(Thanh tra) - Nghệ An đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm chấn chỉnh hoạt động khai thác khoáng sản, kiểm soát sản lượng, chống thất thu ngân sách và bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng, song vẫn còn những bất cập cần sớm tháo gỡ.
Thực hiện Kết luận số 165-KL/TU ngày 30/7/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An về tăng cường quản lý hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn, Nghệ An đang tập trung chấn chỉnh kỷ cương, tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát hoạt động khai thác.
Những giải pháp được Nghệ An triển khai bước đầu mang lại kết quả tích cực, đặc biệt trong kiểm soát sản lượng và tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu, bất cập trong quy hoạch mỏ, bến bãi và những hạn chế trong công tác quản lý tại một số địa phương vẫn là những vấn đề cần được tập trung giải quyết.
Cụ thể hóa Kết luận số 165-KL/TU, Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh Nghệ An đã lãnh đạo UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 784/KH-UBND ngày 22/8/2026, xác định rõ nhiệm vụ, giải pháp, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và địa phương. Đồng thời, thành lập 4 Tổ công tác cấp tỉnh theo Quyết định số 4126/QĐ-UBND ngày 16/9/2026, do Chủ tịch UBND tỉnh và các Phó Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp làm Tổ trưởng để kiểm tra, giám sát toàn diện hoạt động khoáng sản.
Trong công tác rà soát các mỏ đã được cấp phép, Sở Công Thương Nghệ An hoàn thành rà soát tổng thể 289 giấy phép khai thác khoáng sản trên địa bàn. Qua phân loại, có 223 giấy phép đang hoạt động, 61 giấy phép tạm dừng hoặc chưa hoạt động và 5 giấy phép đã chấm dứt hiệu lực.
Đáng chú ý, công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm được triển khai đồng bộ với sự vào cuộc của nhiều lực lượng. Công an tỉnh Nghệ An tổ chức các đợt cao điểm đấu tranh, phát hiện, xử lý 17 vụ khai thác, tập kết khoáng sản trái phép, xử phạt hơn 405 triệu đồng; 85 vụ vi phạm chở quá tải, quá khổ với số tiền phạt gần 460 triệu đồng và 7 vụ vi phạm trên đường thủy nội địa.
Đặc biệt, lực lượng chức năng đã khởi tố điều tra vụ việc có dấu hiệu “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên” với khối lượng đất sét hơn 11.000m³.
Cùng với lực lượng Công an, ngành Thanh tra tổ chức nhiều đoàn thanh tra chuyên đề, phát hiện và kiến nghị thu hồi vào ngân sách Nhà nước hàng chục tỷ đồng từ các sai phạm. Chính quyền các xã, phường cũng tăng cường tuần tra, kiểm soát, xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền lũy kế đến ngày 23/10/2026 hơn 2,3 tỷ đồng.
Qua kiểm tra trực tiếp 58/289 giấy phép khai thác khoáng sản, 4 Tổ công tác cấp tỉnh đã kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những tồn tại liên quan đến bến bãi tập kết, vị trí lắp đặt camera, trạm cân và việc niêm yết giá. Các đơn vị vi phạm được yêu cầu khắc phục triệt để; trường hợp không tuân thủ quy định sẽ bị kiên quyết dừng hoạt động.
Một trong những điểm nhấn trong công tác quản lý là việc đẩy mạnh chuyển đổi số, kiểm soát sản lượng khai thác thông qua hệ thống dữ liệu tập trung. Tính đến ngày 25/10/2026, toàn tỉnh Nghệ An có 210/289 mỏ và 16 bến thủy nội địa hoàn thành kết nối dữ liệu trạm cân, camera giám sát về hệ thống quản lý tập trung. Còn 79 mỏ chưa kết nối, chủ yếu là các mỏ chưa hoạt động, đang tạm dừng, hết hạn hoặc trong quá trình khắc phục lỗi thiết bị, hạ tầng mạng.
Sở Công Thương Thanh Hóa phối hợp với VNPT, MobiFone Nghệ An xây dựng, vận hành thí điểm hệ thống phần mềm quản lý, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản; bước đầu chia sẻ dữ liệu với Ban Nội chính, cơ quan Thuế, Công an và các đơn vị liên quan.
Hiệu quả bước đầu được thể hiện qua kết quả thu ngân sách. Từ tháng 7 đến tháng 9/2026, số thu thuế tài nguyên đạt 98,7 tỷ đồng, tăng 30% so với cùng kỳ năm 2025; tổng sản lượng tài nguyên kê khai đạt gần 6,8 triệu m³, tăng 18% so với cùng kỳ.
Bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều hạn chế trong quản lý hoạt động khai thác khoáng sản ở Nghệ An cũng được chỉ ra. Cụ thể, tiến độ lắp đặt camera, trạm cân tại một số mỏ vùng sâu, vùng xa còn chậm do hạ tầng viễn thông, điện lưới chưa đồng bộ, địa hình phức tạp, dễ xảy ra ngập lụt, sạt lở.
Việc tham mưu sửa đổi Quy chế phối hợp và Phương án bảo vệ khoáng sản chưa khai thác còn chậm do phải rà soát, điều chỉnh phân công nhiệm vụ sau khi chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản theo Nghị quyết số 66.25/NQ-CP. Việc xây dựng chính sách thu phí đặc thù hỗ trợ an sinh xã hội, bảo vệ môi trường cũng chưa bảo đảm tiến độ.
Đáng chú ý, qua thực tiễn đấu tranh, Công an tỉnh Nghệ An nhận diện những bất cập có tính hệ thống trong quản lý nguồn cung khoáng sản. Nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao do trên địa bàn triển khai nhiều công trình, dự án, trong khi công suất và số lượng mỏ được cấp phép chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Tình trạng thiếu nguồn cung tạo áp lực, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khai thác trái phép và các thủ đoạn đối phó với cơ quan chức năng.
Quy hoạch mỏ tại một số khu vực ở Nghệ An chưa hợp lý, có địa bàn tập trung nhiều mỏ khai thác cát nhưng một số cụm xã lại không có hoặc chưa có mỏ. Sự thiếu đồng bộ giữa mỏ khai thác và bến, bãi tập kết cũng tạo ra những kẽ hở trong quản lý. Có nơi được cấp phép bến, bãi nhưng không có mỏ khai thác tương ứng; ngược lại, có mỏ nhưng không có bến, bãi.
Đáng lo ngại hơn, qua kiểm tra một số mỏ được cấp phép phục vụ công trình, dự án, lực lượng Công an tỉnh Nghệ An phát hiện tình trạng khai thác không đúng nội dung giấy phép, khoáng sản được cấp phục vụ công trình nhưng lại cung cấp cho các đơn vị khác. Một số địa phương chưa thực sự quyết liệt trong công tác quản lý, để xảy ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn.
Trước thực trạng này, Công an tỉnh Nghệ An đề nghị đẩy nhanh thủ tục cấp phép đối với các mỏ đã được quy hoạch, xem xét nâng công suất những mỏ có đủ điều kiện, doanh nghiệp có năng lực và chấp hành nghiêm quy định. Đồng thời, cần đánh giá thực chất năng lực chủ mỏ, kiểm tra việc chuyển nhượng, thay đổi chủ mỏ, tránh tình trạng doanh nghiệp được cấp phép nhưng không đủ khả năng tổ chức khai thác, hoạt động cầm chừng hoặc khai thác theo kiểu chụp giật.
Đối với phương tiện vận chuyển khoáng sản, cơ bản các phương tiện có tải trọng lớn đã được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. Đặc biệt, 100% phương tiện thủy đủ điều kiện, đã đăng ký, đăng kiểm hoạt động khoáng sản được lắp đặt thiết bị theo quy định. Tuy nhiên, vẫn còn phương tiện dung tích nhỏ, hoạt động trong phạm vi hẹp chưa được lắp đặt; một số phương tiện tự phát, không đăng ký, đăng kiểm tìm cách né tránh kiểm soát.
UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu khẩn trương hoàn thiện Quy chế phối hợp trong quản lý hoạt động khoáng sản, hoàn thành và ban hành trong tháng 11/2026. Quy chế phải quy định rõ việc phân cấp, phân quyền, kiểm tra, giám sát, đồng thời xác định trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu các cấp, gắn với cơ chế đánh giá, chế tài cụ thể.
Cùng với đó, tỉnh Nghệ An sẽ thành lập đoàn kiểm tra liên ngành đối với các điểm khai thác khoáng sản; đưa nội dung chuyển nhượng mỏ vào chương trình thanh tra, kiểm tra để làm rõ các hình thức chuyển nhượng và những vấn đề liên quan đến thuế, phí.
Đối với chuyển đổi số, các cơ quan chức năng được yêu cầu phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu khoáng sản, thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật camera, trạm cân và hệ thống truyền tải dữ liệu. Việc đánh giá kết quả lắp đặt phải phân định rõ số mỏ đang khai thác, số mỏ chưa hoạt động hoặc tạm dừng, tránh đánh đồng các nhóm đối tượng khi xác định tỷ lệ thực hiện.
Với những giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường thanh tra, kiểm tra đến ứng dụng công nghệ, Nghệ An đang hướng tới đưa hoạt động khai thác khoáng sản vào nền nếp, vừa đáp ứng nhu cầu vật liệu xây dựng cho phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo đảm tài nguyên được quản lý chặt chẽ, sử dụng hiệu quả và đúng quy định pháp luật.
