo thủ trưởng các sở, ban, ngành và chủ tịch UBND các xã, phường phải tập trung tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc. Đối với nguồn kinh phí thực hiện các Chương trình MTQG, các sở, ngành và địa phương phải rà soát chi tiết từng nhiệm vụ, đối tượng thụ hưởng và hồ sơ thanh toán; tập trung hoàn thành khối lượng, nghiệm thu, quyết toán và giải ngân theo tiến độ.
Những nhiệm vụ đã hoàn thành, hết nhiệm vụ chi, không còn đối tượng thụ hưởng hoặc không còn khả năng thực hiện phải kịp thời báo cáo, đề xuất UBND tỉnh thông qua Sở Tài chính trước ngày 15/10/2026 để xem xét điều chuyển kinh phí cho đơn vị khác có nhu cầu và còn đủ thời gian thực hiện.
UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu xác định rõ trách nhiệm trong trường hợp nguồn kinh phí không được sử dụng hiệu quả. Nếu không có đơn vị tiếp nhận và phải đề nghị hoàn trả kinh phí, đơn vị, địa phương đề nghị hoàn trả phải chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh về việc chậm triển khai, không sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí được giao.
Đối với các dự án đã được giao vốn từ quý I và quý II/2026 nhưng không hoàn thành mục tiêu giải ngân mà không có lý do chính đáng, Sở Tài chính rà soát, tham mưu UBND tỉnh Gia Lai xem xét điều chuyển vốn sang những đơn vị có nhu cầu bổ sung, có khả năng thực hiện và kết quả giải ngân tốt.
Vốn bị điều chuyển sẽ không được ngân sách cấp trên bố trí lại. Địa phương có dự án bị điều chuyển vốn phải tự cân đối ngân sách để tiếp tục thực hiện. Cơ quan, đơn vị, địa phương liên quan phải kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân, nhất là trách nhiệm người đứng đầu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định.
Đối với các dự án mới được giao hoặc bổ sung vốn trong quý III/2026, UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu khẩn trương hoàn thành hồ sơ, thủ tục chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà thầu và tổ chức thi công; tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh khối lượng, nghiệm thu và giải ngân 100% số vốn được giao trước ngày 31/12/2026.
Trường hợp dự kiến không thể giải ngân hết, đơn vị, địa phương phải chủ động báo cáo bằng văn bản, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và đề xuất phương án xử lý, gửi Sở Tài chính tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh trước ngày 30/10/2026.
