Khu vực Vành đai 1 - nơi áp dụng LEZ từ 1/7/2026. Ảnh: IT

Không có "cây đũa thần" cho ô nhiễm không khí

Những năm gần đây, ô nhiễm không khí tại Hà Nội, đặc biệt là khu vực nội đô, đã trở thành vấn đề cấp bách, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Do đó, Hà Nội quyết định áp dụng LEZ với mong muốn cải thiện chất lượng không khí bằng cách hạn chế, cấm các phương tiện gây ô nhiễm (xe cũ, xe xăng dầu) vào trung tâm, khuyến khích người dân sử dụng xe điện, xe đạp, xe công cộng…

Nghị quyết 57/2025 của HĐND thành phố Hà Nội đã đưa ra lộ trình: Thí điểm LEZ tại một số khu vực thuộc Vành đai 1 từ ngày 1/7/2026; mở rộng ra Vành đai 2 từ năm 2028 và Vành đai 3 từ năm 2030.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng việc chuyển đổi phương tiện không phải là "cây đũa thần" giải quyết ngay lập tức mọi vấn đề.

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cho rằng: "Nếu chỉ giảm xe chạy xăng mà vẫn giữ nguyên các loại phương tiện khác thì hiệu quả không lớn, bởi ngay cả má phanh xe điện cũng có thể phát sinh bụi mịn PM2.5".

Do đó, Hà Nội cần một tổ hợp giải pháp đồng bộ, thay vì áp dụng mệnh lệnh hành chính một cách cơ học.

Ô nhiễm không khí tại Hà Nội luôn ở mức báo động. Ảnh: HH

Hơn 100 điểm lắp đặt trạm sạc tại khu vực Vành đai 1

Để thực hiện theo lộ trình LEZ mà Nghị quyết 57 đã đưa ra, theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất nằm ở năng lực đáp ứng của hạ tầng giao thông công cộng và hệ thống trạm sạc.

Ông Nguyễn Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách công cộng Hà Nội, thẳng thắn nhìn nhận: Nếu cấm xe xăng đột ngột khi giao thông công cộng chưa đủ năng lực thay thế, nguy cơ quá tải và "cú sốc" giao thông là hiện hữu.

Vì vậy, LEZ phải được xem là đòn bẩy để tái cấu trúc hệ thống giao thông, trong đó giao thông công cộng phải đóng vai trò trụ cột và dẫn dắt chuyển đổi. Mô hình kết nối đa phương thức (buýt - metro - xe đạp công cộng - đi bộ) cần được thúc đẩy để giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Chia sẻ lo lắng của người dân về hệ thống trạm sạc cho xe điện để thực hiện LEZ, ông Nguyễn Tuyển, Trưởng phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông (Sở Xây dựng) cho biết, thành phố đã rà soát và xác định được hơn 100 điểm khả thi để lắp đặt trạm sạc tại khu vực Vành đai 1.

Tuy nhiên, với đặc thù số lượng xe máy lớn và thời gian sạc lâu, giải pháp trạm đổi pin đang được xem xét ưu tiên để đảm bảo sự thuận tiện.

Thời gian tới, Sở Xây dựng sẽ chủ trì, phối hợp UBND các phường, xã, đơn vị liên quan tiếp tục rà soát các vị trí phù hợp để lắp đặt hạ tầng trạm sạc; xác định các vị trí, quỹ đất phù hợp để hoàn thiện phương án quy hoạch, phát triển hệ thống trạm, trụ sạc điện.

Đồng thời, tham mưu, đề xuất, báo cáo UBND thành phố phương án triển khai thí điểm đối với các khu vực, địa bàn đủ điều kiện, bảo đảm quy chuẩn, tiêu chuẩn dùng chung đối với các loại phương tiện giao thông "xanh".

Khu vực phường Hoàn Kiếm nằm trong vùng áp dụng thí điểm LEZ từ 1/7/2026. Ảnh: HH

Giải bài toán sinh kế cho người dân

Bên cạnh mối lo về trạm sạc, dư luận cũng quan tâm tới chính sách đối với đời sống người dân, đặc biệt là nhóm lao động tự do và tài xế công nghệ - những người mà "chiếc xe máy là tài sản đáng giá nhất".

Bà Đặng Thùy Trang, đại diện Grab Việt Nam bày tỏ lo ngại quy định cấm xe xăng từ 1/7/2026 sẽ ảnh hưởng lớn đến sinh kế của hàng ngàn đối tác tài xế, khi phần lớn họ chưa có điều kiện chuyển đổi sang xe điện.

Do đó, bà Trang đề xuất, Nhà nước cần có gói hỗ trợ tài chính trực tiếp (khoảng 10-20 triệu đồng/xe) và các ưu đãi vay vốn lãi suất 0% để giúp tài xế chuyển đổi phương tiện.

Về vấn đề này, đại diện Sở Xây dựng, ông Nguyễn Tuyển cho biết, đang tham mưu xây dựng nghị quyết về chính sách hỗ trợ chuyển đổi, dự kiến hoàn thành trong quý I/2026, đảm bảo lấy ý kiến rộng rãi của đối tượng chịu tác động.

Qua khảo sát ban đầu tại một số đơn vị vận tải công nghệ như Grab, Be, có thể thấy, phương tiện tham gia chủ yếu hiện nay vẫn là xe xăng, trong khi một số hãng như Xanh SM đã sử dụng xe điện.

“Từ ngày 1/7/2026, khi các chính sách hỗ trợ đã và đang được triển khai, thành phố cũng sẽ phối hợp với các đơn vị cung cấp dịch vụ công nghệ để xây dựng, hoàn thiện phần mềm quản lý, xác định rõ những phương tiện đủ điều kiện được phép hoạt động trong khu vực LEZ, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và sinh kế của người dân cũng như nhu cầu đi lại”, ông Tuyển nhấn mạnh.